Nieuws/Financieel
3035676
Financieel

Adviesraad: richt veilige publieke spaarbank op

De overheid moet een publieke spaarbank oprichten. Zo’n bank gebruikt je spaargeld niet voor riskante kredieten, maar de overheid kan je spaarsaldo volledig garanderen.

Dat adviseert de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), een belangrijke adviseur van het kabinet, in het rapport ’Geld en schuld’. „Bied een publiek verankerd alternatief voor betalen en sparen naast de huidige mogelijkheden”, aldus de wetenschappelijke adviseurs.

„Dat kan bijvoorbeeld door het faciliteren van een betaalbank die alleen centralebankreserves aanhoudt”, stelt het WRR-rapport. Het spaargeld dat bij de centrale bank wordt gestald is altijd gegarandeerd en wordt ook niet uitgeleend aan bedrijven. Een andere optie is dat spaarders zelf rechtstreeks een spaarrekening kunnen aanhouden bij de centrale bank.

Ons Geld

Het rapport is er gekomen naar aanleiding van het Burgerinitiatief Ons Geld. Dat pleitte ervoor de mogelijkheid tot geldschepping weg te halen bij commerciële banken. Op dit moment kunnen banken veel meer geld uitlenen dan ze in kas hebben. Zo vergroten zij de hoeveelheid geld dat in omloop is, de zogeheten geldcreatie.

Het burgerinitiatief verzamelde zoveel handtekeningen dat dit voorstel mocht worden gepresenteerd in de Tweede Kamer. Acteur en initiatiefnemer George van Houts, ook bekend van het toneelstuk ’Door de bank genomen’, hield toen een toespraak in het parlement. De Tweede Kamer heeft daarop de WRR gevraagd hierover te adviseren.

Ongeëvenaard experiment

Het gaat de WRR een stap te ver om geldschepping een volledige publieke taak te maken. „ De combinatie van de onzekerheid over de effecten en de risico’s van een transitie maken dat de overgang naar een publiekgeldsysteem zou neerkomen op een ongeëvenaard experiment met de ruggengraat van onze economie. Het is om deze reden dat de WRR niet voor een dergelijke overgang pleit.”

Daarom zocht de WRR naar een andere manier om burgers een veilige optie te bieden. De adviseurs concluderen dat de positie van die burgers in het financiële systeem in het gedrang is gekomen. „In de jaren voor de crisis hadden banken en de toezichthouders vooral met elkaar te maken. Zij waren hierdoor steeds meer in een eigen wereld gaan leven. Verbinding met andere maatschappelijke belanghebbenden, zoals burgers, ngo’s en politici werd in veel mindere mate gezocht.”

Exit

Een publieke spaarbank is een goed antwoord hierop, aldus het adviesrapport. „Het versterken van de positie van de burger kan allereerst door meer mogelijkheden op het gebied van ‘exit’. Het bieden van een publiek verankerd alternatief voor betalen en sparen kan hieraan bijdragen. Zij krijgen dan immers een exitoptie die zij nu niet hebben.” Overigens is spaargeld in Nederland nu al gegarandeerd door de overheid tot een ton.

Eerdere suggesties om tot een publieke spaarbank te komen konden niet op instemming rekenen van president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank (DNB). „Je haalt dan spaargeld weg uit het commerciële bankwezen, die krijgen dan een tekort aan financiering”, zei hij vorig jaar bij een discussiebijeenkomst over de toekomst van banken. „Je hebt dan minder ruimte voor kredietverlening in de economie.”

Volksbank

Op dit moment is ABN Amro nog voor iets meer dan de helft in overheidshanden. De Volksbank (voorheen SNS) is nog 100% eigendom van de staat. De WRR wil zich er niet over uitlaten of de Volksbank zo’n publieke spaarbank moet worden. Dat is aan de politiek. Overigens zou het karakter van de Volksbank dan flink veranderen. Want de crux van zo’n 100% veilige bank is niet primair dat het in bezit is van de overheid, maar dat het geen kredieten verstrekt en al het spaargeld bij de centrale bank stalt.