Nieuws/Financieel

Verslag Azië-reis dag 2

Afwijkend gedrag in Japan loont

In een samenleving die bol staat van de uitgesproken en niet uitgesproken regels, is afwijkend gedrag zeer ongebruikelijk. Anders dan in Nederland wacht hier iedere voetganger voor het rode stoplicht en als dat niet genoeg is om je aan de regels te houden, dan staat er vaak nog wel een “platte pet” die je daar aan helpt herinneren.

De overheid is in Japan een belangrijke factor. De salarissen van ambtenaren liggen gemiddeld hoger dan bij de grote Japanse bedrijven en zijn veel hoger dan bij de kleine Japanse bedrijven.

De overheid legt hier ook allerlei zaken vast, die voor ons hoogst onnodig lijken zoals ‘Cool Biz’. Zo heeft de staat bepaald dat in de warme zomermaanden werknemers zonder das lopen en dat er binnen ieder bedrijf, ook bij ons filiaal Nippon Comgest, iemand verantwoordelijk is voor de afspraken rond deze kledingvoorschriften. Er is vastgelegd dat bezoekers van te voren gewaarschuwd dienen te worden dat zij zich aan ‘Cool Biz’ houden, om verrassingen te voorkomen. Japanners zijn namelijk behoorlijk risico-avers.

Je zou zeggen dat het in deze sterk hiërarchische samenleving voor buitenbeentjes zeer lastig moet zijn om af te wijken van de gebaande paden. Toch lijkt dat wel mee te vallen. Veel van de meest succesvolle bedrijven in het Japan van nu zijn gestart of worden geleid door mensen die dingen anders doen, buiten de gebaande paden treden, niet de hiërarchie volgens de strakke regels beklimmen maar juist helemaal hun eigen weg gaan.

Zoals ondernemer Tadashi Yanai, die van zichzelf zegt dat hij nu succesvol lijkt, maar vele ‘verkeerde’ beslissingen heeft durven maken. Tegenwoordig is hij een van de rijkste personen op aarde dankzij het succes van zijn kledingbedrijf Fast Retailing (kledingketen Uniqlo).

Een ander bekend buitenbeentje is Masayoshi Son. De oprichter van media-, internet- en communicatietechnologiebedrijf Softbank is oorspronkelijk van Koreaanse afkomst. De verhouding tussen Japanners en Koreanen is zodanig dat deze grootste minderheid op dit eiland Japanse achternamen hanteert om maar niet al te veel op te vallen. Maar zijn etniciteit heeft het succes van Son uiteindelijk niet in de weg gestaan.

Het parlementslid van de regerende LDP dat wij vandaag spraken, lijkt meer een conformist maar behoort met zijn leeftijd van nog maar 35 jaar tot een absolute minderheid. Hij is een van de jongste leden van de ‘Diet’, de Japanse Tweede Kamer. Van hem horen wij dat het Ministerie van Financiën een belangrijk obstakel vormt voor de stimulering die premier Shinzo Abe voor ogen heeft.

Dit tot ergernis van de ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor de schatkist, wil Abe de overeengekomen verhoging van de BTW van 8% naar 10% uitstellen. Deze inkomstenderving van de overheid komt bovenop de tariefsverlaging van de vennootschapsbelasting. Sinds 2014 daalde de effectieve belastingdruk op bedrijfswinsten van ruim 34% naar circa 30% in 2016. Dat is behoorlijk, hoewel dat niveau overigens nog altijd aanzienlijk hoger ligt dan in Europa.

De schatkistbewaarders van Financiën hebben misschien wel een punt, aangezien de overheidsschuld van Japan, uitgedrukt als percentage van het bruto nationaal product (BNP), 237% bedraagt. Een enorm hoog percentage dat sterkt afwijkt van de schuldquote van Amerika en de landen in Europa. Voor deze landen geldt dat de schuld minder dan 100% van het bnp bedraagt.

Hoewel de schuldpositie van Japan al jaren lang verslechtert, is de rente op Japanse staatsleningen negatief (-0,11%) en daarmee nog lager dan Amerika (1,87%) en Duitsland (0,17%). Beleggers in Japanse staatsleningen lijken zich dus niet zo druk te maken over de schuldpositie van Japan.

De oorzaak hiervoor kan in belangrijke mate worden gevonden bij de belangrijkste beleggers in Japans staatspapier. Dit is namelijk de Centrale Bank van Japan en daarnaast vele andere (regionale) overheidsorganen.

Gisteren schreef ik in mijn eerste verslag dat Japanse bedrijven van oudsher op hun kapitaal blijven zitten. Vandaag blijkt ons dat dit ook opgaat voor diverse Japanse overheidsinstanties. Buitenlanders zijn hierdoor niet de belangrijkste financiers van de Japanse overheid. Dit komt tot uitdrukking in de netto uitstaande schuld van Japan, uitgedrukt als percentage van het BNP: 41%, hetgeen aanzienlijk lager is dan het percentage voor Duitsland (64%) en Amerika (84%).

De Japanse schuldpositie is daarmee een buitenbeentje onder de ontwikkelde landen, die allemaal met schuld zijn overladen.

Lodewijk van der Kroft, partner bij Comgest, doet deze week verslag van een bezoek aan Tokyo en Hong Kong door Nederlandse beleggers. Hij en zijn reisgenoten spreken daar met analisten, politici en bedrijven om een beeld te krijgen van de vooruitgang die in Japan wordt bereikt onder premier Shinzo Abe en de consequenties van de vertraging van de Chinese economie voor een aantal bedrijven met een beursnotering in Hong Kong. Comgest is een beheerder van €  20,8 miljard (per ultimo 2015) aan toevertrouwd vermogen.