Nieuws/Financieel
2730475
Financieel

Column: Is de crisis nu nabij?

Deze week zagen we zwaar weer en tegenwind op de beurzen. Tegelijk verschenen er in de wereldwijde media doemscenario’s waarin een nieuwe economische crisis wordt voorspeld.

Vooral het afgelopen jaar is er bij internationale economische denktanks en beursexperts een opvallende kentering te bespeuren. Alle optimistische voorspellingen over mooie groeicijfers voor de komende jaren zijn naar beneden bijgesteld en de vrees neemt toe dat veel landen te maken krijgen met een economische neergang.

Het grote probleem is dat economische voorspellingen gekenmerkt worden door het feit dat ze onvoorspelbaar zijn.

Daar komt nog bij dat een nieuwe economische crisis ook al vorig jaar door vele goeroes werd voorspeld en er nu wereldwijd nog steeds sprake is van een goed draaiende economie.

Toch zien we op dit moment wel een optelsom van signalen die op zwaar weer wijzen, maar bijna niemand durft te voorspellen wanneer de bui losbarst. De econoom Nouriel Roubini, die als Dr. Doom beroemd is geworden doordat hij de kredietcrisis van 2008 goed voorspelde, durft dat wel: hij verwacht dat de crisis in de tweede helft van 2019 zal toeslaan.

Langere termijn

Als we afgaan op de recente voorspellingen van de meeste denktanks, dan is er naast een nieuwe economische malaise ook extra reden voor bezorgdheid voor de langere termijn. Voor de komende tien jaar wordt voor de meeste landen uitgegaan van lage groeicijfers die gemiddeld per jaar tussen 1-2% zullen liggen.

De verwachting is ook dat we in deze periode opnieuw te maken krijgen met lage renteniveaus en een lage productiviteit. Dit komt vooral door de vergrijzing van de samenleving. De onderzoekers doen de aanbeveling aan bedrijven en landen om zoveel mogelijk te gaan investeren in digitalisering en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, het internet of things en robottechnologie.

Met deze investeringen kunnen ze de productiviteit aanzwengelen en de groei stimuleren. Zonder deze investeringen gaat er werk en welvaart verloren.

Om welke signalen gaat het?

De internationale beleggingsgigant Vanguard meldt bijvoorbeeld dat het risico dat de beurzen instorten is gestegen naar 70%. Deze somberheid stoelt vooral op de te hoge beurskoersen (een zeepbel).

Daarnaast wijzen andere experts op de hoogopgelopen schulden bij overheden, burgers en bedrijven en de oplopende rente. Wereldwijd nemen de zorgen toe over het onberekenbare beleid van president Donald Trump en landen die met protectionistische maatregelen de wereldhandel afremmen.

Het risico neemt ook toe dat we door het beleid van Trump met handelsoorlogen te maken krijgen. Het conflict tussen de VS en China heeft nu al negatieve gevolgen voor de groei van de wereldeconomie. In Europa speelt ook de onzekerheid over Brexit en de politieke toekomst van de EU een rol.

Bovendien heeft de Italiaanse regering een feestbegroting ingediend die schade toebrengt aan de Europese economie en de euro.

Wij zijn geen doemdenkers, maar het kan geen kwaad als regeringen en ondernemingen met een economische neergang rekening gaan houden. Kijken we naar de huidige mooie groeicijfers van de meeste landen, dan is een recessie moeilijk voorstelbaar.

Maar de geschiedenis leert dat ze onverwacht snel kan toeslaan.

Onvoldoende buffers

Hoe kunnen we een economische crisis voorkomen en bestrijden? Economische denktanks adviseren regeringen om buffers op te bouwen, schulden te verminderen, de economische structuur te versterken en de nuttigheid van overheidsuitgaven opnieuw te bezien.

Op dit moment heeft Rutte III gekozen voor extra uitgaven, zowel voor de publieke sector als het bedrijfsleven. Maar als de economische crisis toeslaat, hebben we onvoldoende financiële buffers opgebouwd om deze het hoofd te bieden en is de kans groot dat het kabinet de komende jaren pijnlijke bezuinigingsoperaties zal moeten doorvoeren.

Voor de toekomst heeft Nederland ook een probleem. We zijn niet goed voorbereid op een lagere economische groei. Die leidt tot minder inkomsten voor de schatkist en minder werk. Onze huidige sterke economie en hoge groeicijfers zijn vooral te danken aan investeringen en economische programma’s die de afgelopen decennia zijn uitgevoerd.

Te weinig investeringen

Deze zijn nu uitgewerkt en de afgelopen kabinetten hebben onvoldoende geïnvesteerd in nieuwe ontwikkelingen. Zo geven overheden en bedrijven veel te weinig uit aan onderwijs en bijscholing dat zich richt op de digitale economie en onderzoek en ontwikkeling.

Ons onderwijs is bovendien niet ondernemend genoeg en veel instellingen leiden op voor banen uit het verleden, terwijl juist de toekomst centraal dient te staan.

Daarnaast zou Rutte III samen met het bedrijfsleven een meerjarenplan voor een versterking van het mkb, starters en start-ups moeten ontwikkelen. Dit is niet alleen de banenmotor van de toekomst, maar ook een bron van innovaties.

Verder wegzakken

Die hebben we hard nodig om onze welvaart te kunnen waarborgen. Vorige week heeft Rutte III al de eerste waarschuwing gekregen dat Nederland achterblijft en voorbij wordt gelopen door andere landen. Op de wereldranglijst van de meest concurrerende de landen in de wereld is ons land gezakt van de vierde naar de zesde plaats.

Wie de onderliggende gegevens van deze lijst analyseert, komt al snel tot de conclusie dat Nederland in de komende jaren verder zal wegzakken, tenzij Rutte III de noodzakelijke innovatieve maatregelen neemt.