2673913
Financieel

Column: Lastenverzwaringen voor klimaat werken niet!

Voormalig bewindslieden Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Voormalig bewindslieden Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

De meeste bedrijven en burgers leggen de alarmerende berichtgeving over ons klimaat naast zich neer. Ze weten al langer dat het huidige klimaatbeleid, dat ze vooral opzadelt met hogere lasten, niet werkt. Het bestaande kabinetsbeleid moet daarom op de schop. Met digitalisering en de nieuwste technologieën kan het ambitieuze klimaatbeleid van het kabinet op een positieve manier gerealiseerd worden .

Voormalig bewindslieden Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Voormalig bewindslieden Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

In december 2015 spraken 195 landen en de EU in Parijs af dat aan het eind van deze eeuw de opwarming van de aarde ten opzichte van 1990 beperkt moet blijven tot onder de 2 graden Celsius, waarbij 1,5 graad als richtlijn geldt. Daarvoor is het nodig dat de wereldwijde netto-uitstoot van broeikasgassen (vooral CO2) in de tweede helft van deze eeuw nihil is. De landen die het klimaatakkoord van Parijs hebben ondertekend mogen zelf bepalen welke maatregelen ze nemen om aan de klimaatdoelstellingen te voldoen.

Deze week verscheen een nieuw tussenrapport van het klimaatbureau van de Verenigde Naties (IPCC) dat wereldwijd de media haalde. Wetenschappers stellen daarin vast dat de klimaatdoelstellingen van Parijs met het huidige beleid vrijwel zeker niet gehaald zullen worden en dat het risico bestaat dat de aarde opwarmt tot zeker 3 graden. Dat heeft desastreuze gevolgen, die nu al merkbaar worden, zoals extreem weer, hittegolven, droogte, overstromingen door noodweer en een stijging van de zeespiegel. Voorstanders van een ambitieus klimaatbeleid hopen dat dit alarm zal leiden tot extra inspanningen van overheden, bedrijven en burgers. Op basis van de huidige internationale sfeer rond het klimaatbeleid zijn wij pessimistisch. De oorzaken stippen we hier aan.

Minder enthousiasme

In veel landen is er onder burgers en bedrijven sprake van onvrede over het klimaatbeleid. Daar overheerst het beeld dat het in hoofdzaak bestaat uit belastingverhogingen, hogere energielasten, subsidies die niet werken, extra milieuvoorschriften en meer bureaucratie. Mede door dit slechte imago is in deze landen het oorspronkelijke enthousiasme dat in Parijs overheerste weggezakt. Overheidsmaatregelen staan op een laag pitje of worden niet uitgevoerd, zoals Donald Trump voor de VS heeft besloten. En de kans is groot dat meer landen de VS gaan volgen, bijvoorbeeld Brazilië. Daarnaast zijn er landen die voorrang geven aan hun internationale concurrentiepositie. Daarbij worden bedrijven zoveel mogelijk ontzien als het gaat om extra klimaatlasten en dat leidt weer tot boze burgers. In Nederland heeft VNO-NCW het kabinet gewaarschuwd voor het risico dat ondernemingen Nederland gaan mijden of vertrekken ingeval de Nederlandse klimaatlasten hoger komen te liggen dan in andere landen waarmee wij concurreren. Dit zou slecht uitpakken voor ons vestigingsklimaat.

Nadruk op innovaties

Ook het kabinet Rutte III kampt inzake het klimaatbeleid met het hierboven geschetste beeld en heeft bovendien een extra probleem. Omdat het kabinet heeft gekozen voor het meest ambitieuze klimaatbeleid in de wereld, zal het steeds meer opvallen dat andere landen ver achterblijven en dat zie je daar terug in lagere klimaatkosten voor burgers en bedrijven. Daarnaast worstelt klimaatminister Wiebes met de verdeling van de klimaatkosten over burgers en ondernemingen en krijgt hij te maken met de nu al lopende discussies over het Nederlandse vestigingsklimaat. Met een CO2-taks waarvan de opbrengst budgettair neutraal wordt teruggesluisd naar bedrijven kan hij dit oplossen.

In eerde columns hebben wij er op gewezen dat het Nederlandse klimaatbeleid vooral is gebaseerd op de oude economie 3.0 en klassieke maatregelen, zoals lastenverzwaringen, subsidies en een lappendeken van omstreden maatregelen die als vage compromissen afkomstig zijn van de klimaattafels. Maar het komende decennium zullen onze maatschappij en economie te maken krijgen met revolutionaire veranderingen. Onze huidige, veelal fysieke economie, aangeduid als 3.0 verandert in een nieuwe economie, 4.0, die gekenmerkt wordt door digitalisering van productie- en bedrijfsprocessen en nieuwe technologieën als kunstmatige intelligentie, het Internet of Things (IoT), 3D-printen, robottechnologie enz.

De wereld van 4.0

Het viel ons op dat Mark Rutte deze week met commissarissen van de oude garde, vooral uit de bedrijfswereld 3.0, in het Catshuis zat. Met het oog op de toekomst had hij 4.0-ondernemers moeten uitnodigen, vooral uit de mkb-sector en start-ups en scale-ups. Die bepalen straks onze economie en arbeidsmarkt en hadden hem het beste advies voor het vestigingsklimaat kunnen geven. Bij een toekomstgericht klimaatbeleid moet Rutte de 3.0-wereld vergeten en 4.0 tot uitgangspunt nemen. Juist vanwege de effectiviteit moet de nadruk worden gelegd op het gebruik van digitalisering, nieuwe technologieën en extra R&D op dit vlak. Dit gebruik kun je stimuleren met een zogenoemde CO2-taks om bedrijven te prikkelen haast te maken met deze innovaties.

Zo kunnen de energietransitie van fossiel naar duurzaam en energie-arme productieprocessen versneld worden. Dit is ook de boodschap van de “The Exponential Climate Action Roadmap”. Volgens dit rapport, medio september in San Francisco gepresenteerd tijdens The Global Climate Action Summit, kan met de huidige toepassingen op het terrein van digitalisering en nieuwe technologieën de wereldwijde uitstoot van CO2 in 2030 met ongeveer 50% worden verminderd. Door technologische innovaties en zogenoemde doorbraaktechnologie in de jaren daarna zou het mogelijk zijn in de buurt te komen van de klimaatdoelstelingen van Parijs.

Nederland centrum voor klimaatoplossingen

Ondernemers in ons bedrijfsleven zouden zich, in samenwerking met het kabinet en onderwijsinstellingen (mbo, hbo en wo), moeten specialiseren op het terrein van het klimaatbeleid. Daarbij moeten het terugdringen van CO2 en duurzame energie centraal staan. In dat kader gaat het ondermeer om het in kaart brengen van technologische oplossingen en de beste keuze, betrokkenheid bij de ontwikkeling en implementatie daarvan, het opstellen van een business case enz. Wij zijn zelf betrokken bij start-ups op dit gebied en gaan ervan uit dat Nederland met deze specialisatie kan uitgroeien tot het internationale centrum voor concrete klimaatoplossingen, waarbij zowel wereldwijde bedrijven, maar ook overheden uit andere landen kunnen aankloppen voor concrete (tech) maatregelen en dienstverlening. Dit is niet alleen een veelbelovend nieuw exportproduct, maar ook de beste methode voor Rutte III om de eigen klimaatdoelstellingen te halen.

Als Rutte III het regeerakkoord volgt, moet de €1,9 miljard die vrijvalt door het handhaven van de dividendbelasting naar het bedrijfsleven. Het kabinet kan het klimaatbeleid een impuls geven door bedrijven die in echt in het klimaat investeren een belastingkorting te geven op hun winstbelasting. Bovendien is dit goed voor het vestigingsklimaat.