Nieuws/Financieel
686616576
Financieel

Column: De mooie tijden zijn echt voorbij

Premier Mark Rutte fietst naar zijn werk.

Premier Mark Rutte fietst naar zijn werk.

Wereldwijd neemt de vrees voor een economische neergang toe. Deze week zagen we deze angst ook bij beleggers. De beurzen doken fors in het rood. Economische analisten waarschuwen al langer voor de kans op een lagere groei en zelfs een recessie.

Premier Mark Rutte fietst naar zijn werk.

Premier Mark Rutte fietst naar zijn werk.

Maar die valt, zoals we al eerder schreven, niet te voorspellen. Volgens de heersende opvatting is een onverwachte recessieklap niet waarschijnlijk en wordt uitgegaan van een sluipende economische verslechtering die in veel landen al zichtbaar wordt. Zo wordt gewezen op recente cijfers die wijzen op een verzwakking van de internationale economie. Daardoor lopen steeds meer landen het risico dat ze te maken krijgen met tegenvallende groeicijfers of zelfs een stilstand of krimp. Door de handelsruzie tussen de VS en de EU is er nu sprake van een versnelling. Afgelopen woensdag kondigde de VS aan dat ze extra importheffingen gaat opleggen op Europese producten.

Duitsland

Een voorbeeld van de economische malaise zien we in Duitsland. In het tweede kwartaal van dit jaar kromp de Duitse economie al met 0,1 procent en het toonaangevende Instituut voor Financieel Onderzoek (IFO) meldde dat een recessie in het derde kwartaal waarschijnlijk is. De economie van Duitsland heeft net als de meeste Europese landen te maken met de afzwakkende mondiale economie, de handelsoorlogen van de VS met China en Europa, en onzekerheden rond de Brexit. Vooral met de Duitse industrie gaat het minder goed en de kans op een verdere verslechtering neemt toe als Washington het dreigement uitvoert om auto’s uit Europa te gaan belasten.

Feestbegroting

Deze week debatteerden de financiële specialisten van de fracties in de Tweede Kamer met de bewindslieden van Financiën over de Miljoenennota 2020. Opvallend was dat er niet gesproken werd over de dreigende donderwolken boven onze economie, maar vooral over de feestelijke lastenverlichting voor de middenklasse en de extra uitgaven van het kabinet Rutte III voor de publieke sector (zorg, defensie, onderwijs, veiligheid). Zo leert de ervaring dat een Duitse economische neergang al snel negatieve effecten heeft op onze economische groei. Daarnaast krijgt de Nederlandse economie tevens last van binnenlandse factoren, zoals de krapte op de arbeidsmarkt, een tegenvallende loongroei, de stikstofproblematiek, maar ook de aanhoudende lage arbeidsproductiviteit. Daardoor loopt de minister van Financiën, Wopke Hoekstra, een reële kans op tegenvallende begrotingsinkomsten. We voorspellen nu al dat we dan volgend jaar op Prinsjesdag te maken krijgen met ouderwetse bezuinigingsoperaties, ook wel aangeduid als de broekriem aanhalen.

Nog meer uitgeven!

Binnen de Tweede Kamer was van dit alles nog niets te merken. Een deel van de linkse oppositie (PvdA en de SP) vindt zelfs dat Rutte III nog steeds te weinig uitgeeft en eist extra uitgaven voor onderwijs, de zorg en de laagste inkomens. De PvdA dreigt daarbij tegen het Belastingplan te stemmen als deze wens niet wordt gehonoreerd. Ondanks de gezamenlijke linkse tegenbegroting krijgen de sociaaldemocraten daarvoor geen steun van GroenLinks. De woordvoerder van deze partij, Bart Snels, gaf een opsomming van alle verbeteringen die Rutte III in de Miljoenennota had opgenomen en stelde vast dat die ook vergaand tegemoet komen aan de wensen van de PvdA. Snels vond dan ook dat deze partij een politiek spelletje speelde. Daarmee maakte hij ook duidelijk dat de PvdA bezig is met een nederlagenstrategie. Wij herinneren ons nog dat met deze strategie in het verleden slechte ervaringen zijn opgedaan. Maar samen met GroenLinks was er nu best wel een kans geweest om bijvoorbeeld voor het onderwijs een extra bedrag binnen te halen.

Lonen

Deze week verscheen in deze krant onder de aansprekende kop ’Lonen omhoog, maar niet genoeg’ een helder artikel over de teleurstelling dat werkend Nederland bij lange na niet de 4 tot 5 procent loonstijging krijgt waaraan politiek Den Haag zijn zegen heeft gegeven. Maar Den Haag gaat daar niet over en wij zien dat werkgevers nu al rekening gaan houden met de donkere wolken die bij veel ondernemers tot lagere bedrijfsresultaten zullen leiden. In zijn analyse heeft DFT-commentator Martin Visser een vooruitziende blik: „Nu er donkere wolken verschijnen boven onze economie is het wachten op het moment dat ondernemers weer op de rem gaan staan.”

Werknemers tegemoetkomen

Gezien de aanzienlijke kans op lagere bedrijfsresultaten is de looneis van 5 procent van de FNV voor volgend jaar kansloos. Het gaat hier om een structurele loonkostenpost die door goed draaiende bedrijven nu nog is op te vangen, maar bij dalende winsten niet meer en dat gaat dan banen kosten. Maar aan de andere kant hebben werknemers de afgelopen jaren een forse achterstand opgelopen. Ook in het economische belang van het bedrijfsleven zelf moet daaraan wat gedaan worden.

Daarom moet naast een verantwoorde cao-loonstijging, gezocht worden naar een tegemoetkoming voor werknemers die voor bedrijven geen extra lastendoorwerking heeft naar de komende jaren. Dat kan via vormen van verplichte winstdelingsregelingen, maar ook door werknemers een eenmalige extra loonbedrag uit te keren. Politiek Den Haag zou daarbij kunnen regelen dat dit bedrag wordt vrijgesteld van belastingen en premies. Door de huidig hoge druk levert een bruto loonsverhoging van bijvoorbeeld 100 euro voor veel werknemers netto niet meer dan rond de 40 euro op.

Reacties: [email protected]