Nieuws/Financieel
1694740995
Financieel

Column: Illusies over een betere wereld

Deze week schetste ECB-president Christine Lagarde een somber beeld voor de economie van de eurozone. Ze gaf aan dat eerdere voorspellingen van een gemiddelde krimp van rond de 5% inmiddels achterhaald zijn. De productie in het eurogebied zal met 8% tot 12% krimpen. De kans is groot dat ook Nederland met dit scenario te maken krijgt. Afgelopen woensdag waarschuwde de Europese Commissie dat dit jaar de economie van de EU zeker met 7% zal krimpen en zelfs met 16% als er een tweede coronagolf komt.

Aanjagen economie

Steeds meer landen lanceren plannen om hun economie aan te jagen. In zowel het eerste als tweede steunpakket ligt in Nederland de nadruk op het behoud van banen. Maar deze steunoperaties bieden geen perspectief voor een versterking onze economie en toekomstige economische groei en werkgelegenheid. Het nadeel is ook dat binnen sommige bedrijven de urgentie afneemt om weer volledig op eigen benen te gaan staan en te werken aan de uitdagingen van morgen. Zo kunnen ze tot in ieder geval 1 oktober rekenen op financiële overheidssteun.

Het beleid van het Nederlandse kabinet is vooral gericht op baanbehoud.

Het beleid van het Nederlandse kabinet is vooral gericht op baanbehoud.

In andere EU-landen, bijvoorbeeld Duitsland, gaat het nu al om overheidsmaatregelen waarbij samen met het bedrijfsleven het aanjagen van de economie op de voorgrond staat. Nederland raakt hier achterop en dreigt de boot te missen. De economie van morgen zou ook in Nederland bovenaan de politieke agenda moeten staan en dat is helaas niet het geval.

Illusies over morgen

Aanhangers van een ‘betere wereld’ menen dat door de coronacrisis het politieke beleid in veel landen positief zal veranderen. Ze verwachten bijvoorbeeld een grotere en betere overheid die het bedrijfsleven in toom kan houden, een ambitieus klimaatbeleid, minder ongelijkheid, eerlijke belastingen en meer sociale zekerheid en zorg. Kijken we naar het politieke landschap dan gaat de linkerkant er vanuit dat ze met een links beleid straks meer kiezers kunnen werven.

Geen ingrijpende veranderingen

Sceptici verwachten dat de wereld niet veel zal veranderen en gaan er vanuit dat het coronavirus onschadelijk wordt gemaakt. De huidige signalen wijzen er nu al op dat de kans op ingrijpende veranderingen inderdaad niet groot is. In de meeste landen wordt het bedrijfsleven vooral ‘vertroeteld’ en beschouwd als de motor om de economie en innovaties aan te jagen. Het klimaatbeleid wordt overal op een laag pitje gezet en de meeste kiezers liggen daar niet wakker van. Veel vliegtuigmaatschappijen voeren een beleid waarmee ze in 2023 weer terug zijn op het niveau van voor de coronacrisis.

Ook in andere bedrijfssectoren staat de economie van morgen bovenaan de agenda. Bij grote bedrijven zien we een versnelling van digitalisering, robotisering, e-commerce, het gebruik van nieuwe technologieën, minder afhankelijkheid van externe leveranciers en meer thuiswerk.

De ongelijkheid neemt niet af, maar dreigt juist veel groter te worden, vooral bij lagere essentiële beroepsgroepen. In veel landen leidt de recessie voorlopig ook tot minder geld voor een grotere publieke sector en minder tot meer sociale zekerheid en zorg.

Links beleid

Voor links in ons land, maar ook in Europa is er nog geen zicht op overwinningsfeesten. Veel kiezers menen dat rechts beter in staat is om de economie weer te laten groeien en banen te scheppen. Recent bleek dit nog in het VK waar Boris Johnson de Labourparty een historische nederlaag toebracht. Links heeft last van het traditionele beeld van een grote bureaucratische overheid, hoge belastingen op midden- en hogere inkomens, forse lasten voor ondernemers, een ruim immigratiebeleid, een ‘vijandige’ opstelling tegen het bedrijfsleven en een ruime sociale zekerheid voor lagere inkomens. Dit beeld werd in het programma van Labour volop bevestigd. Zwart-wit gezegd is rechts tegenstander van dit beleid.

Onze economie staat op verlies

Tot voor kort behoorde Nederland met een sterke economie en gezonde overheidsfinanciën tot de Europese koplopers. Als internationaal handelsland met een prima bedrijfsvestigingsklimaat profiteerden wij volop van de groeiende wereldeconomie en vrijhandel. Deze tijd is voorbij en we merkten al eerder op dat de Nederlandse economie dreigt weg te zakken naar de achterhoede van de EU. Belangrijke oorzaken zijn de wereldwijde trend van anti-vrijhandel en protectie en landen die vooral kiezen voor een eigen nationaalbeleid. Een voorbeeld is het America First beleid van Donald Trump.

Ook de verslechtering van het Nederlandse bedrijfsvestigingsklimaat speelt een rol. Het heeft ons land de afgelopen decennia vele honderdduizenden banen en innovatieve bedrijven opgeleverd. Dit voordeel zijn we kwijtgeraakt door onze hoge lastendruk en mindere fiscale tegemoetkoming voor bedrijven, door onvoldoende investeringen in digitalisering en nieuwe technologieën en de toegenomen antistemming tegen multinationals in Nederland. Bovendien is voor veel andere landen ‘het beste’ vestigingsklimaat een topprioriteit geworden. Daardoor kiezen bedrijven vaker dan voorheen voor andere landen en niet voor Nederland.

Weinig Europese vrienden

Deze week lanceerde de Europese Commissie een ambitieus economisch herstelfonds van 750 miljard euro dat het kabinet in de problemen brengt. Het omvat giften voor lidstaten, zoals Italië en Spanje, die door de coronacrisis het zwaarst zijn getroffen. Deze zijn door Nederland als aanvoerder van de zogenoemde vrekkige vier EU-landen (Denemarken, Oostenrijk, Zweden, Nederland) eerder afgewezen. Ook het voorstel van de Commissie voor een hogere meerjarenbegroting en de invoering van een Europese belasting voor grote bedrijven stuit bij het kabinet op bezwaren.

Door de zuinige opstelling heeft Nederland in Europa veel vrienden verloren die ons land ook al beginnen terug te pakken met onze slechte reputatie als belastingparadijs. De Europese Commissie zal met geven en nemen het herstelfonds en de begroting wel binnenhalen. De Europese belastingheffing haalt het waarschijnlijk niet en Nederland wordt tevredengesteld met het feit dat er geen eurobonds worden ingevoerd. Bovendien mag het best blij zijn; als handelsland gaan we veel verdienen aan de Commissieplannen.

Toekomst

Rutte III moet niet afwachten en nu al met concrete maatregelen onze economie gaan aanjagen. Daarbij moet een verbetering van ons vestigingsklimaat een belangrijke rol spelen. Daarnaast moeten we ook op zoek naar echte machtige vrienden in de EU. Met de kleine drie landen waarmee Nederland de EU wil imponeren schieten we niets op.

Reageren? Mail naar [email protected].

Bekijk ook de podcast Kwestie van Centen van Martin Visser met Herman Stam: ‘Absurd dat we Italië willen redden met windmolenparken.’