Nieuws/Financieel
3014566
Financieel

Column: Het jaar van de boze burgers

Niet alleen in Frankrijk zien we burgers die met gele hesjes hun boosheid en onvrede tonen over het beleid van hun regering. Ook in andere landen neemt onder delen van de bevolking de onvrede toe. Hun boosheid is niet eenduidig en veelal divers.

In Frankrijk zien we vooral protesten tegen hogere brandstofprijzen in het kader van het klimaatbeleid en daarnaast de onvrede over de lage koopkracht en hoge belastingen.

In andere landen gaat het vooral om bezwaren tegen het openstellen van grenzen voor immigratiestromen, de integratiepolitiek, maar ook boosheid over de bemoeienis van Brussel met het nationale beleid op allerlei terreinen. Ook spelen de onvrede over de toenemende inkomens- en kansenongelijkheid en een afkeer van de elite die de dienst uitmaakt een rol.

Bovendien zien we in verschillende landen, bijvoorbeeld in Nederland, vooral van de kant van links, de roep om een grotere en betere publieke sector die de invloed van marktwerking en kapitalisme moet terugdringen.

Binnen de ’club’ van boze burgers is er ook sprake van een stroming die zich keert tegen de gevolgen van de internationale globalisering. Zo scoort in de VS Donald Trump met zijn beleid ‘America First’ en iedereen die dacht dat hij snel door de mand zou vallen, moet er rekening meehouden dat hij een kans maakt op een tweede termijn

Onvrede onderzocht

Het afgelopen jaar is een groot aantal internationale studies verschenen waarin deze onvrede wordt onderzocht. Hoewel de uitkomsten van de onderzoeken niet gelijkluidend zijn, is er wel een trend te onderscheiden, waarin twee aspecten centraal staan.

Boze burgers hebben het gevoel dat ze onvoldoende hebben geprofiteerd van de gestegen welvaart en vinden dat ze al jaren op de nullijn zitten en inderdaad de loonstijging blijft fors achter bij de toename van de arbeidsproductiviteit.

Daarnaast maken ze zich grote zorgen over hun eigen bestaanszekerheid en die van hun kinderen. Deze onzekerheid speelt een centrale rol en zien we terug in een hang naar het verleden ‘toen alles nog goed was’ en vooral de wens om nationale oplossingen en (sociale) zekerheid.

Opmars populisten

Wie meent dat deze boosheid en onvrede vanzelf wel zal wegebben vergist zich. Sterker ze zullen de komende jaren zowel politiek als economisch ingrijpende gevolgen hebben. Volgens recente Europese peilingen is de kans groot dat populistische partijen bij de verkiezingen voor het Europees parlement de grote winnaars zullen zijn en dat ruim een kwart van de kiezers op deze partijen zal stemmen.

Hun invloed op het politieke, maar ook economische beleid zal daardoor toenemen. Deze peilingen maken ook duidelijk dat rechts wint en links verliest. Vorig jaar verscheen er een interessante studie van de Amerikaanse sociologe Stephanie Mudge ’Leftism Reinvented’, waarin ze concludeert dat links vooral kiezers heeft verloren door te kiezen voor neoliberale recepten zoals het marktmechanisme, deregulering en privatisering.

Vervelend imago

Daar komt nog bij dat links in Europa bij veel kiezers kampt met een ’vervelend’ imago dat gekenmerkt wordt hoge belastingen voor burgers en bedrijven, een ruime immigratiepolitiek, een anti-opstelling tegenover bedrijven en de keuze voor een grote publieke sector en daardoor hoge overheidsuitgaven.

Dit imago helpt niet om te winnen van rechtse populistische partijen die gemakkelijk kunnen scoren met beloften over het inperken van vluchtelingenstromen, meer veiligheid, lagere belastingen, minder overheidsbemoeienis, minder Brussel en meer nationaal beleid.

Concessies

In Frankrijk heeft Emmanuel Macron recent een groot aantal concessies aan de gele hesjes gedaan, zoals het beperken van de klimaatheffing op autobrandstoffen, een verhoging van het minimumloon en het verbeteren van de laagste pensioenen. Daarnaast heeft hij een nationale dialoog aangekondigd die moet leiden tot een breder draagvlak voor het Franse (economische) regeringsbeleid.

Deze concessies kosten de Franse schatkist zoveel geld dat Frankrijk in strijd komt met de Europese begrotingsregels. De kans dat Brussel zal ingrijpen is klein, ook al omdat de Europese verkiezingen er aankomen en de EU-leiders geen ruzie willen met Frankrijk en ook niet met een Italiaanse populistische regering die dure verkiezingsbeloften aan het uitvoeren is. Bovendien kampen ze in eigen huis zelf met populistische partijen die een greep in de schatkist willen doen.

Politieke en economische gevolgen

Wij verwachten dat de hier gesignaleerde onvrede en de daarmee samenhangende opmars van populistische politieke partijen in veel Europese landen, waaronder Nederland, tot aanpassingen van het bestaande beleid zullen leiden.

De traditionele politieke partijen die in de meeste Europese landen nog de dienst uitmaken ontkomen er niet aan in hun beleid serieus rekening te gaan houden met de boosheid en onvrede van een toenemend aantal kiezers. Daarbij zal het wegnemen van de onzekerheid en het eerlijker verdelen van de welvaart een centrale rol moeten spelen.

Voor alle regeringen komt deze opdracht op een ongelukkig moment. Volgens de nieuwste inzichten zal in vrijwel alle landen de economische groei in de komende jaren aanzienlijk gaan dalen en neemt de financiële ruimte af om leuke dingen voor de mensen te doen. Bovendien krijgen regeringen te maken met een pessimistische economische sfeer die bepaald wordt door een toenemend aantal onheilsprofeten dat zelfs een recessie voorspeld.

Nederland: relatief gunstig

Op dit moment staat Nederland er in veel opzichten gunstig voor en behoren we tot de sterkste economieën van Europa. Ook onze economische vooruitzichten, ook al worden ze iets minder rooskleurig, zijn goed.

Maar ook voor Rutte III geldt dat 2019 het jaar van de boze burgers wordt en dat de onvrede niet zomaar vanzelf over gaat. De eerste actie tegen het kabinet is al aangekondigd.

Op 15 maart 2019 is er een nationale onderwijsstaking waarbij vakbonden een investering in het onderwijs eisen van vier miljard extra per jaar.

Meer financieel nieuws via de @-mail? Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief!