Nieuws/Financieel

Column: Italiaanse spaghetti

De Italiaanse premier Matteo Salvini hekelt de kritiek van de Europese Commissie op zijn gat in de hand.

De Italiaanse premier Matteo Salvini hekelt de kritiek van de Europese Commissie op zijn gat in de hand.

Bloomberg

De Italiaanse premier Matteo Salvini hekelt de kritiek van de Europese Commissie op zijn gat in de hand.

De Italiaanse premier Matteo Salvini hekelt de kritiek van de Europese Commissie op zijn gat in de hand.

Bloomberg

Nadat Claudio Borghi, de voorzitter van de Commissie Begroting van het Italiaanse parlement en huiseconoom van de Lega Nord, verklaarde er van overtuigd te zijn dat Italië zijn problemen beter zou kunnen oplossen als het zijn eigen munt had zakten de Europese beurzen. De rente op tienjaars Italiaanse staatsleningen liep op naar 3,45 procent. Dat was drie procent meer dan op een vergelijkbare Duitse staatslening. Prijsden de financiële markten daarmee het uiteenvallen van de euro in?

Onrust op de markten

De onlangs bekendgemaakte plannen van de nieuwe Italiaanse regering hebben op de markten tot grote onrust geleid. Zo wil de anti-establishment partij Vijfsterren een basisinkomen van 780 euro invoeren voor 6,5 miljoen Italianen en willen de populisten van Lega Nord de in 2011 ingevoerde pensioenhervorming terugdraaien. Het begrotingstekort dreigt daarmee uit de hand te lopen en dat terwijl de vorige regering nog streefde naar een maximaal tekort van 0,8 procent en de partijloze Tria beloofde het binnen de 2 procent te houden. Italië heeft immers een staatsschuld van bijna 2300 miljard euro en geeft dus geld uit dat het niet heeft.

De Europese leiders zijn de Griekse crisis nog niet vergeten en hebben al aangegeven de Italiaanse strapatsen niet erg op prijs te stellen. In de Eurozone zijn we allemaal tot elkaar veroordeeld en op een nieuwe reddingsoperatie, voor zover dat al mogelijk is gezien de omvang van de Italiaanse staatsschuld, zit niemand te wachten. Italië heeft na Duitsland de tweede grootste obligatiemarkt van Europa. Een faillissement op deze leningen zou min of meer tot een financiële deconfiture van de Europese Unie leiden.

Waarschuwingen

De waarschuwingen van de Europese leiders aan het Italiaanse adres waren niet van de lucht. Het is echter zeer de vraag of deze terecht zijn. Natuurlijk, Italië torst een enorme schuldenlast met zich mee. Maar met een schuld van 37.500 euro per hoofd van de bevolking is deze schuld fors minder dan die van bijvoorbeeld de Verenigde Staten. En dat terwijl de interesse om in dit laatste land te beleggen geen grenzen lijkt te kennen. Maar helaas, de euro heeft nu eenmaal niet de status van de dollar.

Maar er zijn meer nuances aan te brengen op het veronderstelde Italiaanse schuldenprobleem. Zo bedraagt de gemiddelde rente op alle uitstaande Italiaanse staatsschuld momenteel 2,8 procent met een gemiddelde looptijd van 6,8 jaar. Zelfs al zou de rente oplopen naar het niveau uit de tijd van Berlusconi (7 procent), dan nog zou Rome het zonder al te veel problemen lange tijd kunnen volhouden. Verder mag Italië dan een schuld van 131 procent van het bnp hebben, in Japan bedraagt de schuld 250 procent. Dat heeft tot op heden niet tot onoverkomelijke problemen geleid.

Dan is er nog de ECB

Nu is daartegen aan te voeren dat vrijwel alle Japanse schuld in handen van de Japanners zelf is. Hetzelfde geldt voor Italië. De Italiaanse schulden zijn voornamelijk in het bezit van spaarders, gepensioneerden en banken. En die zullen niet zo heel snel verkopen. Daar komt bij dat een kwart van de schuld is opgekocht door de Banca d’Italia, in opdracht uiteraard van de ECB. De centrale bank stopt binnenkort weliswaar met opkopen maar blijft nog lange tijd de renteontvangsten en aflopende obligaties recyclen in de Italiaanse schatkist.

Maar wat als rating agencies Moody’s, S&P en Fitch Italië straks downgraden? De rente op Italiaanse staatsleningen zal stijgen waardoor iedereen in Italië duurder uit is met alle gevolgen voor de economie van dien. Een downgrade zou echter net de maatregel kunnen zijn die de rust op de markten doet weerkeren. Een hogere rente disciplineert immers. Het zorgt ervoor dat Italië gedwongen wordt enige begrotingsdiscipline in acht te nemen. Dat zien we nu al gebeuren. De financiële markten zijn uiteindelijk altijd de baas. Dat hebben veel politici in het verleden al ondervonden.

Hoewel Italië in eerste instantie niet lijkt te zwichten nu Brussel de conceptbegroting heeft afgekeurd, doen Europese politici er goed aan niet in de Italiaanse val te lopen. De sterk nationalistisch getinte regering heeft er immers belang bij een gezamenlijke buitenlandse vijand in Brussel ten tonele te voeren. Zo wordt het eenvoudiger de twijfelaars in eigen land achter hun voorstellen te scharen. Europa hoeft zich niet te laten gijzelen door Italië dat het spelletje ‘Too Big Too Fail’ speelt. De financiële markten doen het werk wel.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer