Nieuws/Financieel
1802180
Financieel

Boekentips

’Slimmere software versterkt armoede’

Amsterdam - Krachtiger computers zouden taken van consumenten verlichten. Ze versterken juist armoede en reduceren met voorspellende algoritmes de kansen, claimt Amerikaans onderzoek. Dat en meer financieel-economische boekentips.

Virginia Eubanks, hoogleraar aan de Universiteit van Albany, concludeert in ‘Automated Inequality’ (St Martin’s Press, $26,99) dat de door bedrijven voorgestelde efficiency van zelfzoekende computers veel vooraf ongekende bijeffecten krijgt.

De ingestelde algoritmes versterken bijvoorbeeld in de Amerikaanse economie continu het accent op uitsluiting van een bepaald type werknemer en mensen die in de bijstand leven. Kansen op succes - kern van de Amerikaanse samenleving - worden paradoxaal genoeg zo beperkt. De oorzaak: de grote dataverwerkers sluiten in standaard software risico’s voor bedrijven en overheden uit. Eubanks stapelt voorbeelden. Hij suggereert dat het tij nog best te keren is als overheden zich meer verdiepen in de werking van algortimes. Leesvoer voor politici, softwareprogrammeurs en ambtenaren.

Macht algoritmes

Apple, Amazon, Facebook en Google gelden als de invloedrijkste bedrijven in de wereld. Iedereen denkt de Amerikaanse ‘garagebedrijfjes' die zijn doorgegroeid tot de grootste ondernemingen ter wereld nog te begrijpen. Maar volgens hoogleraar en ondernemer Scott Galloway in ‘The Four: The Hidden DNA of Amazon, Apple, Facebook, and Google’ (AW Bruna, €24,99) onderschatten consumenten en politiek hoe snel en diepgravend ‘GAFA’ de emotionele consumentenbehoeftes weet te beïnvloeden, vooral dankzij software die voorkeuren in een fractie meet en voorspelt.

Hun macht is enorm, en idolate bewondering kan veel scepsis gebruiken, waarschuwt Galloway. Met zijn provocatieve stijl vol humor waarschuwt hij ook voor teveel fixatie op deze vier: online bedrijven met groot bereik als Netflix en Disney weten met dezelfde marketingkracht en algortimes het brein van consumenten steeds scherper te treffen. En achter Alibaba betreedt een serie Chinese internetbedrijven de Europese markt die het gedrag kopiëren.

Boegbeeld maakindustrie

Hoe ondernemer Wim van der Leegte het slecht lopende bedrijf van zijn vader ombouwde tot het industrieel miljardendbedrijf VDL Groep, dat vorig jaar met nog eens 57% groeide tot ruim €5 miljard omzet, beschrijft Frits Conijn in een biografie van de ambitieuze Brabander, boegbeeld van Nederlandse maakindustrie. Van der Leegte redde NedCar in de crisistijd met onverwachte stappen. Conijn probeert vooral inzicht in zijn motivatie te geven.

Wim van der Leegte

Wim van der Leegte

De ondertitel geeft, naast veel persoonlijke verhalen, een andere richting van het boek: ‘Hoe een Brabantse familieman Nederland aan werk hielp’ (Uitgeverij Springtij, €19,95). De uitbouw is ongekend voor een Nederlands bedrijf in handen van een ondernemersfamilie. VDL is inmiddels een internationaal industrieel familiebedrijf met 95 bedrijven, 16.000 werknemers groot, waarvoor Van der Leegte meermalen werd beloond, in 2014 nog als Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau.

Orkaan Gilbert

De voormalig topman van Philips (1990-1996) Jan Timmer (85) schreef zijn biografie. Zijn visie op het bedrijf en de technologiesector vertonen een opmerkelijke wending voor wie Philips afgelopen decennia heeft gevolgd. In het boek komt vooral zijn waarschuwing voor het Angelsaksisch activisme van hedgefondsen in Europa bovendrijven. „We worden van de kaart geveegd door bedrijven uit de VS en Azië.”

Bestuurders hebben overdreven veel aandacht voor winst en het dividend voor aandeelhouders, claimt de man achter Operatie Centurion die 45.000 banen kostte. ,,Ik denk dat de belangen van werknemers zwaarder moeten wegen dan die van aandeelhouders”, stelt hij.

Naast de gebruikelijke kritiek op zijn opvolgers, „Philips had vandaag de dag beslist meer kunnen zijn dan het nu is. Het heeft geschort aan ondernemerschap, durf en ideeën”, onderbouwt Timmer, bijgenaamd Orkaan Gilbert, in ’Die man van Philips’ (Prometheus, €19,99) een tekort aan fundamenteel onderzoek dat Philips maar ook andere technologiebedrijven heeft groot gemaakt.

Te lang is gedacht dat de markteconomie daartoe met een oplossing zou komen. Nederland doet er goed aan steviger bedrijfsbeleid te ontwikkelen, aldus Timmer. De beschermingsconstructies die Unilever tot KPN optuigden kunnen zijn goedkeuring wegdragen.

’Zinloos’ werk

In ‘Bullshit Jobs’ ontleedt David Graeber, hoogleraar aan de London School of Economics, een rare consequentie van technologische vooruitgang. Gemiddeld, schrijft hij, kunnen we dankzij de alsmaar verbeterde technologie met een vijftien uur durende werkweek wel af. De rest lijkt dus zinloos werk, niet productief en volgens Graeber een soort werkverschaffing die binnen een markteconomie niet zou passen.

Uit zijn talloze praktijkverhalen - vaak weer een reactie op zijn eerste aftastende blog over bull shit jobs - blijkt dat werknemers het fenomeen toch gelaten omarmen. Volgens Graeber vaak vanuit hun calvinistische grondslag dat zonder werk te komen nog veel slecht is.

Bbp ontleed

Journalist David Pilling kijkt naar de extreme waardering onder politici en economen van het bruto binnenlands product, het bbp-cijfer. Deze maatstaf sinds 1934 van de Russische wiskundige Simon Kuznets (1901-1985) meet wel alle geproduceerde diensten en goederen. Toch is dat in de huidige economie een veel te beperkte maatstaf, stelt Pilling in ’The Growth Delusion. Wealth, Poverty, and the Well-Being of Nations’ (Bloomsbury, €16,96). De ‘Lord of Numbers’, zoals Pilling het bbp duidt, heeft met menselijk welvaren beperkt verband.

De Brit verwijst naar openbaring bij de Franse president Nicolas Sarkozy. Gesprekken leerden hem dat mensen zich - tot zijn verbijstering - totaal niet in de officiële statistieken van groei herkenden. Een gevaarlijke verschil in beleving van ’groei’ openbaarde zich, die de democratie zal schaden, stelde hij. Politici hebben betere feiten nodig, statistici kunnen meer geld voor gedegen onderzoek gebruiken.

Meer macht zzp

Zelfstandige ondernemer krijgt meer macht.

Zelfstandige ondernemer krijgt meer macht.

In ‘De onzichtbare hand. Hoe markteconomieën opkomen en neergaan’ (Prometheus, €25) houdt economisch historicus Bas van Bavel na een kleurrijke rondgang door eeuwen van groei en daarop volgende verzwakking, de hoop vast dat nieuwe generaties werknemers met zelforganisaties het economisch systeem degelijk hervormen. Vakbonden gaan het niet meer redden, concludeert ook Van Bavel.

Eindigt hier de markteconomie? Het is niet waarschijnlijk. Zzp’ers krijgen wel meer macht. De nieuwe en straks politiek mogelijk veel dominantere groep met zelfstandigen - zelfverkozen of gedwongen - kan zichzelf sneller beter organiseren en het huidige economisch systeem vernieuwen, is bij Van Bavel te lezen.