796949
Financieel

'Verhoging btw redt het niet in nieuwe belastingplan'

Volgens Willem Vermeend en Rick van der Ploeg heeft Rutte 2 een slim belastingplan met drie fiscale pakketten bedacht waarmee een ruime parlementaire meerderheid gerealiseerd wordt voor de belastingverlaging van pakket 1. Voor de pakketten 2 en 3, zoals een btw-verhoging en een verhoging van lokale lasten, is waarschijnlijk geen meerderheid te vinden. De economen menen dat niemand, ook het kabinet niet, daarover zal treuren.

De afgelopen maanden werd er in en buiten politiek Den Haag van uitgegaan dat de regeringscoalitie er niet in zou slagen met een plan voor belastinghervorming te komen. Voor een ingrijpende herziening heb je namelijk een parlementaire meerderheid nodig en in de Senaat heeft Rutte 2 ook met steun van de bevriende oppositie geen meerderheid. Tot verrassing van velen presenteerde het kabinet deze week toch een belastingplan met hervormingsvoorstellen.

Slimme vormgeving

Vanwege de slimme vormgeving die zelfs bij de oppositiepartijen bewondering oogst, verwacht Rutte 2 dat er in ieder geval een ruime meerderheid voor belastingverlaging is. Het kabinetsvoorstel bestaat uit drie fiscale pakketten. Het eerste omvat een belastingverlichting van in totaal vijf miljard euro. Deze wordt gerealiseerd door een forse verhoging van de arbeidskorting en een tariefsverlaging in de loon- en inkomstenbelasting in schijf 2 en 3.

 Daarnaast krijgen werkenden met jonge kinderen een extra belastingvoordeel en wordt bij de vermogensrendementsheffing meer rekening gehouden met het echte rendement. Voor spaarders betekent dit een lagere belastingdruk. Bedrijven die een bijdrage leveren aan het verminderen van de werkloosheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt worden beloond met een loonkostensubsidie als ze laaggeschoolden in dienst nemen.

Koopkrachtstijging

Pakket 1 leidt voor werkenden tot een koopkrachtstijging die, afhankelijk van het jaarinkomen, ligt tussen 1,5 voor hoog en 3 procent voor laag; het gemiddelde belastingvoordeel is ongeveer 800 euro. Deze lastenverlichting stimuleert de groei en werkgelegenheid en moet op termijn 40 duizend nieuwe banen opleveren. Met dit pakket kan Rutte 2 met een gerust hart naar de Senaat gaan. De verwachting is dat ook daar, net als in de Tweede Kamer, een ruime meerderheid dit voorstel zal steunen. Een tegenstem valt aan kiezers niet uit te leggen. Uit de eerste reacties in politiek Den Haag blijkt dat voor de twee andere belastingpakketten geen meerderheid te vinden is en dat Rutte 2 dan ook geen poging doet om ze in wetsvoorstellen te gieten. Ook om andere redenen is dat een goede uitkomst.

Verhoging btw

Het tweede pakket omvat een verhoging van de btw en energiebelasting. Dit levert de schatkist ongeveer 5 miljard euro op die tegelijk weer teruggegeven aan de burgers in de vorm van een verlaging en verlenging van de eerste belastingschijf. Burgers gaan daardoor minder loon- en inkomstenbelasting betalen. Deze belastingverschuiving waarbij de lastendruk op arbeid wordt verminderd en die op consumptie en energieverbruik verhoogd, past bij de trend in andere landen en zou gunstig moeten uitpakken voor groei en werkgelegenheid. Inmiddels is er in de economische literatuur twijfel ontstaan over de veronderstelde gunstige effecten van dit type lastenverschuivingen als het gaat om het aanpakken van werkloosheid. Alleen met echte lastenverlichtingen zijn extra groei en banen te realiseren, zo luidt de boodschap.

Verbijstering MKB-Nederland

In het voorstel van het kabinet wordt gekozen voor een vereenvoudiging en verhoging van de btw, waarbij het lage tarief, behalve voor levensmiddelen, wordt verhoogd naar 21 procent. MKB-Nederland heeft zijn verbijstering over deze verhoging uitgesproken. De vormgeving van pakket 2 zal er in de praktijk toe leiden dat vooral arbeidsintensieve sectoren in onze economie te maken krijgen met een lastenverzwaring. Het gaat onder meer om toerisme, recreatie, horeca, tuinbouw, dagbladen, boeken, kappers, schoen- en fietsenmakers. Door de verhoging zullen in deze sectoren vele duizenden banen verloren gaan en deze uitkomst staat dan ook haaks op het voornemen van de coalitie om extra werk te scheppen.

Andere voorstellen die eerder op de tekentafel hebben gelegen zoals één btw-tarief van rond de 16 procent, leveren weliswaar eenvoud en doelmatigheidswinst op, maar pakken ook niet goed uit voor de werkgelegenheid. Vanwege de grenseffecten is het bovendien moeilijk om de btw in te zetten voor groei- en werkgelegenheidsbeleid. Vereenvoudiging is wel mogelijk door een opschoningsactie binnen de btw.

Lokale heffingen

Voor het derde pakket, waarin een verschuiving is opgenomen van landelijke belastingen naar lokale heffingen, bestaat ook geen voldoende politieke draagvlak. Deze heffingen worden met ongeveer 4 miljard verhoogd, terwijl nationale belastingen met hetzelfde bedrag worden verlaagd. Daarvoor zijn ingrijpende wetswijzigingen nodig die jaren in beslag nemen. Bovendien bestaat de vrees dat er tussen gemeenten grote verschillen in belastingdruk ontstaan en dat uiteindelijk de totale lastendruk in Nederland zal stijgen.

Prullenbak

De pakketten 2 en 3 gaan richting prullenbak. Gezien de nadelen zal niemand, ook de coalitie niet, daarover treuren. Voor burgers en bedrijven is pakket 1 de beste uitkomst. En dat geldt ook voor Rutte 2. Bovendien hebben alle politieke partijen de ruimte om nu zelf in hun verkiezingsprogramma’s voor 2017 met belastinghervormingen te komen en die aan de kiezers voor te leggen. Ook dat is een voordeel van het slimme en creatieve pakkettenplan van staatssecretaris Wiebes.

Zijn er nog wensen voor aanvullingen op pakket 1 die ook op een politieke meerderheid kunnen rekenen? Ja zeker, en die hangen samen met de bevindingen in het recente rapport van het Centraal Planbureau over de oplopende langdurige werkloosheid in ons land. Daarin staat dat meer dan 40% van de langdurig werklozen ouder dan vijftig jaar is en dat het huidige pakket van beleidsmaatregelen, zoals om-, her- en bijscholing en subsidies onvoldoende effectief is om oudere werklozen weer aan een baan te helpen.

Ouderen

De voorstellen van het CPB om de arbeidsmarktpositie van ouderen te versterken, zoals een kortere werkloosheiduitkering en een vermindering van ontslagbescherming zijn door politiek Den Haag onmiddellijk afgeschoten. En terecht, het zijn theoretische modelmatige maatregelen die buiten de realiteit staan. De meeste ouderen solliciteren zich suf, maar worden nauwelijks uitgenodigd voor een gesprek.

Alleen een simpele en onorthodoxe maatregel die werkgevers een aanzienlijke loonkostenvoordeel oplevert, kan de kans op een uitnodiging vergroten. Zo’n maatregel is een volledige vrijstelling van alle werkgeverslasten. Afhankelijk van de bedrijfssector levert dat voor werkgevers een loonkostenvoordeel op tussen 20-30%. Het moet daarbij gaan om een tijdelijke regeling (1-2 jaar) die in gaat op het moment dat een werkzoekende vijftigplusser langer dan een half jaar een werkloosheidsuitkering heeft. Prinsjesdag is een mooi moment om deze maatregel te presenteren.