Nieuws/Financieel
302941850
Financieel

Column: Nederland verliezer in de belastingoorlog

Buiten het zicht van de meeste media is er al geruime tijd sprake van een internationale belastingoorlog. Krantenkoppen zien we pas als bekend wordt dat met name multinationals met legale methoden belasting ontgaan. Daarbij maken ze gebruik van belastingparadijzen en gaten in de wetgeving.

Deze aandacht leidt ertoe dat vanuit de nationale en internationale politiek maatregelen worden aangekondigd om deze belastingontwijking aan te pakken. Tot op heden heeft deze aankondiging tot weinig geleid.

Daarvoor zijn verschillende redenen, zoals verouderde belastingstelsels, landen die zelf meewerken aan legale methoden om multinationals minder belasting te laten en wereldmachten zoals de VS die het internationale belastingbeleid feitelijk bepalen. Een voorbeeld is de gang van zaken rond de speciale tech-taks van Frankrijk om belastingontwijking door internationale treuzen, zoals Google, Facebook en Apple, aan te pakken.

De Amerikaans president Donald Trump riep de Franse president Macron op matje en bedreigde de Fransen met hoge importtarieven voor zijn landbouwproducten en wijnen. De Fransen zijn gezwicht en de tech-belasting is in de ijskast gezet.

Verouderde belastingstelsels

Belastingontwijking wordt mede mogelijke gemaakt doordat de meeste belastingstelsels in de wereld zijn ontworpen voor de ’oude’ economie toen de digitale wereld en globalisering nog niet bestonden Door internationale denktanks zijn er al verschillende voorstellen gedaan om deze stelsels te moderniseren.

Voorbeelden zijn belastingen op data, op digitale transacties, op flitskapitaal, op het gebruik van grondstoffen en hogere omzetbelastingen.

Deze modernisering komt niet van de grond, omdat veel landen daaraan niet meewerken. Ze willen hun eigen fiscale bevoegdheden niet opgeven en hechten vooral aan de huidige mogelijkheid om mede met belastingtegemoetkomingen hun eigen economie en werkgelegenheid te bevorderen.

Protectie

Deze trend wordt versterkt doordat in veel landen vrijhandel steeds meer wordt vervangen door protectie en eigen nationale belangen. Ook Nederland doet daaraan mee.

De meeste landen gebruiken hun belastingstelsel niet alleen als inkomstenbron, maar ook om wereldwijd beter te kunnen concurreren. Ze lokken internationale bedrijven en talenten (vooral op tech-gebied) naar hun land met belastingverlagingen en andere (fiscale) faciliteiten.

Een voorbeeld is de spectaculaire belastingverlaging voor ondernemingen en burgers waarmee Donald Trump zijn ’America First’-beleid heeft onderbouwd en waarmee hij internationale bedrijven uitnodigt om zich in de VS te vestigen. En dat lukt. Ook Europese bedrijven en talenten gegeven gehoor aan de lokroep van Trump. Steeds meer landen volgen de VS en bieden bedrijven belastingverlagingen en andere voordelen aan.

Europa valt op door een gebrek aan een eigen beleid. In Brussel ligt de nadruk op maatregelen om belastingontwijking door met name Amerikaanse multinationals aan te pakken. Deze aanpak is weinig succesvol omdat de meeste Europese landen hun eigen fiscale beleid willen bepalen en ook geen ruzie met de VS willen riskeren.

’Piratennest’

Veel landen worden op dit moment geconfronteerd met een afnemende economische groei en om die aan te jagen kiezen ze er veelal voor om ondernemers te paaien met belastingverlagingen en andere faciliteiten. Daardoor neemt de internationale belastingoorlog verder toe. Zo heeft de Britse premier Boris Johnson al aangekondigd dat bij een ’no deal’-Brexit internationale bedrijven kunnen rekenen op een Brits fiscaal paradijs. Voor Nederland levert een ’piratennest’ voor onze kust extra economische schade op. Inmiddels dreigt ons land fiscaal ook om andere redenen onder vuur te komen liggen.

Mede onder druk van de EU heeft Nederland fiscale maatregelen getroffen om belastingontwijking via het Nederlandse belastingstelsel in te dammen. Deze aanpak was nodig, maar vraagt nu wel om een Nederlands antwoord op de belastingoorlog in de wereld en internationale voorstellen op dit terrein.

Nederland krijgt als handelsland steeds meer last van de opmars van protectie en van de handelsbelemmeringen die daaruit voortvloeien. Maar ook van andere landen die met (fiscale) voordelen bedrijven lokken en Nederland de loef afsteken. Zo koos autofabrikant Tesla eind vorig jaar voor de bouw van een megafabriek in Duitsland in plaats van Nederland waar het al is gevestigd.

OESO-plan leidt tot verlies

Bovendien werkt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) aan internationale fiscale voorstellen die kort geleden in de publiciteit kwamen en Nederland hard gaan raken. Ruw gezegd worden landen verplicht om hun bestaande winstbelasting voor grote internationale bedrijven deels te vervangen door een heffing op basis van omzet.

Dit voorstel bevoordeelt grotere Europese landen en heeft negatieve gevolgen voor ons land, zoals een miljardenverlies aan belastinginkomsten. Maar de vraag is wel of dit model internationaal zal worden ingevoerd. Bij een herverkiezing van Donald Trump is de kans daarop minimaal. Hij heeft al laten weten dat het OESO-stelsel niet past in zijn ’America First’-beleid.

In veel landen neemt de onvrede over de huidige belastingstelsels toe. Burgers klagen over de stijgende lastendruk en vinden ook dat de stelsels te weinig doen aan een rechtvaardige verdeling van de lastendruk over bedrijven en burgers.

Grenzen bereikt

In Nederland zijn de grenzen van de lastendruk bereikt. Voor Rutte III en opvolgende kabinetten geldt dan ook dat belastingverlagingen voorrang verdienen. Maar daarbij kan het niet blijven. Ons belastingstelsel is verouderd, erg ingewikkeld en moet dan ook op de helling. Bij deze hervorming dient de nieuwe economische wereld van 4.0 centraal te staan. Deze wordt gekenmerkt door digitalisering, nieuwe technologieën en klimaatbeleid.

Bij alle belastingen moet eenvoud, digitale uitvoering en gebruik van nieuwe tech, zoals kunstmatige intelligentie, de kern zijn. Dat vraagt om belastingen met zo weinig mogelijke aftrekposten en faciliteiten. Door deze te schrappen, worden eenvoud en lagere tarieven mogelijk. Voor de huidige ingewikkelde loon- en inkomstenbelasting zal dit een langdurige operatie worden, maar we moeten er toch aan beginnen.

Simpeler winstbelasting nodig

Voor onze vennootschapsbelasting kan een modernisering relatief snel worden gerealiseerd. In beginsel worden alle fiscale aftrekposten, tegemoetkomingen en bijzondere regelingen geschrapt. Door deze vereenvoudiging houden we een simpele winstbelasting over met een brede heffingsgrondslag waarop het tarief wordt toegepast.

Omdat deze belasting geen dure tegemoetkomingen kent, kan volstaan worden met een budgettair neutraal tarief van 15-20%. Voor de overheid en het bedrijfsleven levert de digitale uitvoering aanzienlijke kostenvoordelen op. Bovendien kan met deze winstbelasting ontwijking effectief worden bestreden en zijn we tegelijk af van de schadelijke reputatie dat we een belastingparadijs zouden zijn.

Willem Vermeend is internetondernemer en deeltijd hoogleraar economie aan de Open Universiteit. Hij was staatssecretaris en minister. Rick van der Ploeg is econoom en oud-staatssecretaris, momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Oxford en de VU. Reageren? Mail naar [email protected].