Nieuws/Financieel

Column: Is de Italiaanse crisis slechts een rimpeling?

De leider van de Vijfsterrenbeweging Luigi Di Maio en van Lega Matteo Salvini.
1 / 2

De leider van de Vijfsterrenbeweging Luigi Di Maio en van Lega Matteo Salvini.

AFP

Plotseling stonden de handelsoorlog en de Koreaanse topontmoeting in de schaduw en stond Italië in de spotlights. Iets wat in maart in Italië begon als een rimpeling, nam vorige week tsunami-achtige proporties aan.

De leider van de Vijfsterrenbeweging Luigi Di Maio en van Lega Matteo Salvini.
1 / 2

De leider van de Vijfsterrenbeweging Luigi Di Maio en van Lega Matteo Salvini.

AFP

Rimpelingen en golven. Volgens Robeco Investment Solutions is dat waar het allemaal om draait als je een beleggingsbeslissing neemt: gaat een gebeurtenis slechts tijdelijk het oppervlak van de financiële markten rimpelen of moet je rekening houden met grote golfreacties op de langere termijn? Of we in het geval van de Italiaanse crisis met een golf te maken krijgen, hangt in grote mate af van het vermogen van de nieuwe regering om overeind te blijven – en die kans lijkt op dit moment niet erg groot.

De crisis diende zich maar langzaam aan. In eerste instantie reageerden de financiële markten schouderophalend op de Italiaanse parlementsverkiezingen.

Bloomberg & Robeco

In blauw het verschil tussen de 10-jarige rente van Italië en Duitsland en in geel de relatieve aandelenperformance van Italië ten opzichte van de eurozone.

Maar eind mei sloeg de stemming ineens om. Het werd duidelijk dat tegen alle verwachtingen in de onderhandelingen tussen de Vijfsterrenbeweging en de Lega – de twee grote winnaars van de verkiezingen – wel eens op een succes zouden kunnen uitdraaien. De politieke verschillen tussen beide partijen waren overduidelijk. Het kostte dus moeite te ontdekken waarin zij het met elkaar eens waren. Verbazing alom dus, maar ook negatieve reacties.

De Lega wordt getypeerd als een ultrarechtse partij die staat voor meer autonomie voor het welvarende noordelijke deel van Italië, en zich beijvert voor belastingverlagingen en minder inmenging door de centrale overheid. De Vijfsterrenbeweging daarentegen voerde campagne over kwesties als een universeel basisinkomen en meer overheidsuitgaven, beleid dat de kiezers in het minder welvarende zuiden veel meer na aan het hart ligt. De visie op immigranten en Brussel – beide partijen zijn anti – is zo ́n beetje het enige wat hen bindt.

Rimpelingen en golven

Zo mild als de reactie op het eerste verkiezingsresultaat was, zo overtrokken was de reactie op de coalitie. De rente op Italiaanse 2-jaarsstaatsobligaties steeg binnen één dag met 180 basispunten en bereikte een niveau van 2,8%, de spread met Duitse Bunds liep uit naar bijna 300 basispunten en Italiaanse aandelen kelderden met 12,5% vanaf het niveau van begin mei. Betekent dit dat de rimpeling een golf is geworden? Dat ligt eraan hoe de situatie zich vanaf hier ontwikkelt.

Een Griekse tragedie 2.0 lijkt het niet te worden. Om te beginnen is de Italiaanse economie veel groter: hij tekent voor ongeveer 15% van alle geregistreerde economische activiteit in de eurozone, tegen 1,6% voor Griekenland, en traditiegetrouw zijn de economie en het bankenstelsel veel meer verweven met de rest van de eurozone. Italië is ook de op twee na grootste schuldenaar ter wereld (130% van bbp), na de VS en Japan, en volgens cijfers van de Deutsche Bank bestaat slechts zo'n 40% daarvan uit binnenlandse schuld, terwijl buitenlandse beleggers (zo'n 35%) en het eurosysteem (zo'n 18%) het leeuwendeel in hun bezit hebben.

In tegenstelling tot wat men over het algemeen denkt, is de Italiaanse schuld niet alleen in handen van Italianen.

Bloomberg & Deutsche Asset Management

Terwijl Griekenland in een hoek werd gedrukt en met een ultimatum te maken kreeg – “meedoen of failliet gaan” – heeft Italië als een van de oprichters van de EU veel meer in de melk te brokkelen tijdens mogelijke onderhandelingen met andere lidstaten van de eurozone. Italië is gewoon te groot om te vallen.

Een ander belangrijk verschil is dat waar de Griekse crisis vooral het gevolg was van een onhoudbaar overheidsbeleid, het in Italië met name draait om politieke motieven. Ondanks de zeer hoge schuldenlast, slaagt Italië er al sinds 2012 in te voldoen aan de 3%-norm voor het overheidstekort en is er een tamelijk omvangrijk overschot op de lopende rekening (2,5% als percentage van het bbp). En hoewel het land behoort tot de structurele achterblijvers in de eurozone, is het economische momentum de afgelopen jaren wel verbeterd.

Coalitie op ramkoers

Gaat de opeenvolging van gebeurtenissen dus leiden tot een diepe crisis? Vanuit een meer pessimistisch perspectief bekeken, maakt een gezamenlijke regering van deze twee populistische partijen elke vooruitgang in het hervormen van het bankenstelsel of het verbeteren van de economie onwaarschijnlijk. En de nieuwe regering kon zich wel eens houden aan de verkiezingsbeloften en een begroting opstellen die het land op ramkoers zet met het Stabiliteitspact van de Europese Unie. Dat zou later dit jaar tot een krachtmeting kunnen leiden.

Wat ons enigszins geruststelt is dat deze vluchtige regering mogelijk niet lang genoeg aan de macht blijft om ernstige schade te veroorzaken. De partijen vormen de grootst mogelijke tegenstelling in het politieke spectrum en dat lijkt de opdracht bij voorbaat al bijna onmogelijk te maken.

Het lijkt erop dat de financiële markten dit laatste scenario op dit moment het meest waarschijnlijk vinden, gezien de afnemende spanningen op de markten. Nu het stof neerdaalt, kunnen we alleen maar afwachten of Italië nog meer golven maakt, of dat het toch een storm (een rimpeling) in een glas water was.

Macro-econoom Léon Cornelissen van Robeco heeft het artikel samen met zijn collega’s Lukas Daalder en Peter van der Welle geschreven.