Nieuws/Financieel
1961792442
Financieel

Column: Nederland onderschat economische schade van coronacrisis

De zogenoemde anderhalvemeter-economie zal voor de meeste bedrijven niet renderen. Veel ondernemers zullen daarom dit onwerkbare economische model niet overleven. Naar verwachting zal door de aangekondigde plannen van Donald Trump om de Amerikaanse economie open te gooien dit model naar de prullenbak worden verwezen. Om economische redenen zullen steeds meer landen, waaronder EU-landen, Trump gaan volgen. Als handelsland heeft Nederland geen andere optie dan met deze landen mee te doen.

Deze week publiceerde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de nieuwste prognose voor de internationale economie. De voorspelling is schokkend. Door de coronacrisis komt de wereldeconomie terecht in een ongekende recessie, die vergelijkbaar is met de jaren dertig van de vorige eeuw. Bovenaan het lijstje van landen die in 2020 door een economische krimp worden getroffen staat Italië met 9% bbp. Spanje volgt met 8% en op drie staat Nederland met 7,5% bbp. Voor landen als Frankrijk en Duitsland ligt de verwachte krimp rond de 7% en voor de totale eurozone op 7,5%. De VS scoort met 5,9% minder slecht. Een beetje groei zien we alleen nog in China (1,2%) en India (1,9%).

In de meeste internationale publicaties worden de alarmklokken geluid, terwijl in de Nederlandse berichtgeving de nadruk wordt gelegd op de onzekerheid van deze prognose die best nog kan meevallen zo wordt opgemerkt. We verbazen ons daarover omdat het IMF deze voorspelling zelf presenteert als een mild scenario. Naarmate de crisis langer duurt wordt de schade een veelvoud zo stelt deze denktank. Deze omvat onder meer extra overheidsuitgaven voor noodsteun aan bedrijven en burgers, hogere uitgaven voor de gezondheidszorg en kosten voor de oplopende werkloosheid en aan de inkomstenkant lagere belastinginkomsten. Vooral mensen zonder vaste arbeidscontracten en werknemers van bedrijven die omvallen worden hard getroffen.

Gitzwart

Inmiddels wordt steeds duidelijker dat de wereld moet uitgaan van het gitzwarte scenario van het IMF en dat er ook geen reden is voor optimisme over een snel economisch herstel in 2021. Zo meldde het Amerikaanse ministerie van arbeid afgelopen donderdag dat sinds de uitbraak van het coronavirus er in de VS 22 miljoen banen verloren zijn gegaan. Het Amerikaanse werkloosheidspercentage (13,5%) ligt daardoor hoger dan tijdens de wereldwijde kredietcrisis van 2008/2009 (circa 10%).

Forse toenames tekorten

Afgelopen woensdag presenteerde het IMF voor een aantal landen berekeningen over de gevolgen voor de overheidsfinanciën. Ze laten zien dat de begrotingstekorten en staatsschulden tot een ongekende hoogte zullen stijgen. Voor de VS verwacht het IMF in 2020 een begrotingstekort van ruim 15% bbp en een staatsschuld van 131% bbp. In de Europa vallen vooral Frankrijk en Spanje op met tekorten van ruim 9% en Italië en het VK met ruim 8%. China scoort slechter met een begrotingstekort van ruim 11%. In Europa is Italië koploper met een staatsschuld van ongeveer 155% van het bbp.

Gigantische schulden

Het IMF waarschuwt dat de wereld nog jaren last van deze schuldenberg zal hebben. Na afloop van de coronacrisis moeten ze worden afgebouwd. Naast de overheidsschulden omvat deze berg ook nog de particuliere schulden van burgers en bedrijven die nog hoger liggen (bijna 230% van het mondiale bbp). We merken op dat deze afbouw de komende jaren de groei van de wereldeconomie zal afremmen. Vooral voor handelsland Nederland met een open economie dat sterk afhankelijk is van het buitenland heeft dit negatieve gevolgen voor de economie en werkgelegenheid. Nu al koersen we af op een werkloosheid die oploopt tot meer dan 500.000 werklozen, terwijl we straks een land zijn met een begrotingstekort en een hoge staatsschuld.

We hebben nog niet de indruk dat dit in politiek Dan Haag al hoog op de agenda staat. Zowel binnen als buiten de politiek wordt vooral de veerkracht van onze economie benadrukt. Maar daar heb je weinig aan als je handel komt stil te liggen en bedrijven omvallen. Ook de diepe zakken van Wopke Hoekstra bieden dan geen redding meer.

Onwerkbaar economisch model

Voor Nederland heeft het IMF geen berekeningen voor de overheidsfinanciën gemaakt. Maar op basis van de meest recente inzichten is het waarschijnlijk dat we voor 2020 te maken krijgen met een begrotingstekort dat oploopt tot 6% of meer en een staatsschuld boven de 60% bbp. Deze cijfers zullen hoger uitvallen als het kabinet geen werkbaar plan heeft om na 28 april 2020 met een versoepeling van de huidige ‘intelligente lockdown’ te komen. Op dit moment wordt er van alle kanten nagedacht over creatieve oplossingen voor de zogenoemde anderhalvemeter-economie.

Ondanks de talloze vindingrijke ideeën die de afgelopen week vanuit verschillende bedrijfssectoren geopperd zijn, is de voorlopige conclusie dat voor de meeste bedrijven deze economie niet rendeert. Veel bedrijven zullen dit onwerkbare economische model niet overleven.

Vaccin tegen corona

Bij alle plannen voor de anderhalvemeter-samenleving bestaat bovendien het grote risico dat de huidige daling van het aantal coronapatiënten op de intensivecareafdelingen in Nederland weer snel zal omslaan in een forse toename. Mark Rutte maakte op zijn laatste persconferentie daarom duidelijk dat de kans groot is dat er voorlopig geen versoepelingen komen of dat volstaan moet worden met slechts een beperkt aantal specifieke verruimingen.

Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen wordt erop gewezen dat voor het herstel van de economieën een vaccin tegen covid-19 nodig is of ten minste medicijnen die voorkomen dat coronapatiënten in een ziekenhuis terechtkomen. Op dit moment proberen veel landen met versoepelingen hun economieën te laten herstarten die vervolgens weer worden teruggedraaid bij een opleving van het coronavirus. Veel landen maken gebruik van testen om te zien welke mensen antistoffen hebben opgebouwd zodat ze weer kunnen gaan werken. Nederland zit hier in de achterhoede.

Actie van Trump

In de VS heeft Trump heeft afgelopen donderdag aangekondigd dat hij , ondanks het risico van extra besmettingen, de economie gefaseerd en gecontroleerd wil opengooien. De bedoeling is dat rond half mei de Amerikaanse economie weer ‘normaal’ kan draaien. Als dit lukt is de kans groot dat steeds meer landen, ook in Europa, om economische redenen dit voorbeeld zullen volgen. Om economisch te kunnen ‘overleven’ heeft Nederland als handelsland geen andere optie dan met Europa mee te doen.

Gezien de dramatische gevolgen van de lockdowns die in steeds meer landen de druk op regeringen verhogen om de economie van het slot te halen, neemt de kans toe dat Donald Trump met zijn aanpak een kettingreactie in gang zal zetten. Ook daarom is het nodig het testen op antistoffen in ons land verder te versnellen.

Willem Vermeend is internetondernemer en deeltijd hoogleraar economie aan de Open Universiteit. Hij was staatssecretaris en minister. Rick van der Ploeg is econoom en oud-staatssecretaris, momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Oxford en de VU. Reageren? Mail naar [email protected].