Nieuws/Financieel

Boekentips

Godin van Silicon Valley valt

Elizabeth Holmes, tot voor kort ceo bij Theranos, spiegelde zich aan Steve Jobs maar testresultaten van haar bloed-test vielen door de mand.
1 / 4

Elizabeth Holmes, tot voor kort ceo bij Theranos, spiegelde zich aan Steve Jobs maar testresultaten van haar bloed-test vielen door de mand.

REUTERS

Elizabeth Holmes, lang de tech-ster van Silicon Valley, is hard ten val gekomen. Fraudeklachten omringen Holmes’ startup Theranos, die claimde 200 ziekten via een enkel druppel bloed te kunnen herkennen. Holmes werd ontmaskerd door journalist John Carreyrou in ‘Bad Blood’. Dat en meer financieel-economische boekentips.

Elizabeth Holmes, tot voor kort ceo bij Theranos, spiegelde zich aan Steve Jobs maar testresultaten van haar bloed-test vielen door de mand.
1 / 4

Elizabeth Holmes, tot voor kort ceo bij Theranos, spiegelde zich aan Steve Jobs maar testresultaten van haar bloed-test vielen door de mand.

REUTERS

Holmes, een drop-out van Stanford University, gold als ontdekking en de volgende Steve Jobs. Carreyrou van de Wall Street Journal ontdekte dat Holmes, die net als haar voorbeeld Steve Jobs doorgaans gekleed gaat in zwarte coltrui, de boel fleste.

Haar sterke pr in tv-shows en op covers van bladen was echter onovertroffen. De startup steeg tot een marktwaarde van $9 miljard.

Carreyrou sprak medewerkers die bevestigden dat de eenvoudige bloedtest met de Edison, die Amerikanen jaarlijks $200 miljard aan kosten zouden besparen, medisch ondeugdelijk is. Carreyrou kreeg na zijn eerste onthullingen een tsunami van aanklachten en miljoenenclaims van Theranos-advocaten te verwerken.

Verfilming drama

Holmes wees op tegenslagen, zij zou zelf financieel miljoenen aan de tests verloren hebben. Ze ontkende fraude. Desondanks betaalde Holmes in maart een half miljoen dollar aan de Amerikaanse beurswaakhond SEC, tekende de verklaring om tien jaar lang niet meer bij een beursgenoteerd bedrijf als bestuurder te werken en bevestigde 19 miljoen aandelen terug te geven.

Ze ontkende echter mensen misleid te hebben. Achthonderd werknemers zijn inmiddels ontslagen. ’Bad Blood: Secrets and Lies in a Silicon Valley Startup’ (Random House, $27,99) van Carreyrou is net uit en leest door zijn onthullingen ondanks de complexe medische materie als een trein.

De laatste aanklacht is dat Holmes met gemanipuleerde bloedaanslagen niet alleen investeerders, er ging $900 miljoen in van investeerders, mensenlevens in gevaar heeft gebracht. De zaak zal Wall Street nog maanden bezighouden: veel beursgenoteerde bedrijven zijn slachtoffer van de vermeende zwendel. Hollywood verfilmt het bloeddrama, Jennifer Lawrence speelt Holmes.

Datareuzen

Werd Donald Trump president dankzij data-analyse van toekomstig stemgedrag op basis van inkomen, lidmaatschappen van verenigingen, automerken en uitkeringsaanvragen? Verzamelaar Cambridge Analytica was maar het begin, waarschuwde klokkenluider Christopher Wylie, werkzaam bij het bedrijf.

Zet desondanks de onthullingen flinke vraagtekens bij zulke conclusies, schrijft statisticus David Sumpter in ’Outnumbered; the Algorithms that Control our Lives’ (Uitgeverij Bloomsbury, €18,26, ).

Dit boek, met eigen tests, biedt inzicht in het gebruik van de datarelaties die consultants als Cambridge Analytica claimen te kunnen maken tussen je persoonsgegevens, inkomen, geloof, bestedingen en politieke voorkeuren. Die relaties blijken vaak maar voor een gering percentage relevant.

Wylie heeft anderzijds wel gelijk als er voldoende schaalgrootte wordt gebruikt, aldus Sumpter. Dan zijn met verhulde signalen in social mediagebruik en zoekgedrag zaken als geloof en koopgedrag steeds verfijnder te vinden. Hoogleraar Sumpter toont hoe dit data-gereedschap in de handen van grootmachten als Google en Facebook met extreem grote dataverwerking, door zelflerende vermogen in toenemende mate raak schiet - zonder dat consumenten dit weten. En dat beangstigt Sumpter.

Mad Men nu Math Men

Ken Auletta illustreert in ’Frenemies: The Epic Disruption of the Advertising Industry’ (HarperCollins, $19) met tientallen voorbeelden de vernietigende kracht van dit data-fetisjisme in de $2 biljoen grote reclame- en marketingmarkt. Er is een kaalslag gaande onder de ’oude’ advertentiebedrijven, hoewel die toch miljarden investeerden in digitalisering.

Voormalig topman Martin Sorrell van bureau WPP waarschuwde vlak voor zijn plotse vertrek dat Google en Facebook, ondanks jaren van voortschrijdende digitalisering van WPP, vrijwel alle reclamecontracten afsnoepten. WPP en andere bureaus voelen zich gedwongen met deze digitale goden samen te werken in een wereld waar machines in milliseconden advertenties en databestanden van machines kopen.

Het tijdperk van creatieven als Don Draper en zijn Mad Men is voorbij. ‘Math Men’ nemen het over, aldus Auletta, die met de hoofdrolspelers in de markt sprak. Hij biedt een zeer uitgebreid kijkje achter de schermen bij de nieuwe datamakelaars, en de bedrijven die hen weer aan elkaar knopen. Met onze gegevens als wisselgeld.

Goed geld

Voor ’Goed Geld’ (uitgeverij Boom, €25) bestudeerden historici Wim Willems en Henk Looijesteijn de bank die vaak als voorbeeld én tegenhanger van de huidige grootbanken wordt gezien. Het is bijna ondenkbaar, 175 jaar lang gold bij de Nutsspaarbank spaargeld beheren als iets van verplichte naastenliefde.

De eerste bestuurders van de tweehonderd jaar geleden gestichte bank kregen, aldus Willems en Looijesteijn, bij de op filantropische grondslag werkende instelling geen beloning zoals bonussen en aandelenpakketten.

Deze bank opgetuigd door de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen wordt beschreven als de bank met een sociaal hart, als de betrouwbare plek voor spaargeld. Uiteindelijk verloor de Nutsspaarbank het van de commerciële stunttarieven. De erfenis werd voortgezet via het VSBFonds (en weer later Fonds 1818) dat die functie bleef, overigens met kapitaal van de Nutsspaarbank.

Hoe de Amsterdamse beurs digitaliseerde en internationaler ging werken, wordt interessant beschreven in ’Over Geld en Macht’ (Boom, €41), het zevende en laatste deel in de reeks Bedrijfsleven in Nederland, een samenwerking van universiteiten en onderzoeken. De machtsverhoudingen in Nederland zijn steeds vaker in het voordeel van aandeelhouders beslecht, het domein dat lang was voorbehouden aan families, banken, en institutionele investeerders.

Terugblik Jan Baan

Gerarda Westerhuis en Abe de Jong beschrijven hoe de Nederlandse financiële sector zo structureel veranderde, en is voor de toekomstige overnamepogingen na die van AkzoNobel en Unilever een interessante historische basis.

Ict-ondernemer en vernieuwer Jan Baan (72) treedt weer even uit de anonimiteit op een moment dat techbedrijven en de Nasdaq-index opnieuw naar een record zijn gegaan. Zijn biografie gaat deels over de roemruchte vernieuwer, met zijn broer Paul, Baan Company. Ooit was dit het op vier na grootste softwarebedrijf wereldwijd, werkend vanuit Barneveld.

Baan voerde de scepter over het concern met €20 miljard marktwaarde, maar het ging tijdens de internetbubbel van 2000 bijna ten onder mede op fraudeklachten. Het snel gegroeide concern werd begraven onder rechtszaken, er volgden miljoenenschikkingen en de broers verloren grip op het bedrijf.

Veel minder bekend is dat Jan Baan sindsdien doorlopend vernieuwingen in software zocht en financierde, vaak bij startups. Die lukten overigens niet allen. Onderschat is ook dat Baan in zakelijke software doorlopend bedrijfsinnovatie aanjoeg en dat hij een motor achter Nederlandse tech is gebleven door verregaande vereenvoudiging van processen. Zijn bedrijf Cordys verkocht hij in 2013 en startte onlangs Vanenburg Software met zijn zoons. Het boek ’Mijn leven als entrepreneur’ (€10) is in eigen beheer uitgegeven.