Nieuws/Financieel
726654817
Financieel

Column: Nederland heeft na coronacrisis sterkere economie nodig

Het reddingsplan van het kabinet Rutte III voor onze economie verdient veel lof, al zal bij de uitvoering de snelheid voorop moeten staan. Op basis van de inhoud van het plan en het toenemend beroep daarop is de kans groot is dat de kosten voor de overheid tot boven de €100 miljard kunnen oplopen. Gelet op de internationale trends en de gang van zaken bij het aanpakken van de coronacrisis maakt duidelijk dat de Nederlandse economie snel versterkt moet worden.

Met zijn open economie wordt Nederland keihard getroffen door de gevolgen van de wereldwijde coronacrisis. Van verschillende kanten wordt al gewaarschuwd voor een crisis die vergelijkbaar is met de internationale kredietcrisis van 2008. Maar die vergelijking gaat niet meer op. Toen ging het vooral om het redden van banken, maar nu moeten regeringen uitzonderlijke maatregelen treffen om te voorkomen dat de economie in een vrije val terecht komt. Steeds meer bedrijven, klein en groot, in bijna alle bedrijfssectoren, krijgen te maken met gigantische dalingen van hun omzet. Om de verspreiding van het virus tegen te gaan worden wereldwijd grote delen van de economie stilgelegd, zoals de horeca en de toeristenindustrie.

Deze week presenteerde Rutte III een gigantisch steunpakket voor bedrijven, zzp’ers en werknemers om te voorkomen dat onze economie zal omvallen. Het omvat onder meer de tijdelijke noodmaatregel (NOW) voor doorbetaling van lonen , extra inkomenssteun voor zzp’ers en uitstel van belastingbetalingen. Dit pakket heeft terecht veel lof geoogst. Maar nu gaat het om snelheid bij de uitvoering.

€90 miljard

Voor de eerste drie maanden van de coronacrisis gaat minister Wopke Hoekstra van Financiën bijna 16 miljard aan steun uitgeven. Verwacht wordt dat dit reddingspakket onvoldoende is en snel zal worden uitgebreid. Hoekstra heeft al geruststellend duidelijk gemaakt dat hij alle middelen waarover het kabinet beschikt zal inzetten . Als indicatie gaf hij €90 miljard aan. Dit bedrag is beschikbaar als we onze lage staatsschuld (circa 49% BBP) laten oplopen tot maximaal 60% (Europese norm). Maar in de huidige bijzondere situatie kan Wopke nog vele tientallen miljarden extra uitgeven.

Dank aan Rutte II

Dat we nu over de middelen voor een reddingspakket beschikken is vooral te danken aan het kabinet Rutte II (VVD-PvdA) dat november 2012 van start ging. In dat jaar bedroeg het begrotingstekort (EMU-saldo) ruim 4%

BBP en lag de staatsschuld (EMU) rond de 71% BBP. Een belangrijke doelstelling van Rutte II was groei en het realiseren van gezonde overheidsfinanciën. Bij het einde van de regeerperiode was het tekort omgebogen naar een begrotingsoverschot van 1,3% BBP en was de staatsschuld teruggebracht tot circa 56% BBP. Dit resultaat werd vooral gerealiseerd met groei, belastingverhogingen en bezuinigingsoperaties.

Dit beleid lag van alle kanten onder vuur en veel Nederlandse economen waren zelf van mening dat het VVD-PvdA kabinet bezig was de Nederlandse economie kapot te maken. Nee dus: de cijfers laten zien dat ze ongelijk hadden. Tijdens de laatste jaren van deze coalitie groeide de economie met ruim 2% en kwam Nederland in de Europese kopgroep terecht van landen met een sterke economie en gezonde overheidsfinanciën. En het grote belang van dit laatste wordt op dit moment nog eens extra duidelijk

Recessie?

In internationale publicaties circuleren vier mogelijke ontwikkelingen. Het gaat om voorspellingen met een hoog glazen bol gehalte. Veel analisten verwachten een internationale recessie die ook in ons land tot een krimpende economie zal leiden. Over de duur wordt verschillend gedacht. Optimisten menen dat deze kort zal duren en dat al in het najaar de wereldeconomie zich zal herstellen.

Somberaars voorzien een recessie die ten minste in 2020 zal aanhouden en een herstel in de loop van 2021.Nederland zal in dit geval te maken krijgen met veel bedrijven die failliet gaan, met een stijgende werkloosheid, een dalende koopkracht bij veel mensen en met een overheid die moet werken met oplopende begrotingstekorten.

Aanhangers van een doemscenario gaan uit van een jarenlange krimp (5 of langer) waardoor veel bedrijven omvallen en miljoenen mensen hun baan verliezen. De Internationale Arbeidsorganisatie(ILO) gaat wereldwijd uit van een verlies van 25 miljoen arbeidsplaatsen.

Tegenover deze rampzalige voorspelling staan analisten die menen dat de huidige crisis snel voorbij zal zijn en dat daardoor een mondiale recessie niet waarschijnlijk is.

Martin Visser schetst hoe de verschillende scenario’s eruit kunnen zien.

In de podcast Kwestie van Centen schetst Martin Visser hoe de verschillende scneario’s van een recessie eruit kunnen zien. Luister hier, hieronder of via je eigen podcast app.

Geldkraan gaat open

Wij wagen ons niet aan voorspellingen over een mogelijke recessie. Overal wordt de geldkraan opengezet om deze te voorkomen. Zo heeft de Europese Centrale Bank (ECB) deze week een noodprogramma gelanceerd waarbij 750 miljard euro wordt besteed aan het opkopen van staats- en bedrijfsleningen. Daarnaast heeft president Donald Trump aangekondigd om een zodanig hoog bedrag in de Amerikaanse economie te pompen waardoor de VS een recessie kan ontlopen. Op die manier hoopt hij in november 2020 herkozen te worden.

Ontwikkelingen die Nederland raken

Nederland krijgt te maken met de mondiale trend van anti-globalisering en anti-vrijhandel. Steeds meer landen kiezen, aangewakkerd door populisme, voor nationale belangen waarbij eigen bedrijven en werknemers worden bevoordeeld en handelsbelemmeringen worden ingevoerd om deze tegen het buitenland te beschermen. Dit protectionisme remt onze groei en gaat ten koste van onze welvaart. Ook op andere beleidsterreinen is de trend ‘ieder voor zich’ en wordt de noodzakelijke samenwerking op de tocht gezet. Voorbeelden zien we bij het klimaatbeleid, de vluchtelingenproblematiek en de aanpak van de coronacrisis.

Deze ontwikkeling gaat gepaard met een keiharde concurrentiestrijd tussen landen om uit het buitenland topbedrijven, start-ups en toptalenten aan te trekken, vooral op het terrein van digitalisering en nieuwe technologieën. Landen halen alles uit de kast om met ‘het beste’ internationale bedrijfsvestigingsklimaat (lage lasten, lage belastingen, aantrekkelijke regels voor hooggeschoolde technici en tech start-ups, subsidies enz.) wereldwijd te scoren. Nederland behoort hier tot de verliezers, ook omdat onze overheid en het bedrijfsleven onvoldoende hebben geïnvesteerd in digitaliseringsprocessen, innovaties en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie.

Een sterkere economie

Gezien de internationale trends moet het huidige economische model van Nederland aangepast worden. In ieder geval is een zodanige versterking nodig dat Nederland minder afhankelijk wordt van andere landen en buitenlandse (tech) bedrijven. ‘Een sterker Nederland’ is voor politiek Den Haag in samenwerking met werkgevers- en werknemersorganisaties een mooie opdracht. Deze is ook nodig omdat mede door de vergrijzing, onze economische groei in de toekomst zal terugvallen tot 1%-1,5%, terwijl we de laatste jaren gewend zijn geraakt aan 2% of hoger. Voor de overheid betekent de lagere groei minder geld in de schatkist, terwijl de roep om extra overheidsuitgaven voor de publieke sector en het klimaatbeleid alleen maar toeneemt.

In de podcast Kwestie van Centen wordt uitgelegd wat de rechten zijn voor werkgevers en werknemers in de coronacrisis en welke stappen ze kunnen ondernemen om het hoofd boven water te houden. Luister hier, hieronder of via je eigen podcast app.