Nieuws/Financieel
3154306
Financieel

Column: Wat kan Draghi (of Knot) doen?

ECB-president Mario Draghi

ECB-president Mario Draghi

Fed-baas Jay Powell maakte laatst een verrassend scherpe U-bocht. Had hij in december nog twee renteverhogingen voor 2019 in het vooruitzicht gesteld, nu kondigde hij een pauze aan. Hij suggereerde bovendien dat de kans dat de volgende rentestap een verhoging zou worden inmiddels even groot was als de kans op een verlaging. Neutraler kun je het niet krijgen. De val in cijfers van het Amerikaanse ondernemersvertrouwen in december en de koersval op de beurs hebben hem ongetwijfeld tot deze manoeuvre geïnspireerd.

ECB-president Mario Draghi

ECB-president Mario Draghi

De sterke Amerikaanse arbeidsmarktcijfers - ondanks het gedeeltelijk dichtgooien van de overheid - en het herstel van het ondernemersvertrouwen in de industriële sector, leken Powell een paar dagen later al in zijn hemd te zetten. Was er opnieuw sprake van overreactie van de Fed?

Maatregelen

Er zijn in elk geval internationale risico’s genoeg voor Powell om zich te rechtvaardigen. Vooral in Europa vallen de cijfers de laatste tijd sterk tegen. Dit is ook de haviken van de Europese Centrale Bank niet ontgaan. Een neutrale houding is inmiddels ook hier de beste houding, volgens DNB-president Klaas Knot. Knot is in de race voor de opvolging van Draghi in november, al wordt hem na Duisenberg weinig kans toegedicht. Na de zomer leek er nog eerder ruimte voor een eerste renteverhoging, maar die is inmiddels van tafel geveegd. Voor additionele maatregelen was het nog te vroeg, maar de ECB had getoond innovatief te zijn wanneer dat nodig was.

Dat roept de vraag op wat de ECB nog kan doen, mocht de Europese economie verder wegzakken. Opnieuw steun aan de bankensector via de exotisch klinkende TLTRO is binnenkort waarschijnlijk. Maar daarna? Herstarten van het opkopen van obligaties? De verdeelsleutel bij de aankoop van die obligaties loslaten? De tienjaars Duitse rente fixeren op nul, net als in Japan? Met een huidige marktrente van 0,13% zet dit laatste natuurlijk bepaald geen zoden aan de dijk. De Italiaanse tienjaars rente plafonneren? Dan kom je in wel heel gevaarlijk politiek vaarwater terecht. Mandjes aandelen kopen dan maar, net als de Bank of Japan? Eventueel onder uitsluiting van banken en verzekeraars (ongeveer 20% van de MSCI-index), hoewel ze daar in Japan geen probleem van maken. Aandelenbeleggers hebben er hier vast geen bezwaar tegen.

Negatieve rentes

Het Internationale Monetaire Fonds suggereerde onlangs dat rentes veel lager kunnen dan 0%, mits het betalingsverkeer maar volledig giraal is. Anders kopen mensen kluizen en slaan ze hun bankbiljetten thuis op. In Zweden is al bijna sprake van volledige giralisering en in Nederland waarschuwde DNB onlangs ironisch genoeg voor eenzelfde trend. Een voordeel van giralisering kan zijn dat ook ’de informele economie’ beter zichtbaar wordt voor de belastingautoriteiten. Vooral in het zuiden van de Eurozone is hier wel wat winst te behalen en ziet de veelbesproken Italiaanse overheidsschuld er dan ineens wat minder dreigend uit.

Zwaar negatieve rentes om de bestedingen aan te jagen komen dicht in de buurt van het oude idee van een van de voorlopers van Keynes, Silvio Gesell, met zijn voorstel tot ’Freigeld’ - geld dat door periodieke afstempeling aan waarde verliest of de introductie van ’helikoptergeld’, een tijdelijk opeisbaar tegoed bij de centrale bank.

’Bahr ist wahr’

Het geringste enthousiasme voor giralisering is waarschijnlijk in Duitsland te vinden. Niet voor niets is daar het spreekwoord: Bar ist wahr. De euro-sceptische econoom Hans Werner Sinn is van mening dat het voor Duitsland tijd wordt de euro op te geven, als de ideeën van het IMF worden doorgezet. Dit lijkt een overdreven reactie. Maar je kunt je natuurlijk wel afvragen of het allemaal weer op de creativiteit van de ECB moet aankomen bij een eventuele conjuncturele flauwte.

Wordt de ECB niet overvraagd? Red je het alleen met monetaire middelen, hoe creatief ook? „Man kann die Pferde zur Tränke führen, saufen müssen sie selber.” Ik dacht dat Duisenberg die prachtige uitdrukking ooit verzonnen had, maar hij stamt van Karl Schiller. De ECB kan nog steeds veel doen en zal ook meer doen, naarmate het beleid op andere terreinen faalt. Er zijn echter alternatieven. Maar daarover een andere keer.

Léon Cornelissen is hoofdeconoom van Robeco.