Nieuws/Financieel
326849068
Financieel

Column: ongekende mogelijkheden voor succesvol kabinet Rutte IV

De uitslag van de Kamerverkiezingen laat zien dat de kiezers hebben gekozen voor een versteviging van het liberale midden. De echte winnaars zijn D66 en de VVD. De grote verliezers zijn GroenLinks, de SP en de PvdA. Dit linkse blok was nog niet eerder zo klein. De linkse partijen hebben in hun verkiezingsprogramma’s doelbewust gekozen voor een nieuw beleid dat intern wordt aangeduid als ‘knetterlinks’. Het wordt gekenmerkt door tientallen miljarden aan extra sociale overheidsuitgaven en door forse uitgaven voor een grotere overheid.

Deze moeten volgens links gefinancierd worden door een gigantische lastenverzwaring voor het bedrijfsleven en belastingverhogingen voor mensen met hogere inkomens en grote vermogens. Zo is in het PvdA-programma voor ondernemers een verhoging van belastingen en premies opgenomen van ruim €40 miljard.

Links staat buitenspel

Tijdens de verkiezingscampagne maakte links ook duidelijk dat het tienjarige premierschap van Mark Rutte voor de meeste mensen in ons land zou hebben geleid tot een rampzalige uitkomst. Daarom vonden ze ook dat hij moest afzien van zijn VVD-lijsttrekkerschap.

Merkwaardig genoeg liet links ook weten toch met Rutte te willen regeren, waarbij de PvdA en GroenLinks wel als voorwaarde stelde dat hij daarbij akkoord moet gaan met twee linkse partijen.

Gezien ook de andere beoogde deelnemers aan Rutte IV achten wij de kans op een kabinetsdeelname van links klein. De linkse programma’s staan haaks op de programma’s van de VVD, D66, maar ook op die van andere mogelijke coalitiepartners, zoals het CDA en de ChristenUnie.

Een mogelijke partner zou ook de nieuwe enthousiaste partij Volt kunnen zijn. Op rechts zien we geen geloofwaardige partners voor Rutte IV.

"Gemiddelde Nederlandse kiezer is geen voorstander van zeer linkse programma’s"

Volgens een recente peiling zitten ook de kiezers niet op links te wachten; ze vinden in meerderheid dat de huidige coalitie kan doorgaan. Links is niet alleen door de kiezers afgestraft, maar kan ook vanuit de eigen geloofwaardigheid niet aan Rutte IV deelnemen.

Binnen links wordt zoals gebruikelijk bij een fors verlies nu alweer gedroomd over een linkse fusie. Het zou volgens ons beter zijn om na te denken over een programma waarmee ze brede kiezersgroepen kunnen aanspreken.

De gemiddelde Nederlandse kiezer is geen voorstander van zeer linkse programma’s. Aanhangers van een ambitieus en effectief klimaatbeleid zijn bovendien straks beter af bij Rutte IV, als dit kabinet tenminste zo verstandig is om de kern van het D66-verkiezingsprogramma op dit terrein over te nemen.

Handelsland

Als international handelsland verdienen we een belangrijk deel van onze welvaart mede met behulp van het internationale bedrijfsleven, dat goed is voor meer dan 2 miljoen voltijdsbanen.

Daarnaast wordt onze economie sterk beïnvloed door de verdere opmars van internationale trends, zoals digitalisering, nieuwe technologieën (o.a. kunstmatige intelligentie) en robotisering. Deze leiden ook tot de noodzaak om veel meer in ons onderwijs en R&D te gaan investeren, maar ook in Europese samenwerking.

Maar wereldwijd is het klimaatvraagstuk het belangrijkste agendapunt voor de komende decennia. Binnen de toekomstige coalitie heeft D66 in veel opzichten een verkiezingsprogramma dat goed inspeelt op internationale economische ontwikkelingen, met name op het terrein van het klimaatbeleid.

Bij de onderhandelingen wordt in politiek Den Haag ook gesuggereerd dat binnen D66 de gedachte leeft om links bij het nieuwe kabinet te betrekken. Hiervoor merkten wij al op dat de geloofwaardigheid van links bij een deelname tot het vriespunt zal dalen, ook bij de eigen achterban. Maar ook bij kiezers op de VVD en het CDA.

Luister ook naar de podcast Kwestie van Centen met Willem Vermeend:

Herstel

Hoewel links de kiezers tevergeefs heeft voorgehouden dat tien jaar Rutte rampzalige gevolgen heeft gehad voor Nederland laten de feiten en cijfers een ander, optimistisch beeld zien, ook voor de toekomst.

Rutte III is tot op heden in staat geweest om met tientallen miljarden aan steunpakketten onze economie en werkgelegenheid overeind te houden. Ook over een spoedig herstel van onze economie mogen we optimistisch zijn. Maar dan moet Rutte IV wel vol inzetten op maatregelen waarmee het MKB, de motor van onze economie, wordt gestimuleerd, zoals we eerder hebben aangegeven.

Bovendien moet met maatregelen, in samenwerking met het bedrijfsleven, worden ingespeeld op de hiervoor genoemde internationale trends. Ook is een ambitieus klimaatbeleid nodig, waarbij Europese samenwerking en de inzet van innovatieve technologieën, centraal staan. How to Avoid a Climate Disaster, het nieuw boek van Bill Gates, bevat praktisch tech-voorbeelden

Ruime middelen

Volgens de doorrekening van het CPB zal op basis van het zogenoemde basispad en een wereldeconomie die gemiddeld presteert, Rutte IV over ruime financiële overheidsmiddelen kunnen beschikken.

Mede ook door de extra ruimte die Brussel biedt kan het nieuwe kabinet op veel terreinen bestaande knelpunten wegnemen, zoals bij ons onderwijs. Lastenverlagingen voor de middeninkomens behoren ook tot de mogelijkheden.

Daarnaast beschikt Rutte IV over extra middelen uit het Wopke-Wiebes fonds van 20 miljard, vooral bestemd om het toekomstige verdienvermogen van onze economie ter versterken.

Het ligt voor de hand deze middelen vooral in te zetten voor innovatieve klimaatinvesteringen, andere noodzakelijke innovaties en de versterking van de economische concurrentiekracht van Nederland.

Wij verbazen ons dan ook niet over het feit dat bijna alle politieke partijen staan te dringen om coalitiepartner te worden in een kabinet Rutte IV.

Willem Vermeend is internetondernemer en deeltijd hoogleraar economie aan de Open Universiteit. Hij was staatssecretaris en minister. Rick van der Ploeg is econoom en oud-staatssecretaris, momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Oxford en de VU.

Reageren? Mail naar vragen@dft.nl.