Nieuws/Financieel
623540907
Financieel

Column: somberheid over toekomst Nederlandse economie

Nederland zit in de kopgroep van landen die te maken krijgt met een forse economische krimp en een hoog oplopende werkloosheid. Deze koppositie heeft vooral te maken met het feit dan we een open economie hebben en een handelsland zijn en daarmee voor een belangrijk deel ons brood verdienen. Door de recessie is de handel in de wereld sterk teruggevallen, waardoor onze schatkist minder inkomsten ontvangt en ook onze werkloosheid oploopt.

In steeds meer landen worden maatregelen getroffen om de economie die vanwege het coronavirus is stilgelegd van het slot te halen. Bovendien lanceren landen ook al plannen om hun economie aan te jagen. Als we naar de bedragen kijken die de EU-landen tot op heden hebben uitgegeven, zit Nederland in de achterhoede.

Ook daarom neemt de politieke druk op premier Mark Rutte toe om snel een regeling te treffen om onze economie weer te laten draaien. Voorlopig gaat het daarbij om te kunnen starten met bedrijfsactiviteiten die passen binnen de anderhalve-metereconomie.

Anderhalvemetersamenleving

Zolang de wereld nog niet beschikt over een vaccin tegen covid-19 of tenminste over medicijnen die voorkomen dat corona patiënten in een ziekenhuis terecht komen, is dit een optie die vooral in ons land op de voorgrond staat.

Ondanks alle creatieve oplossingen is de conclusie dat voor de meeste bedrijven de anderhalve-metereconomie niet rendabel is. Veel ondernemers krijgen ook te maken met concurrerende bedrijven uit andere landen die van hun regeringen niet alleen meer ruimte hebben gekregen maar ook gestimuleerd worden om met de economische toekomst van morgen aan de slag te gaan. Zogenoemde start-ups en scale-ups spelen daarbij een belangrijke rol

Innovaties

Deze groeibedrijven vallen op door hun innovatiekracht en het scheppen van banen, maar ook door hun aantrekkingskracht op jonge talenten wereldwijd. Om die reden hebben onder meer Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk recent miljarden uitgetrokken om deze jonge bedrijfjes te ondersteunen.

Recent heeft ook ons land voor deze ondernemers een speciaal overbruggingskrediet van 100 miljoen euro beschikbaar gesteld. De kritiek vanuit de start-up-wereld is dat het hier om een kredietregeling gaat met bureaucratische procedures.

Succesvolle buitenlandse regelingen laten zien dat deze bedrijfjes behoefte hebben aan een simpele regeling, mogelijkheden voor aandelenkapitaal en fiscale stimulansen daarvoor, samenwerking en begeleiding door ervaren ondernemers en uitstel van belastingen voor bijvoorbeeld de eerste drie jaar. Daarmee kun je internationaal scoren.

In de praktijk zien we dat veel starters landen opzoeken met het ’beste startklimaat’ en Nederland hoort daar niet bij.

Nederlandse aanpak

Met het steunpakket voor bedrijven en werknemers heeft het kabinet Rutte III terecht veel lof geoogst. Maar dit pakket biedt geen perspectief voor de economie van morgen. Daarover wordt zowel binnen als buiten politiek Den Haag verschillend gedacht.

Aanhangers van een ’betere wereld’ menen dat door de coranacrisis het politieke beleid in veel landen positief zal veranderen: zoals meer nadruk op een ambitieus klimaatbeleid, minder ongelijkheid, en meer sociale zekerheid. Sceptici verwachten dat de wereld op hoofdlijnen niet veel zal veranderen op het moment dat we het coronavirus onschadelijk hebben gemaakt.

Velen beschouwen de huidige crisis als een goed moment om belangrijke hervormingen door te voeren die tot een ’betere wereld’ moeten leiden. Dit zien we ook terug bij de extra voorwaarden die gesteld worden aan bedrijven die staatssteun ontvangen. Zo maakt vakbond CNV zich zorgen dat deze hervormingsdiscussie veel banen gaat kosten. Deze bond ergert zich bijvoorbeeld aan de eis van D66 dat KLM om in aanmerking te komen voor staatssteun niet meer mag vliegen voor overbodige zonnige vakantietrips.

Buitenland

Politiek Den Haag lijkt nog onvoldoende te beseffen dat wij voor onze groei en werkgelegenheid sterk afhankelijk zijn van ontwikkelingen in het buitenland. Deze landen varen hun eigen koers en trekken zich niets aan van Haagse hervormingen. Daarbij valt ons ook op dat we nog geen voorstellen hebben gezien hoe deze gefinancierd gaan worden.

Onze schatkist is leeg (een verwacht begrotingstekort van circa 12% bbp) en een staatsschuld die oploopt op tot boven de 60% bbp. Alleen met een aantrekkende economie is er hoop op verbeteringen.

In de Haagse politiek leeft nog steeds de gedachte dat ons land tot de sterkste economieën van Europa behoort. Tot voor kort was dat ook zo, maar door verschillende ontwikkelingen (zie hierna) zijn we deze positie kwijtgeraakt. Op belangrijke mondiale economische ranglijsten, zoals op het terrein van innovaties, R&D, handelsland en hoger onderwijs zijn we weggezakt en de kans op een verdere daling neemt toe door de mondiale opmars van ’ieder voor zich’.

Nationale belangen

De coronacrisis laat zien dat de meeste landen voor zichzelf kiezen (ieder voor zich) en dat past in de mondiale trend van anti-globalisering en anti-vrijhandel. Landen kiezen voor eigen nationale belangen waarbij eigen bedrijven en werknemers worden bevoordeeld en handelsbelemmeringen worden ingevoerd. Dit gaat gepaard met een keiharde concurrentiestrijd tussen landen om uit het buitenland topbedrijven en start-ups aan te trekken.

Landen halen alles uit de kast om met het beste internationale vestigingsklimaat (lage lasten, lage belastingen, fiscale voordelen, subsidies enz.) bedrijven te werven en te behouden. Ondanks de kritiek op multinationals die belastingen ontduiken staan de meeste landen in de rij om deze bedrijven te verwelkomen. Zo won Duitsland recent de internationale concurrentiestrijd om de bouw van een megafabriek van autofabrikant Tesla.

Tot voor kort behoorde Nederland wereldwijd tot de landen met het beste vestigingsklimaat. Deze positie heeft ons land vele honderdduizenden banen en innovatieve bedrijven opgeleverd. Dit voordeel zijn we kwijtgeraakt door een verslechtering van ons vestigingsklimaat, maar ook doordat in andere landen een aantrekkelijk vestigingsklimaat een topprioriteit is geworden.

Verslechtering

Het Nederlandse internationale bedrijfsklimaat is vooral verslechterd door onze hoge lastendruk en mindere fiscale tegemoetkoming voor bedrijven, door onvoldoende investeringen in digitalisering en nieuwe technologieën en de toegenomen antistemming tegen multinationals in ons land.

Kijkend naar het verleden en de huidige internationale trend, zou bij de hervormingsdiscussie zeker ook het belang van het vestigingsklimaat aan de orde moeten komen.

Willem Vermeend is internetondernemer en deeltijd hoogleraar economie aan de Open Universiteit. Hij was staatssecteraris en minister. Rick van der Ploeg is econoom en oud-staatssecretaris, momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Oxford en de VU.

Reageren? Mail naar [email protected].