Financieel/Stan Huygens Journaal
35396676
Stan Huygens Journaal

Expo over intellectuele gijzelaars tijdens Duitse bezetting

Gevangen in ’Gestel’ als onderpand

De basis van Drees’ PvdA lag in ’Gestel’.

De basis van Drees’ PvdA lag in ’Gestel’.

Hoe geraffineerd de Duitse bezetters in de Tweede Wereldoorlog te werk gingen, blijkt uit de gijzeling van intellectuelen in Sint-Michielsgestel. Politici, schrijvers en wetenschappers zaten er vast als onderpand, voor als de bevolking niet met de Duitsers wilde meewerken. Dan zouden er gijzelaars worden gefusilleerd.

De basis van Drees’ PvdA lag in ’Gestel’.

De basis van Drees’ PvdA lag in ’Gestel’.

Dat gebeurde ook met vijf gijzelaars in 1942, na de aanslag op een goederentrein vol Duitse soldaten. Daarna zat de schrik er goed in terwijl het er tegelijkertijd, volgens de verhalen van meerdere gijzelaars, helemaal niet slecht toeven was.

Wim van de Donk.

Wim van de Donk.

De Brabants commissaris van de koning Wim van de Donk opent volgende week zaterdag de tentoonstelling Gegijzeld maar niet verslagen, in de boerderij naast het voormalige kleinseminarie Beekvliet. Dit was één van de drie gebouwen waarover de honderden gijzelaars waren verdeeld, onder wie schrijvers Simon Vestdijk en Anton van Duinkerken, historici Johan Huizinga en Pieter Geijl, Max Kohnstamm, die aan de wieg stond van de Europese Unie en de latere premiers Willem Drees en Jan Eduard de Quay.

De expositie gaat over de onvrijheid en de angst maar ook over de ’Geest van Gestel’, die er hing. Zo omschreven de gijzelaars de bevlogenheid waarmee zij lezingen, cursussen en discussies organiseerden. De basis voor de PvdA is bijvoorbeeld toen gelegd.

Max Kohnstamm kreeg in 2004 een Four Freedoms Award uitgereikt door zijn petekind prins Constantijn.

Max Kohnstamm kreeg in 2004 een Four Freedoms Award uitgereikt door zijn petekind prins Constantijn.

Frits Philips, van het gelijknamige concern, regelde het microfoon-systeem waarmee alle gevangenen bereikt konden worden voor de mededeling: ,,Mijne heren, vandaag staat het volgende te gebeuren.” De omroeper zei later in een tv-programma: ,,Het was de enige periode in mijn leven dat ik bijna overwerkt ben geraakt.”

Frits Philips, bijgenaamd ’de koning van Eindhoven’.

Frits Philips, bijgenaamd ’de koning van Eindhoven’.

Anderen omschreven het kamp als ’een gedwongen rotary’ en ’een prachtige voorbereiding voor de baan die ik later kreeg’. Hier konden protestant en katholiek, progressief en behoudend, links en rechts met elkaar van gedachten wisselen, op een manier die voor de oorlog niet gangbaar was. Maar dan wel met de voortdurende dreiging dat iedere dag de laatste kon zijn, afhankelijk van de Duitse willekeur.