2643443
Financieel

Column: Top van grote bedrijven is de weg kwijt

Economen Willem Vermeend (l.) en Rick van der Ploeg

Economen Willem Vermeend (l.) en Rick van der Ploeg

Het komende decenium zullen onze maatschappij en economie spectaculair veranderen. Wereldwijd krijgen we te maken met een snelle digitalisering van productie en bedrijfsprocessen, de opmars van nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, het Internet of Things (IoT), slimme robots en zelflerende computerprogramma’s. Maar daarnaast ook met de ongekende impact van het mondiale en nationale klimaatbeleid.

Economen Willem Vermeend (l.) en Rick van der Ploeg

Economen Willem Vermeend (l.) en Rick van der Ploeg

Het valt op dat deze revolutie van de nieuwe economie 4.0 bij de meeste bazen van multinationals, vooral in de financiële sector, nog onvoldoende op hun netvlies staat. Dit geldt ook voor de gewijzigde opvattingen in de wereld van de politiek en in de publieke opinie over de status en de positie van deze bazen.

Slechter bedrijfsimago

Vooral sinds de economische wereldcrisis van 2008 kampen deze bazen met het probleem dat het bedrijfsimago van veel ondernemingen fors verslechterd is. Zo zijn er al bankiers die er alles aan doen om niet ontmaskerd te worden. Maar ook de bazen van multinationals en olieconcerns hebben een probleem. Ze lopen het risico dat ze worden gebrandmerkt als belastingontwijkers en de concerns als ‘boeven’ die ons klimaat verpesten. Mede onder invloed van de publieke opinie, zien we ook een kentering in de politiek. Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen, zoals bijvoorbeeld de VS. Politieke partijen nemen steeds meer afstand van deze bazen en zetten vraagtekens bij hun rol en nuttigheid voor de samenleving, Deze week zagen we in de Tweede Kamer hiervan een aardig voorbeeldje.

Dom

Vorige maand werd de president-commissaris van ING door minister van Financiën Wopke Hoekstra op het matje geroepen naar aanleiding van witwaspraktijken bij de bank. Deze week verscheen ING-commissaris Henk Breukink in de pers om Hoekstra de les te lezen. Volgens Breukink zouden de minister en de Tweede Kamer met hun optredens in de ING-zaak het wantrouwen in de samenleving tegen de bancaire sector hebben aangewakkerd in plaats van te dempen, zoals politici volgens de ING-commissaris behoren te doen. Inmiddels is het algemene beeld dat dit een dom verwijt is en dat Breukink de imagoschade voor de sector daardoor zelf nog eens heeft vergroot. In de sociale media overheerste de aanduiding “arrogantie”. In zijn reactie in de Tweede Kamer was Wopke Hoekstra wat milder, maar wel duidelijker.

Wereldbeeld

De minister merkte op dat Breukink een heel ander wereldbeeld heeft dan hij. Dat is zacht uitgedrukt, want de ING-commissaris maakt duidelijk dat hij buiten de realiteit staat. Dat is ook de reactie van Roald van der Linde, lid van de Tweede Kamer voor de VVD. In een ingezonden stuk in het FD zegt hij tegen Breukink dat de ING moet stoppen met vingerwijzen en eens goed in de spiegel moet kijken: de ING zat fout, niet de Tweede Kamer, niet de minister, niet het OM en zeker niet de samenleving.

Breukink staat met zijn wereldbeeld helaas niet alleen. Ook rond de afschaffing van de dividendbelasting zagen we dat de bazen als vanouds de politiek dicteren wat goed voor het land is. Maar tot verbazing van iedereen maakte afgelopen vrijdag Unilever-topman Paul Polman een definitief einde aan de invloed van de bazen op politiek Den Haag.

Het kabinet Rutte III, maar vooral premier Mark Rutte, werd ongekend geschoffeerd door het besluit van Unilever om het hoofdkantoor niet naar Rotterdam te verhuizen. Alle bazen moeten er rekening mee houden dat deze schoffering een geweldige impact zal hebben: in politiek Den Haag gaat de deur dicht en wordt de telefoon niet meer opgenomen.

Niet alleen in Nederland hebben de bazen problemen met de realiteit. Dit zien we bijvoorbeeld ook in de VS. De bazen in de internationale techsector hebben zich een heldenstatus aangemeten en beïnvloeden de politiek. Je hoeft geen fan van Donald Trump te zijn om op te merken dat ze bij hem aan het verkeerde adres zijn. Vooral via Twitter maakt hij steeds duidelijk dat de politiek (hij dus) het voor het zeggen heeft en niet de bestuurders van deze multinationals die een te grote broek hebben aangetrokken.

Opgave voor de bazen

Met de opkomende polarisatie tegen het grote bedrijfsleven is niemand gediend en moet dan ook voorkomen worden. Het staat vast dat ze landen veel voordelen opleveren, zoals banen, innovaties, belastinginkomsten, internationale uitstraling en een stimulans kunnen zijn voor het mkb. Daarmee vertegenwoordigen ze een economische machtspositie die tegelijkertijd ook maatschappelijke verantwoordelijkheden met zich meebrengt.

Als deze bedrijven afgaan op de huidige brede opvattingen in de publieke opinie en bij de meeste politieke partijen, dan kunnen ze zelf constateren dat ze daarin te kort zijn geschoten. Bovendien krijgen ze te maken met een wereld waarin niet zij, maar kleine innovatieve 4.0-bedrijven een hoofdrol gaan vervullen. Ze worden ook geconfronteerd met een kritischer samenleving en een politiek die deze bedrijven op afstand gaat zetten. Voor de bazen is er maar een oplossing: ga vooroplopen bij het klimaatbeleid, neem het voortouw bij een eerlijke belastingbetaling, zet werknemersbelangen hoger op de agenda en een beetje nederigheid helpt ook.