Nieuws/Financieel
569548788
Financieel

Column: beleggen in een mensenrecht

Koningin Máxima en presidentsdochter Ivanka Trump spraken elkaar in 2017 over microkredieten.

Koningin Máxima en presidentsdochter Ivanka Trump spraken elkaar in 2017 over microkredieten.

Microfinanciering is meer dan dertig jaar geleden begonnen als instrument voor mensen in ontwikkelingslanden aan de onderkant van de samenleving met ondernemersambities en is nu uitgegroeid tot een volwaardige financiële dienstverlening. Die dienstverlening beperkt zich niet alleen meer tot microkrediet, maar ook spaarproducten, sanitatieleningen en zelfs micropensioen.

Koningin Máxima en presidentsdochter Ivanka Trump spraken elkaar in 2017 over microkredieten.

Koningin Máxima en presidentsdochter Ivanka Trump spraken elkaar in 2017 over microkredieten.

De belangstelling van beleggers werd gewekt door extreem hoge terugbetalingsratio’s, voldoende omvang en hoge rendementen. Inmiddels zijn er volgens Morningstar wereldwijd meer dan honderd beleggingsfondsen die zich op microfinanciering richten. Nederlandse beleggers hebben in 2017 samen ruim €4 miljard in microfinanciering geïnvesteerd, waarmee over de afgelopen jaren een gestage stijging is te zien. Muhammad Yunus, algemeen beschouwd als de uitvinder van microfinanciering, kreeg er in 2006 zelfs de Nobelprijs voor de Vrede (en niet voor Economie) voor!

Glans

Inmiddels is de glans er van af; de roze bril kan af. Het is duidelijk: microfinanciering is geen armoedebestrijdingsmiddel en nee, het heeft ook niet wereldvrede gebracht. Begin augustus kwam er zelfs een rapport van twee mensenrechtenorganisaties uit waarin onder meer wordt beschreven hoe microfinanciering armen in Cambodja dieper in de schulden brengt. Microfinanciering wordt in het rapport in verband gebracht met kinderarbeid, dwangarbeid, gedwongen landverkoop en torenhoge rentes.

Het is het tegengeluid dat de laatste jaren steeds vaker opduikt rondom het aura van microfinanciering als panacee voor armoedebestrijding en als de oplossing voor alle problemen in ontwikkelingslanden. De twijfel over de effectiviteit als armoedebestrijdingsinstrument wordt nog eens extra gevoed door studies die aantonen dat er geen of nauwelijks verband is tussen armoedeafname en microfinanciering.

Kapitalistisch

Maar wat is het dan wel? Is microfinanciering slecht, een verkapt kapitalistisch verdienmodel? Waar kinder- en dwangarbeid nodig is om de schulden terug te betalen? Nee, het is niet meer en minder dan het bieden van toegang tot financiële diensten aan iedereen inclusief de mensen aan de onderkant van de samenleving (de mensen met weinig bezittingen, weinig eigen geld, al of niet kunnen lezen, ongeacht waar ze wonen of leven, stad of platteland, ontwikkelde- of ontwikkelingslanden).

Het is een poort naar de opname in de maatschappij, een ticket om te mogen meedoen aan het economisch verkeer. Met behulp van microfinanciering hoor je erbij. Het is niet voor niets dat onze koningin Máxima liever spreekt van financiële inclusie (inclusive finance) dan van microkredieten.

Woeker

Maar natuurlijk gelden voor microfinanciering als financiële dienstverlening regels, die eigenlijk voor alle financiële producten gelden. Regels zoals alleen krediet opnemen als je terug kunt betalen, verplichte aanmelding kredietbureau, eerlijke rentes en transparant handelen. De sector heeft deze strikte regels ondergebracht in o.a. de SMART-ondertekening en CPP (Client Protection Principles) en heeft meer dan $20 miljard aan krediet verstrekt onder streng toezicht van centrale banken.

Dat geldt ook voor Cambodja, waar meer dan twee miljoen mensen gebruik maken van microfinanciering en 99,8% keurig de lening met rente terug betaalt. Het rapport heeft een handvol klanten bewust geselecteerd die gebukt gaan onder een schuldenlast die ze niet kunnen terugbetalen. Een schuld die niet alleen zo blijkt bij de gereguleerde banken is aangegaan (met een renteplafond van 18%) maar juist bij de niet-gereguleerde, de zogenaamde woekeraars (loan sharks) met rentes van meer dan 100%! Ook hier in Nederland kan tref je mensen die in de schuldsanering zitten door allerlei oorzaken en vervolgens de vinger wijzen naar de banken.

Niet veroordelen

Laat duidelijk zijn dat de individuele cases zeker moeten worden beoordeeld op onoorbaar gedrag van betrokken organisaties, maar dat is geen reden om microfinanciering als geheel te veroordelen.

Het is nogal wrang dat juist mensenrechtenorganisaties deze conclusie trekken over een dienstverlening die door velen (inclusief onze koningin Máxima) gezien wordt als een mensenrecht voor iedereen!

Theo Brouwers is general manager impact investing bij Actiam.