Nieuws/Financieel
1810021593
Financieel

Column: Een zesje voor Nederlandse economie in onzekere wereld

President Klaas Knot van De Nederlandsche Bank gaf vorige week in een milde bui het rapportcijfer negen voor onze economie. Kijken we naar recente ontwikkelingen en prognoses dan is dit een opvallend hoog cijfer. Een strengere leraar zou met een vooruitziende blik niet hoger dan een zesje hebben gegeven.

Zo voorspelt het Centraal Planbureau (CPB) voor de komende jaren, mede door de gevolgen van vergrijzing, een groei van slechts rond de 1% en een gemiddelde koopkracht die voor veel burgers in de buurt van de nul zal liggen. Het CPB verwacht ook dat het huidige begrotingsoverschot de komende jaren zal omslaan naar een tekort.

Wij behoren niet tot het kamp van doemdenkers, maar het zou wel goed zijn met deze prognoses meer rekening te gaan houden. In de Haagse politiek zien we dit nog niet. Daar overheerst de gedachte dat het geweldig goed gaat met onze economie en zijn er partijen die menen dat er in de komende jaren ruimte is voor miljarden aan extra overheidsuitgaven.

Andere problemen

Deze ruimte is er niet en daarnaast kampt ons land ook nog met andere problemen, zoals een torenhoge lastendruk op arbeid. Op het terrein van het klimaatbeleid raken we internationaal verder achterop en op verschillende internationale ranglijsten waarop we tot voor kort hoog in de top tien stonden, zijn we aan het zakken. Zo verliezen we aan innovatiekracht en worden we als handelsland minder aantrekkelijk. Daarnaast is de kwaliteit van ons hoger onderwijs afgenomen en zijn we minder in trek bij buitenlandse bedrijven en investeerders. Bovendien kiezen startende techbedrijven en jonge techtalenten steeds vaker voor het buitenland. Volgens de adviesraad AWTI is er nu al sprake van een ’braindrain’ en dat is slecht nieuws.

Haagse politiek

In de Haagse politiek rommelt het ook. Het afgelopen jaar zagen we veel demonstraties voor extra middelen, zoals voor de zorg, het onderwijs, het klimaat en ga zo maar door en die maken duidelijk dat veel burgers ontevreden zijn over het beleid van het kabinet Rutte 3. We schreven al eerder dat het opgeteld gaat om een nieuwe uitgavenpost voor de schatkist van ten minste 10 miljard euro per jaar. Door de verwachte lage groei en daardoor minder belastinginkomsten is deze uitgavenpost een illusie en is de kans groot dat een nieuw kabinet straks ook met ontevreden en boze burgers te maken zal krijgen.

Daarnaast bestaat het risico dat de Nederlandse economie een forse klap oploopt van een harde Brexit en ook nog de negatieve effecten moet opvangen van een lagere groei van de wereldeconomie vanwege de effecten van het coronavirus. Afgelopen woensdag waarschuwde Jerome Powell, voorzitter van het stelsel van Amerikaanse centrale banken, al voor een inzakkende mondiale economie.

Toekomst

De komende maanden gaan de politieke partijen aan de slag met het opstellen van de verkiezingsprogramma’s voor de Tweede Kamerverkiezing van maart 2021. Onze boodschap is: „oog voor de realiteit.” Los van de hiervoor geschetste problemen gaat het om de toegenomen onzekerheid in de buitenwereld. Daarbij gaat het onder meer over de opwarming van de aarde, de groei van de wereldeconomie, de effecten van Brexit, onvrede in de wereld over de groeiende kloof tussen arm en rijk, het ongewisse beleid van president Donald Trump en de toekomst van de EU. We stippen twee punten aan.

Optimisme in het VK

Afgelopen vrijdag zijn de Britten uit de EU gestapt. Voorlopig verandert er nog niets en blijft alles bij het oude. Tot het einde van dit jaar geldt een zogenoemde transitieperiode waarin tussen het VK en de EU wordt onderhandeld over een vrijhandelsverdrag. Hoewel de geschiedenis leert dat dergelijke onderhandelingen in de praktijk zeker vijf tot zeven jaar in beslag nemen, gaat de Britse premier Boris Johnson er vanuit dat het VK al dan niet met een verdrag op 1 januari 2021 vertrekt. Dat kan dus alsnog een harde Brexit zijn die zowel voor de EU, maar vooral voor de Britse economie op korte termijn schade oplevert.

Sinds de grote winst van de Conservative Party van Johnson bij de recente parlementsverkiezingen zien we niet alleen bij zijn achterban, maar ook breder en toegenomen optimisme over de toekomt. Ze delen de opvatting van Johnson dat het VK, los van de EU, zal kunnen uitgroeien tot een economische en politieke wereldspeler. Dat binnen de EU daar wat lacherig over wordt gedaan, deert ze niet. Ze wijzen ook op de doemscenario’s die na het Brexit-referendum in 2016 werden voorspeld. Tot op heden zijn die uitgebleven.

Voor de EU is het vertrek van het VK geen feestdag. Het is een pijnlijk signaal dat het een impuls moet zijn om meer oog te hebben voor de wensen van veel lidstaten voor minder Brusselse bemoeienis met het nationale beleid van de EU-landen. Alleen zo kan het uiteenvallen van de EU voorkomen worden.

Trump: VS de beste plek

Het optimisme van Boris Johnson zien we ook bij de Amerikaanse president Donald Trump. In Davos noemde hij de VS de beste plek van de wereld. Daarbij wees hij op de groei van de Amerikaanse economie, de lage werkloosheid, de records op de aandelenmarkt en de belastingverlagingen voor lagere en middeninkomens. Van verschillende kanten zijn kritische kanttekeningen bij deze loftrompet gezet en is bijvoorbeeld gewezen op zijn desastreuze handels- en klimaatbeleid en de toegenomen armoede en de kloof tussen arm en rijk in de VS. Toch kan niet ontkend worden dat de economie van de VS onder zijn bewind goed draait. Mede daardoor neemt kans toe dat Trump in november wordt herkozen en hij de wereld zal blijven verrassen met internationale onzekerheid.

Willem Vermeend is internetondernemer en deeltijd hoogleraar economie aan de Open Universiteit. Hij was staatssecteraris en minister. Rick van der Ploeg is econoom en oud-staatssecretaris, momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Oxford en de VU. Reageren? Mail naar [email protected].