Nieuws/Financieel

Column: De wereld krijgt een nieuwe baas

Willem Vermeend (l.) en Rick van der Ploeg

Willem Vermeend (l.) en Rick van der Ploeg

DE TELEGRAAF

Deze week maakte de Europese Commissie bekend dat ze ruim 9 miljard extra wil investeren in een nieuw programma “Digitaal Europa”. Het grootste deel van dit bedrag is bestemd voor het stimuleren van kunstmatige intelligentie, veelal aangeduid als AI ( Artificial Intelligence). Ruw gezegd is AI er op gericht om een vorm van (menselijke) intelligentie te ontwikkelen met behulp van technologie. Het gaat in de praktijk om een combinatie van hard- en software, waarmee geprobeerd wordt om menselijk gedrag zoals redeneren, leren of het begrijpen van spraak, na te bootsen.

Willem Vermeend (l.) en Rick van der Ploeg

Willem Vermeend (l.) en Rick van der Ploeg

DE TELEGRAAF

Het is de bedoeling dat computersystemen zelflerend worden. Voor AI wordt gebruikgemaakt van kennis uit verschillende vakgebieden, zoals informatica, psychologie, taalkunde, logica, statistiek, neurowetenschappen, linguïstiek en geesteswetenschappen.

De wereldwijde opmars van AI-toepassingen wordt versneld door de toename van de rekenkracht van computers, de groeiende omvang van beschikbare data, machine learning en slimmere algoritmen. Een algoritme is een reeks instructies voor het uitvoeren van wiskundige berekeningen. Simpel gezegd kun je een algoritme vergelijken met een stappenplan of een ‘kookrecept’, maar recent is er sprake van een toename van algoritmen die zelflerend zijn. Ze leren van hun toepassingen en worden daardoor ‘slimmer’. Een bekend voorbeeld is AlphaGo, het zelflerend algoritme van Google, dat is ontwikkeld om het bordspel Go te spelen. Vorig jaar won AlphaGo van de wereldkampioen Go.

Spectaculaire groei AI

AI wordt al volop gebruikt, zoals in zoekmachines en door digitale persoonlijke assistenten zoals Siri van Apple en Google Assistent. Experts menen dat deze technologie nu nog in de kinderschoenen staat, maar die snel zal ontgroeien. Alle sectoren krijgen er mee te maken, de financiële wereld, de medische sector, het onderwijs, de logistiek, verkeer en vervoer, retail, de beveiligingssector enz. Wereldwijd was in 2017 met AI een bedrag gemoeid van minder dan 5 miljard dollar. Maar inmiddels is er sprake van een spectaculaire groei. Voorspeld wordt dat de wereldwijde AI-markt in 2025 een bedrag zal omvatten van ongeveer 130 miljard dollar.

Vooral grote internationale bedrijven geven vele tientallen miljoenen uit om met AI-toepassingen een voorsprong op te bouwen. Ze gaan ervan uit dat ze daarmee efficiënter kunnen werken, maar vooral sneller nieuwe en betere producten en diensten in de markt te zetten. Daarnaast zien we in veel landen een groei-explosie van start-ups die zich op AI storten.

In onze werkkring hebben wij ervaren dat financiers in de rij staan om in deze AI-ontwikkelaars te investeren. Op bescheiden schaal doen wij ook mee. Deze investeerders laten zich niet weerhouden door gerenommeerde criticasters van AI zoals Steve Wozniak, mede-oprichter van Apple. Hij stelt dat het bij de huidige AI vooral gaat over snelle dataverwerking, maar dat het geen intelligentie is zoals het menselijk brein.

AI de baas van de wereld?

Volgens Google-topman Sundar Pichai is de maatschappelijke impact van AI groter dan die van vuur of elektriciteit. De Russische president Poetin zei recent dat het land dat leidend is op het terrein van AI de heerser van de wereld zal zijn. Volgens de visie van de Europese Commissie is AI “één van de meest strategische technologieën van de 21e eeuw’. Maar experts van uit de tech wereld menen dat hier sprake is van een overschatting als het gaat om de impact van de huidige AI-toepassingen. Ze spreken van een hype en maken duidelijk dat we technologisch nog in de beginfase zitten. Daarnaast zien we ook de opkomst van een beweging die AI als een gevaar ziet. Elon Musk, de oprichter van Tesla, meent dat AI een bedreiging vormt voor het voortbestaan van de mensheid. Hij waarschuwt dat straks een kleine groep bedrijven alle macht heeft over AI-systemen, die slimmer zijn dan mensen. De recent overleden Stephen Hawking vreesde dat de mensheid zoals we die nu kennen dan zal ophouden te bestaan. Binnen de AI-sector is de algemene opinie dat ‘slimmer dan mensen’ op science fiction berust. Maar ook als dat vooralsnog zo is dan zouden we er toch goed aan doen om het advies van Musk en Hawking op te volgen en de AI-technologie pro-actief te gaan reguleren. De waarschuwing van Musk over de concentratie van de AI-macht bij een handvol bedrijven is nu al uitgekomen. Op dit moment behoren de superrijke Amerikaanse internetgiganten als Google en Apple tot de koplopers. Een ander dilemma is banenverlies vooral in het middensegment en kapitaalbezitters die steeds rijker worden

China in de aanval

Als we kijken naar de huidige stand van de techniek dan zullen er de komende jaren nog omvangrijke investeringen in onderzoek en ontwikkeling nodig zijn om richting ‘baas van de wereld’ te koersen. Dat deze investeringen er komen staat al vast. Ongeacht alle terechte kanttekeningen bij AI zien we nu al een race tussen zowel landen als bedrijven en die zal alleen maar toenemen. Zo probeert China met een ambitieus meerjarenplan AI-wereldmarktleider te worden. Het is de bedoeling dat deze sector in 2030 een omvang heeft bereikt van ongeveer een kwart van het Chinese bbp. De Chinezen beschouwen dit als het beste antwoord op een mogelijke handelsoorlog met de VS.

EU moet iets raars doen

De EU mist deze slagvaardigheid. Recent waarschuwde Eurocommissaris Andrus Ansip (digitale markt) dat de EU straks volledig afhankelijk is van andere landen om nieuwe diensten te kopen die gebaseerd zijn op AI. Daarom wil hij met “Digitaal Europa’ een inhaalslag gaan maken. Maar het bedrag dat daarvoor wordt uitgetrokken, is slechts een fractie van het bedrag dat China en de VS daaraan besteden. Het Europese bedrijfsleven heeft bovendien een kennisachterstand opgelopen die waarschijnlijk niet meer valt in te halen. Naast de inzet van meer middelen moet de EU ‘iets raars doen’ en een opvallende wervingsactie starten via alle digitale media. Wereldwijd worden alle AI-start-ups uitgenodigd naar de EU te komen. Daar kunnen ze aan de slag in zogenoemde regelvrije zones die wettelijk vijf jaar gegarandeerd zijn. Met deze aanpak kan de inhaalslag succesvoller zijn. Nederland mag hier niet op wachten. Rutte III moet zelf met deze zones het voortouw nemen.