Nieuws/Financieel
3070782
Financieel

Column: Pensioenakkoord reddingsboei voor Rutte III

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Afgelopen week opende deze krant met de onthulling dat het pensioen van miljoenen mensen er beroerd voorstaat. Dat blijkt uit een doorwrocht artikel van DFT-redacteur Leon Brandsema die daarvoor onder meer informatie heeft ingewonnen bij de grotere pensioenfondsen. Deze maken duidelijk dat ze hun pensioenen niet of nauwelijks kunnen verhogen en dat het risico bestaat dat ze door financiële tegenvallers zelfs pensioenkortingen moeten doorvoeren.

De fondsen hoopten deze mogelijke kortingen te voorkomen door een polderakkoord te sluiten over pensioenen. Maar de onderhandelingen daarover zijn mislukt.

Discussies

Al jaren wordt er in Nederland volop gestudeerd en gediscussieerd over een ingrijpende herziening van ons pensioenstelsel. Het huidige stelsel is verouderd en moet aangepast worden aan nieuwe ontwikkelingen. Zo houdt het onvoldoende rekening met de vergrijzing. Wij worden steeds ouder, waardoor de pensioenkosten toenemen.

Bovendien past het stelsel niet meer goed bij de arbeidsmarkt en is het gevoelig voor schommelingen op de financiële markten. Daarnaast is het niet voldoende robuust voor huidige en toekomstige generaties. Maar tot op heden zijn alle pogingen, om voor deze modernisering een breed maatschappelijk draagvlak te vinden, zoals binnen de Sociaal Economische Raad (SER), mislukt. Een belangrijke reden is dat er verschillende financiële belangen een rol spelen, zoals tussen jong en oud en wie voor de kosten opdraait.

Herziening

In het regeerakkoord van Rutte III is daarom een herziening van pensioenstelsel aangekondigd. Deze vernieuwing behoort naast het klimaatakkoord tot de paradepaardjes van het kabinet Rutte III. Vorig jaar heeft het kabinet met de sociale partners intensief overleg gevoerd over de vormgeving van de pensioenherziening.

Tijdens dit overleg zijn door de vakbonden ook andere knelpunten aan de orde gesteld. Zo willen ze dat de AOW-leeftijd minder snel omhoog gaat en niet volledig wordt gekoppeld aan de stijgende levensverwachting. Ook zijn ze voorstander van een speciale pensioenregeling voor zware beroepen.

Eind november 2018 maakte het kabinet bekend dat de gesprekken niet tot overeenstemming hebben geleid. Bij deze mislukking speelde vooral de kosten voor de schatkist een belangrijke rol. Afhankelijk van de inhoud van het pensioenakkoord, zou het gaan om een jaarlijks bedrag tussen 3 en 6 miljard euro. Een lagere pensioenleeftijd speelt daarbij een essentiële rol. In het huidige stelsel geldt voor de AOW een verhogingsschema naar 67 jaar en deze leeftijd gaat omhoog als de levensverwachting toeneemt.

Omstreden berekening

Volgens een omstreden becijfering van het kabinet, zou een halvering van de koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting structureel in 2060 circa 6 miljard per jaar kosten. Voor iedereen is duidelijk dat je aan deze voorspelling over meer dan veertig jaar niet veel waarde kan hechten.

De vraagt rijst dan ook of dit bedrag een breekpunt mag zijn bij een cruciaal pensioenakkoord dat een enorme maatschappelijke en economische meerwaarde oplevert, zoals zekerheid voor werknemers en gepensioneerden, rust op onze arbeidsmarkt en de positieve effecten van koopkrachtverbeteringen voor ouderen.

Niettemin zei Mark Rutte tijdens het parlementaire debat over het mislukte akkoord:” We snappen allemaal dat een afspraak maken over 6 miljard niet kan tijdens een lopende kabinetsperiode’’. Een opmerking die onbegrijpelijk is omdat er geen redenen te bedenken zijn om op basis van deze glazenbolvoorspelling in deze periode de schatkist te belasten of reserveringen te treffen. En het staat in schril contrast met de bereidheid van de premier toendertijd om bepaalde bedrijven te plezieren met de afschaffing van de dividendbelasting.

Spookcijfer

Onder de kop Premier Rutte hanteerde een ‘spookcijfer’ bij het mislukken van het mislukken van het pensioenakkoord maakt de Tilburgse emeritus hoogleraar openbare financiën, Harrie Verbon, in een recente publicatie duidelijk dat de voorspelde 6 miljard van Rutte een ‘spookcijfer’ is dat betrekking heeft op 2060.

De komende decennia zal er zoveel veranderen dat op geen enkele manier na te gaan valt of dit cijfer klopt, zo stelt hij. Bovendien komt Verbon bij een poging om dit bedrag te reproduceren uit op een veel lager bedrag, namelijk 2,7 miljard euro.

Voor de houdbaarheid van ons pensioenstelsel en de zekerheid van werknemers en gepensioneerden over hun pensioenen, moet Rutte III snel met de sociale partners een pensioenakkoord sluiten. De aangeboden parlementaire steun van de PvdA-fractie die goede banden met de vakbonden heeft kan daarbij helpen.

Einde van klimaatambities?

We zijn geen voorstander van noodverbanden om kortingen te voorkomen. Nederland heeft een robuust pensioenakkoord nodig. Voor Rutte III dat na de Statenverkiezingen waarschijnlijk geen coalitiemeerderheid in de Eerste Kamer meer heeft, is het tevens een reddingsboei voor een belangrijk paradepaardje van het kabinet. Tot op heden heeft Rutte III in de publieke opinie nog steeds niet weten te scoren en dit is een gouden kans. Ook al omdat het klimaatparadepaardje dreigt te sneuvelen.

Eerder schreven wij dat mondiaal de uitstoot van CO2 nog steeds toeneemt en dat de wereldleiders die het Klimaatakkoord van Parijs hebben gesloten geen aanstalten maken om extra maatregelen te treffen. Bovendien zien we dat steeds meer landen hun klimaatinspanningen op een lager pitje zetten.

Ze hebben andere prioriteiten, zoals in Frankrijk de gele hesjes en Italië dat kiest voor belastingverlagingen en de invoering van een soort basisinkomen. Andere landen zijn beducht voor de opmars van populistische partijen die veelal tegenstander van klimaatmaatregelen zijn. Verwacht wordt dat de komen jaren deze trend versterkt zal worden als veel landen te maken krijgen met de al voorspelde lagere economische groei.

Ook voor het ambitieuze klimaatbeleid van Rutte III, het andere paradepaardje van de regeringscoalitie, zal dit gevolgen hebben.

Nieuw beleid

Vrijdag maakte het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) bekend dat Rutte III met het huidige beleid de 25% CO2-reductie uit het vonnis in de Urgenda-rechtszaak niet haalt. Het ziet er naar uit dat zelfs met draconische maatregelen die niet meer lukt. Daarom doet het kabinet er verstandig aan de voorgenomen klimaatdoelstellingen, mede in het licht van internationale ontwikkelingen, en het maatregelenpakket dat daarvoor wordt ingezet opnieuw onder de loep te nemen.

In onze column van vorige week hebben we aantal suggesties gedaan.

Meer financieel nieuws via de @-mail? Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief!