Nieuws/Financieel
304131154
Financieel

Column: negatieve rentes zijn uiteindelijk vooral negatief

De Europese Centrale Bank heeft door de negatieve rente al €20 miljard ontvangen.

De Europese Centrale Bank heeft door de negatieve rente al €20 miljard ontvangen.

Rentes op de financiële markten zijn de afgelopen weken naar nieuwe historische dieptepunten gezakt. Zo kan de Nederlandse staat op het moment dat ik deze column schrijf, voor tien jaar lang geld uit de markt trekken voor de waanzinnig lage rente van afgerond -0,26%. Leuk voor de Nederlandse staat, maar wat zijn de effecten voor huishoudens, pensioenfondsen, andere eurozone lidstaten en de bankensector?

De Europese Centrale Bank heeft door de negatieve rente al €20 miljard ontvangen.

De Europese Centrale Bank heeft door de negatieve rente al €20 miljard ontvangen.

In 2008, op het hoogtepunt van de grote financiële crisis, was de Federal Reserve Bank de eerste centrale bank die met kwantitatieve verruiming startte. Kwantitatieve verruiming staat voor het opkopen van grote hoeveelheden (staats)obligaties door de centrale bank. Destijds werd dat beleid nog beschouwd als een paardenmiddel – of op zijn minst buitengewoon onconventioneel.

De ECB volgde zo’n zes jaar later met opkopen, maar was wel de eerste grote centrale bank die negatieve rentes invoerde; nu ruim vijf jaar geleden. Dit zorgt ervoor dat we langzaam maar zeker voorzichtig de balans kunnen opmaken over enkele effecten hiervan.

Prijsopdrijving

Voor de particulier zijn de effecten duidelijk. Spaarrentes liggen op of dicht tegen de 0% en de rentes op hypotheken staan historisch laag, wat de afgelopen jaren een enorm prijsopdrijvend effect heeft gehad op de huizenmarkt door de extra financieringsruimte. Dat heeft geresulteerd in het hoogste niveau van de totale uitstaande hypotheekschuld in Nederland ooit, van ruim €700 miljard, ondanks strengere voorwaarden voor het verkrijgen van een hypotheek.

Voor pensioenfondsen betekent de lage rente dat het steeds moeilijker is geworden om positief renderende obligaties te vinden. Daardoor blijft de ontwikkeling van het pensioenvermogen achter bij de toekomstige verplichtingen van het pensioenfonds indien er niets gebeurt. Dat betekent of hogere premies of een lagere uitkering of een combinatie van beiden.

Begrotingsdiscipline

Voor overheden betekent het (bijna) gratis geld, of in het geval van bijvoorbeeld de Duitse en Nederlandse staat, geld lenen om na lange tijd minder terug te hoeven betalen aan de verstrekkers van deze leningen (waaronder dus pensioenfondsen). Voor overheden die het minder nauw nemen met begrotingsdiscipline betekent dit een welkome situatie. Geen enkele regering neemt nu eenmaal graag impopulaire besluiten of voert pijnlijke doch noodzakelijke hervormingen door. Waarom zelf de overheidsfinanciën op orde brengen wanneer de centrale bank deze noodzaak wegneemt? Het gaat immers om het winnen van de volgende verkiezingen.

Zeer dikwijls geldt dat pas wanneer overheden met de rug tegen de muur staan, men overgaat tot handelen. Hoe nodig monetair ingrijpen tijdens de financiële crisis en de eurozone crisis ook was, het bijeffect is dat de urgentie om broodnodige hervormingen door te voeren en de overheidsfinanciën op orde te brengen teniet is gedaan. Italië is hier het meest recente voorbeeld van.

Risico’s

Ook banken ondervinden de effecten van het huidige monetaire beleid. Buiten de ruim €20 miljard die banken inmiddels aan de ECB hebben betaald vanwege de negatieve depositorente van -0,40%. Maar er zijn nog belangrijker effecten, zo blijkt ook uit een studie van Florian Urbschat, die onderzoek deed naar de impact van negatieve rentes op 1600 Duitse banken. De twee belangrijkste bevindingen zijn dat negatieve rentes de winstgevendheid van banken erodeert wat er vervolgens toe zou kunnen leiden dat banken meer risico’s nemen.

Al met al kunnen we dus concluderen dat negatieve rentes precies dat bijeffect hebben dat een belangrijke oorzaak was van de kredietcrisis te weten: een financiële sector die in toenemende mate een incentive heeft om (onaanvaardbare) risico’s te nemen. Een negatieve rente klinkt wellicht positief voor sommigen, maar uiteindelijk lijken op lange termijn de negatieve effecten te overheersen.