Nieuws/Financieel
344328993
Financieel

Column: Met klimaatlasten gaan we onze aardbol niet redden

Voormalig bewindslieden Willem Vermeend en Rick van der Ploeg

Voormalig bewindslieden Willem Vermeend en Rick van der Ploeg

Het huidige mondiale klimaatbeleid werkt niet. Recente cijfers laten zien dat de CO2-uitstoot snel verder toeneemt. Ook is het klimaatbeleid van veel landen vooral gebaseerd op het verhogen van de lasten voor burgers en bedrijven. Dit beleid is niet effectief en pakt bovendien slecht uit voor de economie.

Voormalig bewindslieden Willem Vermeend en Rick van der Ploeg

Voormalig bewindslieden Willem Vermeend en Rick van der Ploeg

In december 2015 leek het daar nog niet op, toen 195 landen plus de EU de historische afspraak maakten om gezamenlijk de uitstoot van broeikasgassen (vooral CO2) fors terug te dringen. Daardoor zou de opwarming van de aarde aan het einde van deze eeuw beperkt moeten blijven tot beneden de 2 graden Celsius, waarbij 1,5 graad Celsius als richtsnoer geldt.

Recente internationale klimaatstudies wijzen uit dat met de huidige mondiale klimaatmaatregelen deze doelstelling bij lange na niet zal worden gehaald. Dit werd deze week onderstreept door het jaarlijkse energierapport van BP. Daaruit blijkt dat de wereldwijde uitstoot van CO2 blijft stijgen. Dat is het gevolg van de snel groeiende energievraag die vorig jaar wereldwijd met bijna 3% is gestegen. Twee derde van deze extra vraag was afkomstig van China, India en de VS.

Volgens klimaatdenktanks koersen we zo af op een temperatuurstijging van ruim boven de 3 graden. Het halen van de 2 graden achten ze alleen nog mogelijk als landen hun klimaatinspanningen verdrievoudigen en voor 1,5 graad zelfs vervijfvoudigen. Met het huidige klimaatbeleid is deze kans nul.

Klimaatbeleid

In de meeste landen, waaronder Nederland, bestaat het klimaatbeleid ruw gezegd uit het volgende pakket met klassieke overheidsmaatregelen:

a. Belastingheffing op de uitstoot van CO2 bij burgers en bedrijven, ondermeer in de vorm van energieheffingen.

b. Overheidssubsidies voor het opwekken van duurzame energie en energiebesparing.

c. Regelgeving om CO2-reducties bij burgers en bedrijven en andere organisaties af te dwingen.

d. Nadruk op binnenlandse CO2-reductieplannen die binnen de eigen grenzen worden uitgevoerd.

e. Voorlichting over vormen van energiebesparing en milieuvriendelijk gedrag.

f. Emissiehandel.

Daarnaast wordt in veel landen vervuilend verkeer en vervoer aan banden gelegd en staat de sluiting van kolencentrales op de klimaatprogramma’s. Maar er zijn ook opvallende verschillen, bijvoorbeeld landen die gebruikmaken van nieuwe kerncentrales, zoals in China en landen die deze in de ban doen, bijvoorbeeld Duitsland.

Bezwaren

In veel landen, met het VK als uitzondering, is het oorspronkelijk enthousiasme over het Parijse klimaatakkoord weggeëbd en staat klimaatbeleid lager op de politieke agenda’s. Recente cijfers laten zien dat de meeste landen de afgelopen jaren niet of nauwelijks vooruitgang hebben geboekt. Dat heeft mede te maken met bezwaren en nadelen die kleven aan hun huidige klimaatbeleid. De voornaamste zijn:

· Een forse verhoging van de lastendruk, in de vorm van heffingen, op burgers en bedrijven, waarbij vooral lagere inkomens de klimaatrekening betalen.

· Bureaucratische regelingen en milieuvoorschriften die burgers en bedrijven extra geld kosten.

· Deze regelingen en de klimaatlastendruk vertalen zich in hogere winkelprijzen en in hogere loonkosten voor bedrijven en dit remt de economische groei en werkgelegenheid.

· Concurrentievervalsing. Verschillende landen klagen dat hun bedrijfsleven vanwege de klimaatlasten moeilijker kan concurreren met ondernemers uit andere landen die geen klimaatbeleid kennen of achterblijven bij de Parijse afspraken.

Lastenverzwaringen

In Nederland, maar ook in andere Europese landen, laten peilingen zien dat de gemiddelde burger klimaatbeleid vooral ziet als lastenverzwaringen en bureaucratische regelgeving. Ook binnen het bedrijfsleven is dit het geval. Burgers ergeren zich bovendien aan het zogenoemde klimaatalarmisme, waarbij met veel publiciteit doemscenario’s over de opwarming van de aarde worden gepresenteerd. Dit werkt averechts. In deze landen is het maatschappelijk draagvlak voor het bestaande klimaatbeleid aanzienlijk afgenomen.

De kans is klein dat een lastenverzwarend klimaatbeleid hoger op de politieke agenda’s komt te staan. Landen hebben nu andere prioriteiten en de belangrijkste daarvan is het oppeppen van hun tegenvallende economische groei. Daarbij kiezen ze voor belastingverlagingen en extra investeringen in digitalisering en nieuwe technologieën waarmee ze hun economie kunnen aanzwengelen. Klimaatlastenverhogingen willen ze voorkomen.

We hebben 4.0-beleid nodig

Het beleid van de ondertekenaars van Parijs is vooral gebaseerd op de huidige economie, ook wel aangeduid als 3.0 en ’ouderwetse’ 3.0.-maatregelen die bestaan uit lastenverzwaringen en bureaucratische regels. Daarmee kunnen we de opwarming niet effectief tegengaan.

De komende decennia krijgen we te maken met revolutionaire veranderingen. Onze huidige, veelal fysieke economie (3.0) verandert in een nieuwe economie, 4.0, die gekenmerkt wordt door digitalisering van productie- en bedrijfsprocessen en nieuwe technologieën als kunstmatige intelligentie, het Internet of Things (IoT), 3D-printen, robottechnologie, waterstof tech, quantum technologie, nano tech enz.

Steeds meer klimaatexperts, maar ook landen komen tot de conclusie dat we de opwarming van de aarde moeten aanpakken met maatregelen uit de wereld van 4.0. Daarom moet bij het klimaatbeleid de nadruk liggen op het gebruik van digitalisering, nieuwe technologieën en extra R&D op dit vlak. Zonder innovatieve (energie)technologie kan de aardbol niet worden gered. Dit 4.0 beleid wordt in deze landen gecombineerd met emissiehandel en de mogelijkheid om klimaatprojecten in samenwerking met andere landen te realiseren, zoals zonneparken in landen met veel zon. De praktijk leert dat met deze aanpak de klimaatdoelstellingen sneller en goedloper gerealiseerd kunnen worden dan met 3.0 beleid.

Kritisch over 4.0

Het valt op dat klimaatactivisten kritisch staan ten opzichte van een 4.0-klimaatbeleid. Ze ’geloven’ niet in tech en menen ook dat innovaties te laat komen. Bovendien zijn ze voorstander van een beleid van lastenverzwaringen voor burgers en bedrijven om zo milieuvriendelijk gedrag af te dwingen. Omdat nu al vaststaat dat met 3.0 beleid de klimaatdoelstellingen niet gerealiseerd worden en de economische effecten bovendien negatief zijn, zullen landen met een 4.0 beleid de winnaars worden, zowel op het punt van klimaatwinst als extra economische groene groei. De tech van 4.0 kan worden gestimuleerd met een lasten-neutrale CO2-taks die bedrijven prikkelt om de CO2-uitstoot met slimme investeringen versneld te verminderen. Volgens het IMF heeft Nederland bovendien voldoende ruimte om een 4.0 beleid te financieren.

Klimaatbeleid Rutte III

Steeds meer studies, bijvoorbeeld Drawdown-the most comprehensive plan ever proposed to reverse global warming, maar ook de praktijk laat zien dat we alleen met 4.0-beleid de opwarming van de aarde effectief kunnen tegengaan. Voor Rutte III ligt deze keuze ook om een andere reden voor de hand. Nederland behoort nu al tot de kopgroep van landen met de hoogste lastendruk en heeft geen ruimte meer voor extra klimaatlasten. Bovendien past 4.0 bij een ambitieus klimaatbeleid waarvoor jongeren de straat opgaan.