2863630
Financieel

Column: Alarm over klimaatbeleid en voordelen van CO2-taksen

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg (r)

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg (r)

Met het huidige klimaatbeleid wordt de opwarming van de aarde niet voldoende tegen gegaan. Dit beleid dat vooral bestaat uit lastenverzwaringen voor burgers en bedrijven leidt bovendien tot steeds meer protesten. Een effectiever beleid bestaat uit twee hoofdpunten: de inzet van digitalisering en nieuwe technologieen en daarnaast de invoering van CO2-taksen waarvan de opbrengsten niet naar de schatkist gaan maar naar de CO2-betalers.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg (r)

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg (r)

Klimaatakkoord

In december 2015 spraken bijna tweehonderd landen in Parijs af dat aan het eind van deze eeuw de opwarming van de aarde ten opzichte van 1990 beperkt moet blijven tot onder de 2 graden Celsius. Om dit Klimaatakkoord te realiseren, moet de mondiale netto-uitstoot van broeikasgassen (vooral CO2) in de tweede helft van deze eeuw nihil zijn. Lukt dit niet, dan zullen we wereldwijd te maken krijgen met de negatieve effecten van de verdere opwarming van de aarde, zoals extreem weer, overstromingen, maar ook droogte en gevolgen voor de volksgezondheid. Andere effecten zijn voedseltekorten, conflicten tussen landen, migratiestromen en lagere economische groeicijfers.

Alarm

Deze week sloegen de Verenigde Naties (VN) alarm en publiceerden berekeningen die laten zien dat de wereld de klimaatinspanningen moet verdrievoudigen om de opwarming onder de 2 graden te houden. Vanaf zondag 2 december 2018 zijn de ondertekenaars van het Klimaatakkoord in het Poolse Katowice bijeen voor de VN-klimaattop. Er zijn geen signalen die erop wijzen dat deze top tot deze inspanningen zal besluiten. Veel landen worden op dit moment geconfronteerd met de nadelen van hun eigen klimaatbeleid en leggen daarop de nadruk. Dat deze in het niet vallen bij de dramatische effecten, zoals hierboven geschetst, negeren ze.

Klassiek

In de meeste landen bestaat het klimaatbeleid uit klassieke maatregelen, zoals belastingheffing, overheidssubsidies voor duurzame energie , energiebesparing, klimaatafspraken met sectoren en milieuvoorschriften. Bij burgers en bedrijven nemen de protesten toe tegen de hogere lasten van dit beleid en gaan mensen zelfs de straat op, zoals in Frankrijk.

De huidige beleidsmaatregelen zijn ruim onvoldoende om het Klimaatakkoord van Parijs te realiseren. De praktijk laat bovendien zien dat aan deze maatregelen grote nadelen kleven. In eerdere columns hebben we aangegeven dat mede daardoor in steeds meer landen het klimaatbeleid onder druk komt te staan. Bij de nadelen gaat het in hoofdzaak om de hieronder genoemde punten.

Nadelen en bezwaren

* Door het klassieke beleid neemt de lastendruk op burgers en bedrijven toe tenzij er compenserende verlagingen worden getroffen; hogere lasten pakken ook slecht uit voor de economische groei en werkgelegenheid.

* Ondernemingen en burgers krijgen te maken met bureaucratische (subsidie)regelingen en voorschriften met hoge administratieve lasten.

* De verdeling van de klimaatkosten over bedrijven en burgers leidt in veel landen tot heftige (politieke) discussies, mede omdat de laagste inkomens vaak hard worden getroffen.

* Er is sprake van concurrentievervalsing tussen landen die wel en niet meedoen met Parijs, zoals de VS, of achterblijven met hun klimaatbeleid.

* De politiek krijgt te maken met steeds meer kiezers die bezwaren maken tegen de effecten van het klimaatbeleid, zoals de aantasting van hun koopkracht.

Een slecht imago

Bij veel bedrijven en burgers heeft het huidige klimaatbeleid een slecht imago. Het wordt beschouwd als extra lasten, extra voorschriften en nieuwe bureaucratie. Ook in Nederland is dit het geval. Zolang de lasten nog niet bekend zijn, kan Rutte 3 nog pronken met een ambitieus klimaatplan. Daarin staat dat de uitstoot van CO2 in 2050 95% lager moet liggen dan in 1990 en elektriciteitsproductie die volledig CO2-neutraal is. Het plan omvat ook het streven naar 49% minder CO2-uitstoot in 2030.

Klimaatrekening

Het klimaatplan van Rutte 3 bevat nog geen maatregelen en budgetten. De verschillen daarover tussen de regeringsfracties waren te groot. Ze hebben dat overgelaten aan de opstellers van het zogenoemde Klimaatakkoord dat op 10 juli 2018 werd gepresenteerd. Ruim honderd maatschappelijke organisaties hebben daarover bijna vier maanden onderhandeld aan de zogenoemde tafels van Wiebes die bedrijfssectoren vertegenwoordigen.

Op vrijdag 28 september 2018 maakte het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) bekend dat de klimaatpakketten die de tafels hebben ingeleverd, zodanig vaag zijn dat het niet mogelijk is adequate rekensommen te maken over de kosten en klimaateffecten. Daarom heeft klimaatminister Wiebes de tafels verzocht met meer concrete voorstellen te komen. Mede op basis daarvan zal Rutte 3 in de loop van 2019 met een kabinetsklimaatpakket komen. Daarbij zal het kabinet oplopen tegen de eerder genoemde nadelen. Met een klimaatbeleid 4.0 kan dit deels worden voorkomen.

Een 4.0 klimaatbeleid

Het komende decennium zal de huidige economie, aangeduid als 3.0, spectaculair veranderen. We gaan naar een 4.0 economie die gekenmerkt wordt door digitalisering van productie- en bedrijfsprocessen en nieuwe technologieën als kunstmatige intelligentie, het internet of things, robotica, 3D-printen, waterstof tech enz. Landen die in de 4.0 wereld tot de koplopers willen behoren, moeten de nadruk leggen op het stimuleren van digitalisering, nieuwe technologieën en extra R&D op dit vlak.

Met een 4.0 klimaatbeleid dat op deze ontwikkeling is gebaseerd, kan Rutte 3 de nadelen van het klassieke beleid beperken en ook afzien van ingewikkelde compromisafspraken met bedrijfssectoren. Het omvat twee hoofdpunten.

1. De energietransitie van fossiel naar duurzaam wordt zoveel mogelijk gerealiseerd met de inzet van digitalisering en nieuwe technologieën.

2. Alle klimaatvervuilers moeten betalen voor de schade die ze aanrichten door hun CO2-uitstoot.

Deze uitstoot wordt belast via een eenvoudige een slimme CO2-taks die niet tot een hogere (macro) lastendruk leidt. Dit houdt in dat de opbrengst van dit type taksen niet naar de schatkist gaat maar volledig wordt teruggesluisd naar de groep CO2-belastingbetalers. Stel dat het totale bedrijfsleven op grond van deze taks bijvoorbeeld 3 miljard euro moet betalen, dan krijgen deze bedrijven deze 3 miljard hetzelfde jaar volledig en automatisch terug in de vorm van bijvoorbeeld een lagere winstbelasting of lagere werkgeverslasten of andere combinaties. Bij een CO2-taks op autogebruik gaat de opbrengst terug naar automobilisten, bijvoorbeeld via verlaging van de wegenbelasting of andere heffingen die de auto raken.

Voordelen

Slimme CO2-taksen hebben verschillende voordelen. Ze prikkelen bedrijven en burgers om sneller te investeren in CO2-reducties, ze bevorderen tegelijk innovatieve tech en voorkomen een verdere stijging van de nu al hoge lastendruk in ons land.

Volgens een recente internationale studie kan met digitalisering en nieuwe technologieën de wereldwijde uitstoot van CO2 al in 2030 met ongeveer 50% worden verminderd. Een belangrijk voordeel is ook dat met deze investeringen tegelijk de economie en nieuwe werkgelegenheid worden aangejaagd