3041913
Geld

WhatsApp-fraude: ’Politie is er te druk voor’

Amsterdam - Honderden Nederlanders worden slachtoffer van oplichting via WhatsApp. Iemand doet zich voor als een bekende en vraagt om een factuur voor hem of haar te betalen. Slachtoffers hebben vaak telefoonnummers en bankgegevens van de oplichters, toch horen zij bij de politie vaak dat die niet veel voor hen kan betekenen.

Voor maar liefst 3500 euro werd Esther in april 2018 opgelicht via WhatsApp. Eigenlijk was haar oom benaderd door de oplichters, die zich voordeden als haar tante. Omdat hij geen rekeningen kon betalen, belde hij Esther en gaf haar het ’nieuwe’ telefoonnummer van haar tante. Vol vertrouwen schoot die maar liefst vier rekeningen voor. Meteen de volgende ochtend, toen het bedrog aan het licht was gekomen, deed ze aangifte. Terwijl ze bij de politie zat, kwam weer een verzoek om betaling binnen.

Geen tijd

De recherche kon er niets mee doen, kreeg Esther te horen, want er was geen tijd, hoorde ze. En dat terwijl ze de ING had benaderd met vragen over het rekeningnummer. De bank heeft de adresgegevens die erbij horen, maar mogen die alleen met de politie delen. Die heeft daarvoor geen verzoek ingediend.

Esther diende eind april een klacht in bij het Openbaar Ministerie (OM) om de politie te dwingen het onderzoek toch op te pakken. Dat gebeurde, maar intussen lijkt de zaak alweer gesloten, zonder dat er iemand is opgepakt.

Ook Annemiek, die ruim 2000 euro kwijtraakte, kreeg bij de politie te horen dat ’ze behoorlijke werkdruk hebben en andere zaken misschien urgenter zijn dan deze oplichtings- zaken. Ze worden gebundeld en officier van justitie zal uitmaken of er onderzoek gedaan wordt naar van wie het rekeningnummer is.’ Ook bij de bank, ING, ving ze bot.

Geldezels

Hoewel telefoonnummer en bankgegevens bekend zijn is het niet altijd mogelijk een onderzoek op te starten, legt een woordvoerster van de politie uit. „Dat beslist het OM op basis van de aanknopingspunten en ook het bedrag dat afhandig is gemaakt. Het lijkt misschien makkelijk om verdachten op te sporen, maar er worden meestal prepaid-telefoons en geldezels gebruikt. Je komt niet zo snel bij de echte oplichters. Maar we zijn er wel mee bezig.”

Slachtoffers, ook mensen die geen geld overmaken, raadt ze wel aan om aangifte te doen omdat elk stukje informatie kan leiden naar de oplichters, die vaak tientallen slachtoffers hebben gemaakt. „Aangifte doen is altijd zinvol. In de tussentijd willen we mensen vooral waarschuwen om nooit zomaar geld over te maken.”

De Fraudehelpdesk verzamelt in tegenstelling tot de politie specifiek alle meldingen van WhatsApp-fraude. In 2016 waren er twee meldingen, in 2017 al 47 en in 2018 maar liefst 654. Daarvan werden 122 mensen ook slachtoffer, voor gemiddeld iets meer dan 2000 euro per persoon. Zo’n 10 procent van de gevallen wordt bij de helpdesk gemeld, schat woordvoerder Tanya Wijngaarde. De echte omvang is dus nog vele malen groter.

Rekeningen

José werd benaderd door iemand die zich voordeed als haar dochter. Als snel wordt gevraagd of ze een rekening kan betalen. ’Ik had papa net gesproken want ik moet 2 rekeningen betalen maar krijg een foutmelding bij het inloggen (...) Want ik moet 2 rekeningen betalen voor 13:00 anders wordt me rekening geblokkeerd. (sic)’ José vertrouwt erop met haar dochter van doen te hebben. Uiteindelijk maakt ze maar liefst 3650 euro over.

Marjan betaalde in 2015 al na WhatsApp-contact met iemand die zich voordoet als haar buurvrouw, vier rekeningen voor in totaal 2284,50 euro. „Iedere keer als ik vroeg of ze even naar me toe kwam of dat ik even bij haar langs zou komen, ging mijn telefoon af (oproep die weer afgebroken werd) of kreeg ik weer een appje”, vertelt ze. „Om van de stress en het gedoe af te zijn, heb ik uiteindelijk betaald. Omdat ik mijn buurvrouw volledig vertrouw.”

Marjan deed aangifte, maar tot een zaak kwam het niet, want ze maakte het geld vrijwillig over. „Ik had geen poot om op te staan.” De buurvrouw deed aangifte van identiteitsdiefstal, maar hoorde alleen dat de pleger verhuisd was. Marjan belde ook meteen de bank waarna ze geld overmaakte, maar die wilde geen informatie geven over het rekeningnummer.

Steeds andere profielfoto

De oplichters proberen het telkens bij andere slachtoffers. Meerdere mensen die zijn benaderd, laten weten dat zij kunnen zien dat de oplichter iedere dag een andere profielfoto gebruikt. Zoals Mylène, die snel doorhad dat het niet haar zoon was die haar benaderde. Ze maakte geen geld over, maar deed wel een melding bij de politie. Die gaf aan niets te kunnen ondernemen.

Aangifte doen is lastig, meldt ook Ton, die werd benaderd door iemand die deed alsof het zijn dochter was. „Er zijn behoorlijk wat instanties waar je het kunt melden, maar dan heb je informatie nodig die je niet hebt. Ik weet geen postcode of bankrekeningnummers van de oplichters, alleen een telefoonnummer. Dat kan natuurlijk prepaid zijn.”

De telefoonnummers van oplichters, die zij dus geregeld lijken te gebruiken, zijn bekend. Maar daar een waarschuwing voor uitsturen, mag niet zomaar vanwege privacywetgeving, zegt woordvoerster Wijngaarde van de Fraudehelpdesk. „Bovendien worden vaak de telefoonnummers van anderen misbruikt, bijvoorbeeld van jongeren of verstandelijk gehandicapten. De echte daders gaan vaak heel geraffineerd te werk.”