Nieuws/Financieel
3414621
Financieel

Column: Wie maalt er om schulden?

De grootste financiële crisis van de laatste tachtig jaar wordt niet voor niets de kredietcrisis genoemd. De wereld leunde zo zwaar op schulden dat het niet zo vreemd was dat deze hieronder in 2008 bezweek. De banken werden de zondebok. Zij hadden de samenleving immers met kredieten overspoeld.

Eigenlijk functioneerden zij echter slechts als tussenpersoon. Ze gaven de mensen wat ze hebben wilden: meer, meer en nog meer. Dat loopt eens verkeerd zou je zeggen en inderdaad, zo geschiede.

Schuldenberg groeit

We zijn inmiddels ruim tien jaar en een lange bullmarket op de beurs verder. Maar is de oorzaak van de laatste crisis weggenomen? Niet echt. De grote hoeveelheid uitstaande schuld werd bestreden door nog meer schulden aan te gaan. Inmiddels staat er volgens het Institute of International Finance (IIF) mondiaal inmiddels een schuld uit ter grootte van 243.000 miljard dollar. Historisch gezien is dat hoog. Dat is meer dan drie keer, bijna 317 procent om precies te zijn, het BNP dat we in de hele wereld met elkaar verdienen. In 2006, het jaar voordat de financiële crisis uitbrak, bedroeg de wereldwijde schuld ongeveer 140.000 miljard dollar.

De grootste economie ter wereld spant de kroon. De Verenigde Staten hebben tegenwoordig een staatsschuld van 22.000 miljard dollar. Dat komt neer op 67.000 dollar per persoon. Voor een gemiddeld gezin van vier zou dat een bedrag van 268.000 dollar betekenen. Nu hebben ze in de Verenigde Staten niet alleen een schuldenplafond, maar ook een president die z’n vermogen heeft vergaard met het neerzetten van wolkenkrabbers. Hij heeft het niet zo op plafonds. En het moet gezegd, hij is niet de enige in zijn land.

Waar is de uitgang?

De grote vraag wordt meer en meer: hoe komen we van die schulden af? Laat ik mij beperken tot de Verenigde Staten. Het eerlijke antwoord luidt: waarschijnlijk nooit meer. De doodeenvoudige reden daarvoor is dat er zulke immense bezuinigingsoperaties noodzakelijk zijn dat geen politicus zich daaraan zal wagen. Toch blijft de wereld maar investeren in Amerikaanse staatsleningen. Sterker nog, het blijft de favoriete vluchtheuvel in tijden van onrust op de beurzen. Dat komt omdat de Verenigde Staten beschikken over de dollar, ’s werelds handelsvaluta. De Amerikanen kunnen het zich permitteren ver boven hun stand te leven door zich eindeloos in de schulden te steken en de rekening vervolgens bij de rest van de wereld neer te leggen. Ze komen er nog mee weg ook.

Nieuwe wijn?

Nu kon je erop wachten dat er een wetenschappelijke onderbouwing hiervan zou komen. En ja hoor, opeens ziet de Moderne Monetaire Theorie (MMT) het levenslicht. Het is een economische theorie die stelt dat een soevereine staat met zijn eigen munt geen onacceptabel niveau van staatsschuld kent. De overheid hoeft zich met andere woorden niet geremd te voelen door begrotingstekorten of de hoogte van schulden.

De populariteit van MMT is sterk toegenomen sinds de rijzende ster van de Amerikaanse politiek, Alexandria Ocasio-Cortez, zich erachter heeft geschaard. Volgens haar is het geen probleem om nieuwe uitgaven voor bijvoorbeeld medische zorg voor iedereen en een nieuwe Green Deal te financieren door meer geld bij te drukken. Zij is gepositioneerd op de linkervleugel van de Democratische Partij en haar populariteit groeit snel. Het is echter niet terecht om de opkomst van MMT zo maar toe te schrijven aan politici als Ocasio-Cortez en partijgenoot Bernie Sanders.

Breed draagvlak

In feite heeft de rechtervleugel van de Republikeinse Partij MMT eveneens stilzwijgend omarmd. Hoe valt anders de exorbitante belastingverlaging van vorig jaar te verklaren? De Amerikaanse staatsschuld werd extra verhoogd zonder dat daar ook maar enige dekking tegenover stond. Ook over de bekostiging van andere uitgaven doen de Republikeinen niet heel moeilijk.

Wat kunnen we hieruit concluderen? Het heeft er veel van weg dat er in de Verenigde Staten steeds meer een andere monetaire wind waait. Waarom zou je je zorgen maken over begrotingstekorten, schuldplafonds en staatsschuld? De rente is laag en de Federal Reserve lijkt het allemaal welwillend te aanschouwen. Bovendien wordt Japan graag aangewezen als lichtend voorbeeld. Dat land heeft een staatsschuld van 200 procent van het BNP, een lage werkloosheid en al heel veel jaar niet veel groei. Desondanks is het een van de welvarendste landen van deze wereld. Is schuld een probleem? Hoezo? Je kan de Europese politici, centrale bankiers en economen horen knarsetanden. MMT druist immers in tegen alles waar zij voor staan.

Martine Hafkamp, algemeen directeur Fintessa Vermogensbeheer