Nieuws/Financieel

Tijd voor andere economen

Ik zat laatst weer eens in de auto naar BNR Nieuwsradio te luisteren, maar ik hield dit niet lang vol. De uitzending was met een econoom die aanhanger is van de Neo-Keynsiaanse stroming. Het is frappant dat deze economische stroming nog zo prominent aan bod komt, terwijl deze een grote rol heeft gespeeld in de aanloop naar de crisis en het gevoerde beleid sindsdien.

Wellicht is het een goed idee voor journalisten, programmamakers en zo verder om eens andersoortige economen aanbod te laten komen. De huidige informatieverstrekking is namelijk niet alleen uiterst eenzijdig, maar ik merk ook steeds meer dat mensen niet meer geloven in het oude verhaal en op zoek zijn naar een betere economische theorie die de crisis wel zag aankomen; een economische stroming die daarmee ook handvatten kan geven ter voorkoming van een nieuwe crisis.    

Neo-Keynesiaans denken

Het komt er in het kort op neer dat er te weinig vraag is in de economie dus moet de staat en de centrale bank voor extra vraag zorgen. Hierdoor gaan bedrijven extra omzet draaien, meer mensen aannemen en loonsverhogingen geven. Everybody happy, zeg maar.

Gratis geld

Hier wordt duidelijk dat de geldpersen flink moeten worden aangezet. De Keynesianen stellen dat de overheid ongelimiteerd geld kan uitgeven/lenen, want ze kunnen dit altijd terugbetalen (door geld te (laten) printen). Als u denkt dat dit klinkt als gratis geld, dan heeft u deels gelijk. Maar alleen het negeren van de keerzijde van dit beleid maakt het gratis.

Oorzaak-gevolg

Wat mij vaak opvalt aan deze economische stroming, is dat de oorzaak en gevolg vaak door elkaar worden gehaald. Hierdoor worden vaak symptomen behandeld in plaats van de oorzaken. En de ellende houdt daar niet op, want symptoombehandeling heeft weer nadelige neveneffecten. Uiteindelijk komt de economie in een soort vicieuze cirkel terecht (komt bekend voor, nietwaar?).

Schulden

Zie bijvoorbeeld de vaststelling dat er te weinig vraag is in de economie; de vaststelling is nog tot daar aan toe, maar dit bombarderen tot oorzaak is waar het misgaat. De vraag (no pun intended) moet zijn WAAROM de vraag zo achterblijft. Het antwoord is dat er teveel (slechte) schulden zijn.

Falend beleid

Consumenten vinden dat zij al teveel schulden hebben en lossen liever af (sparen) dan dat zij dit geld uitgeven. De bedrijven zien dit ook en voelen er dus weinig voor om zwaar te investeren in nieuwe capaciteit. In eerste instantie hebben zij dit wel gedaan. Door slecht economisch en monetair beleid, was het aangaan van schulden steeds goedkoper en dat heeft velen verleid om ook daadwerkelijk meer schuld aan te gaan. Dat geld heeft in eerste instantie geleid tot meer capaciteit, maar op een gegeven moment werd duidelijk dat de vraag achterbleef. Bedrijven maken nog wel gebruik van extra krediet, maar dat wordt nu aangewend voor het doen van overnames en aandelen inkoopprogramma’s. Niks extra investeringen, niks extra loon, niks extra vraag. Wel meer schulden, meer bubbels en meer risico's.

Verkeerde oplossing

De consumentenbestedingen bleven dus achter omdat er teveel schulden waren. Deze schulden hebben wel een vraagtsunami veroorzaakt in de voorgaande jaren. Iets wat de voornoemde bedrijven sterkten in hun beslissing om de capaciteit uit te breiden. Nu de consument beseft dat de loonvooruitzichten juist slecht zijn en dat ze dus teveel schuld zijn aangegaan (de assumptie was immers dat de consument meer zou gaan verdienen in de toekomst dus toen makkelijk meer schulden kon aangaan), zakt de vraag helemaal in. Meer krediet voor consumenten en bedrijven (waar de ECB nu mee bezig is) is dus niet de oplossing voor de huidige economische malaise.

Twee opties

Een teveel aan schulden kan je op grofweg twee verschillende manieren oplossen: A) meer inkomen vergaren, of B) schulden laten afschrijven (faillissement/herstructurering van schulden). Optie A kan op verschillende manieren worden ingevuld. Zo kan iemand langer werken, een extra baan nemen of ervoor zorgen dat hij meer werk aflevert in hetzelfde tijdsbestek (hogere productiviteit). Mocht geen van deze maatregelen kunnen plaatsvinden, dan rest alleen optie B.

Nepoplossing

Nu is er nog een mogelijkheid om optie A te bewerkstelligen, maar dat is de slappe hap route die op korte termijn kan werken, maar op lange termijn desastreuze gevolgen kan hebben: het creëren van inflatie. De redenering gaat als volgt: meer inflatie leidt tot hogere lonen, terwijl de schulden absoluut gezien hetzelfde blijven (salaris omhoog maar uw hypotheekbedrag niet bijvoorbeeld).

Maar

Alleen laat de economie zich niet zo makkelijk leiden en de inflatie al helemaal niet. Door overcapaciteit zit de economie in een deflatoir gat dat naarstig gevuld wordt door inflatoire maatregelen. Maar er komt een moment dat al deze inflatoire maatregelen opeens en tegelijkertijd gaan werken. Dan is er geen houden meer aan. Rentes zullen omhoogschieten (kan komen door cost push inflatie, hogere risicopremies, etc), en dan wordt de ware grootte van ons schuldenprobleem duidelijk en wacht ons een enorme faillissementsgolf.

Waanzin

Het Keynesiaanse beleid heeft juist getracht met meer schulden een schuldencrisis op te lossen en één gedeelte van deze tactiek is ze gelukt: we hebben wereldwijd nu 40 procent meer schulden dan 2008 (kredietcrisis). Echter, het inkomen is (relatief gezien) nauwelijks van zijn plek gekomen, terwijl de negatieve economische effecten zich nog moeten laten doen gelden.

Gouden tip

Dus een tip van mij aan medialand: nodig eens een econoom van bijvoorbeeld de Oostenrijkse School uit.