Nieuws/Financieel
3163498
Financieel

Column: internationale belastingoorlog neemt toe

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

De beroemde Amerikaans econoom en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz schreef deze week in de Britse krant The Guardian dat het onverteerbaar is dat Amerikaanse multinationals, zoals Apple, Google en Starbucks, nauwelijks winstbelasting betalen. In sommige landen zelfs minder dan 1% van hun winst. Ze maken legaal gebruik van verouderde belastingsystemen die niet zijn toegerust om internationale digitale transacties effectief te belasten.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg.

Daarnaast profiteren deze bedrijven van de harde concurrentiestrijd tussen landen die met lage winstbelastingen en fiscale faciliteiten internationale bedrijven naar hun land lokken.

Ze doen dit voor extra werkgelegenheid, maar ook voor slimme innovaties op allerlei terreinen, zoals kunstmatige intelligentie en het internet of things.

Nieuwe belastingsystemen

Stiglitz meent dat Europa en de VS het voortouw moeten nemen om nieuwe belastingsystemen te ontwikkelen waarmee in de digitale wereld op een eerlijke manier belasting kan worden geheven.

Daarbij zouden banen die gecreëerd worden, het extra belasten van digitale transacties en hogere omzetbelastingen een rol moeten spelen. Stiglitz heeft gelijk en staat daarin niet alleen. De meeste belastingstelsels in de wereld zijn ontworpen voor de ’oude’ economie toen de digitale wereld nog niet bestond.

Door internationale denktanks zijn er al verschillende voorstellen gedaan om deze stelsels te moderniseren. Voorbeelden zijn belastingen op data, op digitale transacties, op flitskapitaal, op het gebruik van grondstoffen en hogere omzetbelastingen. Maar die kunnen slecht uitpakken voor lagere inkomens.

Deze modernisering komt niet van de grond, omdat veel landen daaraan niet meewerken. Ze willen hun eigen fiscale bevoegdheden niet opgeven en hechten vooral aan de huidige mogelijkheid om met fiscale instrumenten hun eigen economie en werkgelegenheid te bevorderen.

Onvrede

In veel landen neemt de onvrede over de huidige belastingstelsels toe. Burgers klagen over de stijgende lastendruk en vinden ook dat er onvoldoende rekening wordt gehouden met draagkracht. Daarnaast menen ze dat de stelsels te weinig doen aan een rechtvaardige verdeling van de lastendruk over bedrijven en burgers.

De praktijk leert dat vooral internationale bedrijven, maar ook rijke burgers in de huidige digitale wereld veel mogelijkheden hebben om weinig belasting te betalen en deze trend wordt sterker.

De traditionele politieke partijen nemen de onvrede niet weg. Populistische partijen roepen dat ze dit wel gaan doen en verwachten daarmee goed te gaan scoren bij de Europese verkiezingen in mei dit jaar.

Concurrentie

De meeste landen gebruiken hun belastingstelsel niet alleen als inkomstenbron, maar ook bij de wereldwijde concurrentie. Ze lokken internationale bedrijven en talenten (vooral op tech-gebied) naar hun land met belastingverlagingen en andere (fiscale) faciliteiten. Een voorbeeld is de spectaculaire belastinghervorming van Donald Trump, waarmee hij ondernemers wil overhalen om in de VS te investeren.

Inmiddels wordt al zichtbaar dat ook Europese bedrijven en talenten aan de lokroep van Trump gehoor geven.

Europa valt op door een gebrek aan een eigen innovatief beleid. In Brussel ligt de nadruk op maatregelen om belastingontduiking door met name Amerikaanse multinationals aan te pakken.

Deze aanpak is weinig succesvol omdat de meeste Europese landen hun eigen fiscale beleid willen bepalen en ook geen ruzie met de VS riskeren.

Fiscaal paradijs

Bovendien worden ze op dit moment geconfronteerd met een afnemende economische groei. Om die aan te jagen kiezen ze er voor om ondernemers te paaien met belastingverlagingen en andere faciliteiten.

Daardoor neemt de internationale ’belastingoorlog’ verder toe. Zo heeft het VK al aangekondigd dat bij een No Deal Brexit internationale bedrijven kunnen rekenen op een Brits fiscaal paradijs.

Belastingontduiking binnen de EU kan alleen effectief worden aangepakt met de invoering van een Europese winstbelasting met een vast minimum belastingtarief voor grote internationale bedrijven. Alle andere maatregelen zijn lapmiddelen.

Explosieve belastingdruk

Recent werden de 34 OESO-landen (de belangrijkste westerse landen) gewaarschuwd voor de oplopende collectieve lastendruk. Bij deze druk gaat het om het totaal aan premies en belastingen dat door burgers en bedrijven aan de overheid wordt afgedragen als percentage van het bruto binnenlands product (bbp). Volgens de OESO-statistiek ligt deze afdracht met gemiddeld 34,2% op een recordhoogte.

Nederland zit met 38,8 % boven het gemiddelde en staat op de vijfde plaats als het gaat om de lastendruk op burgers.

Ook op andere belastinglijsten behoort Nederland tot de koplopers. Deze week bleek uit de cijfers van Eurostat dat de gemiddelde burger in ons land, ook zonder klimaatakkoord, nu al veel milieubelastingen betaald. Op de lijst van de 28 EU-landen staan we op de vierde plaats. Daarnaast behoren de Nederlanders in Europa tot de veelbetalers voor hun auto. Ons land staat op de tweede plaats in de Europese lijst van belastingen per auto (bezit en gebruik).

Grenzen bereikt

In Nederland zijn de grenzen van de lastendruk bereikt. Voor Rutte III geldt dan ook dat het beleid om de druk te verlagen voorrang verdient. Maar daarbij kan het niet blijven. Ons belastingstelsel is verouderd en erg ingewikkeld en moet dan ook op de helling.

Bij deze hervorming dient de nieuwe economische wereld van 4.0 centraal te staan. Deze wordt gekenmerkt door digitalisering, nieuwe technologieën en klimaatbeleid. Bij alle belastingen moet eenvoud, digitale uitvoering en gebruik van nieuwe tech, zoals kunstmatige intelligentie, de kern zijn.

Dat vraagt om belastingen met zo weinig mogelijke aftrekposten en faciliteiten. Door deze te schrappen worden lagere tarieven mogelijk. Voor de huidige ingewikkelde loon- en inkomstenbelasting zal dit een langdurige operatie worden, maar we moeten er toch maar aan beginnen.

Deze hervorming is ook nodig vanwege de extra lasten vanwege het klimaatbeleid en een eerlijke verdeling daarvan.

Moderne winstbelasting

Voor onze vennootschapsbelasting kan een modernisering relatief snel worden gerealiseerd. In beginsel worden alle fiscale aftrekposten, tegemoetkomingen en bijzondere regelingen geschrapt. Door deze vereenvoudiging houden we een winstbelasting over met een zeer brede heffingsgrondslag waarop het tarief wordt toegepast.

Omdat deze winstbelasting geen dure tegemoetkomingen kent, kan volstaan worden met een budgettair neutraal tarief van rond de 15%. Voor de overheid en het bedrijfsleven levert de digitale uitvoering aanzienlijke kostenvoordelen op.

Bovendien kan met deze winstbelasting ontduiking effectief worden bestreden en zijn we tegelijk af van de schadelijke reputatie dat we een belastingparadijs zouden zijn.

Financieel nieuws via je mail? Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief!