Nieuws/Financieel
2986582
Financieel

Column: Rutte moet snel kiezen voor ander klimaatbeleid

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg (r)

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg (r)

Rutte III doet er verstandig aan het klimaatakkoord dat door de zogenoemde klimaattafels is opgesteld niet uit te voeren. De grootse vervuilers, het bedrijfsleven, worden door de tafels ontzien en burgers met lagere en middeninkomens moeten opdraaien voor de klimaatrekening. Het akkoord wordt gekenmerkt door een ongekende bureaucratie en vage compromissen. Een eerlijke verdeling van de klimaatlasten is alleen mogelijk door voor bedrijven een CO2-taks in te voeren.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg (r)

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg (r)

Klimaatakkoord

In december 2015 spraken bijna tweehonderd landen in Parijs af dat aan het eind van deze eeuw de opwarming van de aarde ten opzichte van 1990 beperkt moet blijven tot ruim onder de 2 graden Celsius. Om dit klimaatakkoord te realiseren, moet de mondiale netto-uitstoot van broeikasgassen (vooral CO2) in de tweede helft van deze eeuw nihil zijn. Landen bepalen zelf met welke maatregelen ze deze uitstoot gaan beperken. Als deze onvoldoende wordt teruggedrongen, dan zullen we wereldwijd te maken krijgen met de negatieve effecten van de verdere opwarming, zoals extreem weer, overstromingen, droogte, verzuring van oceanen en gevolgen voor de volksgezondheid. Maar ook voedseltekorten, conflicten tussen landen, migratiestromen en lagere economische groeicijfers.

Alarm

Vorig jaar verscheen er een reeks aan rapporten waarin deze schrikbeelden breed werden uitgemeten en berekeningen die laten zien dat de wereld de klimaatinspanningen moet verdrievoudigen om de opwarming ruim onder de 2 graden te houden. Maar tijdens de recente klimaattop in het Poolse Katowice kondigde de regeringsleiders geen concrete extra maatregelen aan om de doelstellingen van Parijs te realiseren.

Klassiek beleid

In de meeste landen bestaat het klimaatbeleid uit belastingheffing, overheidssubsidies voor duurzame energie, energiebesparing, klimaatafspraken en milieuvoorschriften. Bij burgers en bedrijven nemen de protesten toe tegen de hoge lasten van dit beleid en gaan mensen zelfs de straat op zoals in Frankrijk. Ook in andere landen worden regeringen geconfronteerd met de nadelen van hun eigen slecht vormgegeven klimaatbeleid. Ze zwakken het beleid af of doen niet meer mee, zoals de VS.

Nederlands beleid

Rutte III heeft gekozen voor een ambitieus klimaatbeleid dat tot het meest groene van de wereld moet uitgroeien, maar ook voor de zogenoemde poldermethode om klimaatplannen op te stellen. Vorig jaar hebben ruim honderd maatschappelijke organisaties vele maanden onderhandeld over het opstellen van een klimaatakkoord dat eind december 2018 aan het kabinet is voorgelegd.

Wie de moeite neemt dit stuk door te worstelen, wordt getroffen door de ongekende bureaucratie. Ook valt op dat er nauwelijks aandacht wordt besteed aan de effectiviteit en uitvoering van de voorgestelde maatregelen. De opstellers bekommeren zich ook niet om het maatschappelijke draagvlak voor hun waslijst aan klimaatacties.

Wij vinden dat de politiek het voortouw had moet nemen en hebben ook kritiek op het bonte gezelschap van de opstellers. Ze zaten aan de zogenoemde klimaattafels met vaak tegengestelde belangen en hun eigen hobby’s en lobby’s en sloten vage compromissen. Het akkoord laat ook een voorkeur zien voor bureaucratie en inefficiënte subsidies. Deze komen vooral bij hogere inkomens terecht en worden betaald door de lagere en middenklasse. Bovendien worden bedrijven, de grootste vervuilers, door de tafels ontzien.

Redding

We schreven we al eerder dat onze aardbol niet alleen gered kan worden met bureaucratische voorschriften en forse lastenverhogingen voor burgers en bedrijven. De redding moet vooral komen van een versnelling van digitaliseringprocessen en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, het internet of things, slimme robottechnologie, big data analyses, 3D-printen enz. Deze inzet vraagt om vele miljarden aan onderzoeksgelden die wetenschappers en technici in staat stellen de noodzakelijke klimaat-technologieën te ontwikkelen.

Bovendien is verreweg de beste methode om het klimaatbeleid effectief uit te voeren niet in het akkoord opgenomen. De kern van deze methode is dat alle klimaatvervuilers de schade moeten betalen die ze met hun vervuiling ( CO2-uitstoot) aanrichten. Via de invoering van een simpele CO2-taks kan dit worden gerealiseerd. Bovendien prikkelt de taks bedrijven om zelf met de beste (tech) oplossingen te komen voor CO2-reductie.

JFK-aanpak

In internationale publicaties wordt vaak verwezen naar de aanpak van president John F. Kennedy (JFK). Hij riep de Amerikanen in mei 1961 op voor het einde van dit decennium een mens naar de maan te brengen. Deze oproep leidde ertoe dat de overheid en het bedrijfsleven in korte tijd vele duizenden technici en andere experts mobiliseerden om dit project te realiseren en dit lukte. Rutte III zou met het (tech) bedrijfsleven en onze (technische) universiteiten een JFK afspraak moeten maken. De kern daarvan is de opdracht om zo snel mogelijk op allerlei terreinen systemen en oplossingen te bedenken en te ontwikkelen waarmee de klimaatdoelstellingen van het kabinet gehaald kunnen worden. Daarbij gaat het vooral om (tech) oplossingen die de energietransitie versnellen, zoals energiearme productieprocessen, energieplus bouwen, beter renderende duurzame energie, CO2-vrij vervoer, breed toepasbare groene waterstof-technologie, nieuwe landbouwtechnieken enz.

Akkoord niet nodig

Rutte III doet er verstandig aan dit bureaucratische en ineffectieve akkoord niet uit te voeren en in samenwerking met het bedrijfsleven en de wetenschap te kiezen voor investeringen in innovatieve technologieën. Alle recente peilingen maken duidelijk dat er geenmaatschappelijk draagvlak is voor het pakket van de klimaattafels. Het oogst een storm van kritiek, maar ook de vraag waarom het nodig is dat Rutte III wereldwijd voorop wil lopen met een peperduur en slecht doordacht klimaatplan.

Het akkoord is niet meer te redden. De publieke opinie heeft er nu al gehakt van gemaakt en politieke partijen die het akkoord op goede gronden naar de prullenbak verwijzen, hebben een goede kans om extra zetels in de Eerste Kamer te winnen.

CO2-taks

Rutte III kan samen met het bedrijfsleven alleen nog scoren door af te zien van het akkoord en in plaats daarvan te komen met een ’JFK-afspraak’ voor het klimaat. Deze moet ondersteund worden door de invoering van een simpele CO2-belasting voor het totale bedrijfsleven. Deze taks start met een bescheiden heffing van 30 euro per ton CO2 uitstoot en loopt geleidelijk op tot bijvoorbeeld 60 euro. Deze heffing leidt bij het bedrijfsleven niet tot een lastenstijging omdat in de CO2-taks is bepaald dat dit bedrag jaarlijks volledig naar de bedrijven wordt teruggesluisd.

Voor deze terugsluizing kan een bepaalde keuze worden gemaakt. Lagere werkgeverslasten is voor veel bedrijven een goede optie. Modelberekeningen wijzen uit dat deze vorm van lastenverschuiving gunstig uitpakt voor het klimaatbeleid en tegelijk ook werkgelegenheid stimuleert. In een recente studie concludeert De Nederlandsche Bank (DNB) dat een CO2-taks van 50 euro per ton uitstoot geen grote gevolgen heeft voor onze economie.