Nieuws/Financieel

Voor groei en welvaart hebben we robots nodig

Volgens economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg hoeven we ons geen zorgen te maken dat robots onze banen inpikken en dat de inzet van meer robots leidt tot een hogere werkloosheid. Volgens de analyse van de economen heeft Nederland robots juist hard nodig voor het scheppen van nieuwe banen en het behoud van welvaart. Vermeend en Van der Ploeg stellen dat ons land daarom juist volop moet inzetten op nieuwe technogie en robots.

Ook doemdenkers zien groei

Sinds de oprichting zijn er boekenkasten vol geschreven over de ondergang van de Europese Unie en de eurozone. Daarnaast zijn er tegenstanders van deze Europese samenwerking die blijven roepen dat het einde nabij is. De laatste tijd laten ze weinig van zich horen en is het ook stil bij doemdenkers over de EU.

Zelfs in deze kringen kan niet meer worden ontkend dat in Europa het economisch herstel vaart begint te krijgen. Dat blijkt niet alleen uit de groeicijfers die deze week door de Europese Commissie zijn gepubliceerd, maar ook uit de gezaghebbende Duitse Ifo-index voor het economische klimaat in de EU. Dit is vooral het afgelopen jaar zodanig verbeterd dat het nu rond het niveau ligt van voor de kredietcrisis van 2008-2009.

Alle signalen wijzen er op dat Europa de herstelfase achter zich heeft gelaten en dat het groeitempo omhoog gaat. Maar daarvoor is het wel nodig dat lidstaten de afgesproken economische hervormingen doorvoeren en niet achterover gaan leunen.

Tegelijkertijd zien we dat de euforie over de prestaties van de Amerikaanse economie aan het wegebben is. De verwachte groei richting de 3% wordt niet gerealiseerd en volgens de laatste prognoses is 2% zelfs niet haalbaar. Bij economen en politieke beleidsmakers in de VS rijst de vraag waarom het maar niet lukt om zoals in het verleden een gemiddelde groei boven de 3% te halen. Hoewel een duidelijk antwoord nog niet is gegeven, blijkt uit analyses dat de gedaalde arbeidsproductiviteit een belangrijke boosdoener is.

Met robots de productiviteit verhogen

Om deze daling om te buigen naar een hogere productie per werknemer wordt vanuit economische denktanks geadviseerd om in het economische beleid de nadruk te leggen op het bevorderen van innovatieve technologie. Naast meer internet en ict-toepassingen in bedrijfsprocessen kunnen volgens deze experts robots een belangrijke bijdrage leveren aan een hogere productiviteit en tegelijk de economische groei aanjagen.

Dat laatste is recent bevestigd door een internationaal onderzoek Robots at Work van Guy Michaels van de London School of Economics en Georg Graetz van de Uppsala Universiteit (het rapport is hier te vinden). In deze empirisch onderbouwde internationale studie wordt aangetoond dat landen met de inzet van robots een extra jaarlijkse economische groei kunnen realiseren van bijna 0,4 procentpunt.

Dat is goed nieuws, niet alleen voor de VS, maar tevens voor Europa. EU-landen die steeds meer vergrijzen, waaronder Nederland, kunnen hun bestaande welvaartsniveau alleen maar behouden door volop in te zetten op nieuwe technologie, zoals robots.

Doemdenken verliest aanhang

In het verleden zijn er stapels rapporten verschenen over de verwachte rampzalige gevolgen van nieuwe technologie, zoals robots die banen vernietigen en daarmee de werkloosheid zouden vergroten. We hebben nu drie industriële revoluties achter de rug: de stoommachine, de verbrandingsmotor en staalindustrie en de opmars van de computer. Ze tonen aan dat er tegenover het verlies aan banen voldoende nieuwe zijn gecreëerd.

Bovendien zien we dat landen die voorop lopen bij technische revoluties extra economische groei, extra banen en een hoger welvaartsniveau realiseren. Maar die landen hebben wel gezorgd voor onderwijs en opleidingen en om-, bij- en herscholingsprogramma’s waarmee op deze revolutie werd ingespeeld.

Toch zien we in de Europese publieke opinie, meer dan in de VS, angst voor robots omdat ze banen inpikken zonder dat er voldoende werk voor terugkomt. En in de wereld van politieke beleidsmakers en economen staan doemdenkers en optimisten tegenover elkaar.

Doemdenkers menen dat het gebruik van robots, 'zelflerende' computers en slimme software vooral leiden tot hogere werkloosheid, grotere inkomensverschillen en sociale onrust. Daartegenover staan optimisten die mede met een verwijzing naar andere landen die voorop lopen, stellen dat nieuwe technologie per saldo voordelen oplevert.

De gunstige effecten, zoals nieuwe functies, meer ruimte voor vrije tijd en een hogere productiviteit die een land welvarender kunnen maken overheersen. Bovendien zijn robots ook nodig om de krimpende beroepsbevolking te kunnen vervangen.

Tegenstanders overschatten veelal de vaardigheden van robots, zeker in de komende decennia. Films en spelletjes waar robots de wereld overnemen spelen daarbij een rol. De huidige generatie industriële robots neemt saai, zwaar en ongezond werk over en schept tegelijkertijd nieuw werk (ontwerpers, bouwers, monteurs enzovoorts).

Ze brengen ook banen die in het verleden zijn verplaatst naar lagelonenlanden weer terug naar de thuisbasis en zorgen voor een hogere productie en ruimte voor loonstijgingen. We zullen ze vooral aan het werk zien in geautomatiseerde fabrieken, in de logistiek, de beveiligingsbranche en geleidelijk aan in delen van de zorgsector.

Robots zijn welkom

Inmiddels heeft ook het Centraal Planbureau (CPB) zich in de discussie gemengd. Volgens Bas ter Weel, onderdirecteur van het CPB, hoeven we ons geen zorgen te maken dat robots onze werkgelegenheid bedreigen.

Hij wijst er op dat de robots die we nu al kennen en die van de toekomst twee voordelen hebben. Ze nemen gevaarlijk, routinematig en zwaar werk over, terwijl de nieuwste smart robots menselijke handelingen kunnen verbeteren en handige hulpjes zijn. Ze leiden ook tot nieuw werk; reparaties, onderhoud, softwareprogramma’s enzovoorts.

Het tweede voordeel is dat robots nieuwe activiteiten mogelijk maken in verschillende bedrijfssectoren. Robots verhogen de productiviteit en dat gaat volgens Ter Weel eerder gepaard met meer werkgelegenheid dan met minder.

De reden is dat allerlei nieuwe beroepen ontstaan. De wel gehoorde opvatting in doemdenkersland dat we het gebruik van robots in ons land op de één of andere manier zouden moeten afremmen – bijvoorbeeld door een automatiseringsheffing of belastingen op robots – staat buiten de realiteit. Nederland heeft geen keuze. Zonder inzet van nieuwe technologie en robots raakt onze industrie op grote achterstand ten opzichte van internationale concurrenten.

En dat leidt tot een fors verlies aan werkgelegenheid en welvaart. Uit het rapport World Robotics 2014 – Industrial Robots blijkt nu al dat ons land  internationaal gezien een lage robotdichheid heeft. Nederland blijft met 93 industriële robots per 10.000 werknemers ver achter bij Duitsland (282). Kortom: we hebben meer robots nodig.