Nieuws/Financieel
834551461
Financieel

Column: De toekomst van onze economie staat op het spel

Los van de coronacrisis en ook daarna moeten we ons zorgen gaan maken over de toekomst van de Nederlandse economie. Dit is de boodschap voor de Haagse politiek van de CEO van Philips Frans van Houten. Deze week schetste hij in zijn Economielezing van Elsevier Weekblad een aantal ontwikkelingen die slecht nieuws inhouden voor onze toekomstige economische groei, banen en welvaart.

Daarbij gaat het in de eerste plaats om de wereldwijde trend van anti-vrijhandel en protectionisme, waardoor Nederland als handelsland hard wordt getroffen en die ons welvaart gaat kosten. Afgezien van deze trend kan ook vastgesteld worden dat het overheidsbeleid van de verschillende kabinetten onvoldoende heeft bijgedragen aan een sterke economie, waarmee ons land ook in de toekomst tot de meest welvarende Europese landen kan behoren. De noodzakelijke investeringen zijn achterwege gebleven. Pas nu doet het kabinet Rutte met het omstreden Wopke-Wiebes investeringsfonds een poging voor een inhaalslag.

Achterstand

In zijn lezing komt de Philips-topman met een aantal aanbevelingen voor een versterking van het verdienvermogen van de Nederlandse economie. Op zich gaat het daarbij niet om opzienbarende nieuwe ideeën, maar wel om nuttige tips van een ervaren internationale ondernemer. Deze zijn vooral van belang omdat de rol van het internationale bedrijfsleven in de economieën van veel landen eerder toe- dan afneemt. Zo heeft de Amerikaanse president-elect, Jo Biden, nu al kenbaar gemaakt dat bij hem ‘America First’ op de voorgrond staat. Daarin spelen de Amerikaanse techreuzen als Amazon, Apple, Google, Facebook en Microsoft een centrale rol. Deze giganten heeft de VS hard nodig om de technologische opmars van China het hoofd te kunnen bieden.

Frans van Houten pleit voor een versterking van het verdienvermogen van de Nederlandse economie.

Frans van Houten pleit voor een versterking van het verdienvermogen van de Nederlandse economie.

Bij de aanvang van coronacrisis verschenen er nog talloze publicaties over een wenselijke nieuwe sociale economie met meer overheid en minder bedrijfsleven, het zogenoemde nieuwe normaal. Maar kijken we naar de huidige feitelijk gang van zaken, dan zien we nu al dat in de economie van de meeste landen op hoofdpunten het oude normaal alweer begint te overheersen. Dit zien we ook terug in koersontwikkelingen op internationale aandelenbeurzen.

Concurrentie

Daarom is het terecht dat Frans van Houten de Nederlandse politiek, maar ook het vaderlandse bedrijfsleven waarschuwt voor internationale ontwikkelingen waar ons land en meer algemeen de EU de boot gaan missen. Zo ontstaan er achterstanden ten opzichte van andere economische regio’s bij een verdere digitalisering, bij ICT, bij nieuwe technologieën zoals kunstmatige intelligentie, robotisering, de kwaliteit van ons onderwijs, bij R&D en bij het creëren en behouden van start-ups en scale-ups.

Meer algemeen is de concurrentiekracht van Nederland vooral de afgelopen jaren aangetast door een relatieve verslechtering van het Nederlandse bedrijfsvestigingsklimaat dat wij hier al eerder aan de orde hebben gesteld. De kern is dat ons land als internationaal handelsland moet opboksen tegen een toenemend aantal landen dat alles uit de kast haalt om voor het eigen bedrijfsleven een zo aantrekkelijk mogelijk vestigingsklimaat te scheppen. Deze landen bieden bedrijven onder meer lage belastingen, (fiscale) subsidies voor bedrijfsinvesteringen in innovatieve tech, in het klimaat, snelle overheidsprocedures, lage werkgeverslasten, goedkope bedrijfsleningen, (fiscale) regelingen voor het stimuleren van start-ups en scale-ups enz. enz.

Door de Brexit, in welke vorm dan ook, neemt deze concurrentie zowel in Europa als daarbuiten extra toe. Zo wordt de Haagse politiek van verschillende kanten gewaarschuwd voor het vertrek van waardevolle Nederlandse tech start-ups naar het VK dat aantrekkelijke relingen biedt en na de Brexit nog betere.

Vijandigheid

Het Nederlandse bedrijfsklimaat staat nog niet hoog op de Haagse politieke agenda. Juist vanwege het feit dat Nederland als handelsland voor groei, banen en welvaart sterk afhankelijk is van onze buitenlandse economische prestaties, zou dat wel het geval moeten zijn. Daarbij spelen onze slimme en creatieve bedrijven een belangrijke rol. Maar Van Houten weet dat binnen de Nederlandse politiek om een aantal redenen de invloed van het bedrijfsleven is afgenomen, zoals door exorbitante beloningen, belastingvlucht, een onvoldoende sociaal werkgeversbeleid en een gebrek aan klimaatambities.

Dat zien we ook terug in de conceptverkiezingsprogramma’s, vooral bij de partijen links van het midden. Daar is zelfs sprake van ‘vijandigheid’ ten opzichte het bedrijfsleven. In deze kringen leeft bovendien de gedachte dat vooral een grotere overheid, met directe en indirecte overheidsbedrijven aangestuurd door ambtenaren en politici, de groei van onze economie zou kunnen jagen. We schreven al eerder dat de economische geschiedenis, ook in Nederland, leert dat dit idee slecht uitpakt voor onze economie en werkgelegenheid. Ook links heeft daadkrachtige en creatieve ondernemers nodig; deze behoefte neemt het komende decennium alleen maar toe. Zo krijgt Nederland te maken met revolutionaire ontwikkelingen, zoals de gevolgen van klimaatverandering, met een versnelde digitalisering en robotisering, de introductie van nieuwe technologieën, landen die ons proberen weg te concurreren, maar ook nieuwe economische machtsverschuivingen met een hoofdrol voor China.

Verjaardag

Dit jaar bestaat de Sociaal Economische Raad (SER) zeventig jaar. Bij economen leven vaak gemengde gevoelens over het nut van deze Raad en het poldermodel dat het handelsmerk is. Vanwege de stroperigheid, het gebrek aan snelheid is dit verklaarbaar. Maar in onze politieke functies hebben wij zelf het grote maatschappelijk en economische belang van dit model kunnen ervaren. Het heeft zonder meer een belangrijke bijdrage geleverd aan onze huidige welvaart. Daarom is deze verjaardag niet alleen een goed moment om de polder in te schakelen bij het aanpakken van de gevolgen van de coronacrisis, maar ook om een bijdrage te leveren aan een versterking van het verdienvermogen van onze toekomstige economie.

Ons internationale bedrijfsleven kan binnen de polder het maatschappelijke en politieke draagvlak versterken door een aantal zichtbare maatregelen te nemen. Laat zien dat je geen gebruik maakt van gekunstelde constructies om belastingen te ontgaan, maar toon aan dat je overal een fair share betaalt. Voorkom onredelijke beloningsverschillen tussen de top en de laagste inkomensniveaus en maak geen gebruik van juridische kunstgrepen om vaste banen te omzeilen. Publiceer jaarlijks een overzicht van alle klimaatinspanningen en de behaalde successen bij het terugdringen van de uitstoot van CO2.

Willem Vermeend is internetondernemer en deeltijd hoogleraar economie aan de Open Universiteit. Hij was staatssecretaris en minister. Rick van der Ploeg is econoom en oud-staatssecretaris, momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Oxford en de VU. Reageren? Mail naar [email protected].