841346
Financieel

Universiteiten hebben rendementsdenken nodig

Studenten en docenten die acties voeren voor universiteiten zonder rendementsdenken hebben het zicht op de werkelijkheid verloren. Ze vergeten bovendien dat universiteiten gefinancierd worden met geld van belastingbetalers en dat geld moet zorgvuldig een efficiënt worden besteed. Politiek Den Haag moet de actievoerders duidelijk maken dat belastingbetalers niet willen opdraaien voor nostalgie naar de jaren zeventig toen universiteiten eeuwige studenten kenden en wetenschappers geen verantwoording hoefden af te leggen.

Het komende decennium zal de wereldeconomie razendsnel en ingrijpend veranderen. Vooral door de onstuitbare opmars van het internet en nieuwe technologische ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen zullen de komende jaren niet alleen de economieën van landen en het beleid van regeringen beïnvloeden, maar ook de omzet van veel bedrijven. De afgelopen jaren hebben veel ondernemers de effecten al ondervonden van de opkomst van het mobiele internet, nu al aangeduid als de tablet- en smartphone-economie. Daarnaast krijgen ze te maken met een toenemende internationale concurrentie en wereldwijde klanten die mondiger en veeleisender worden. Dankzij het internet hebben consumenten een sterke invloed op dienstverlening en producties.

Ze kunnen ondernemingen en bedrijfsimago’s maken en breken. In de laatste jaren zijn er wereldwijd talloze traditionele bedrijven ten onder gegaan omdat ze niet snel genoeg hebben gereageerd op de trend van digitalisering en nieuwe concurrentie. Voorbeelden zien we in de muziekindustrie, de reissector, de boeken- en krantenwereld, maar ook in de detailhandel. Maar daarbij blijft het niet. Zo zien we dat de autoritjes-app Uber wereldwijd de taxibranche in rep en roer brengt. De internationale hotelsector ondervindt steeds meer concurrentie van de Amerikaanse huizendeelwebsite Airbnb. Het gaat hier om bedrijven die nog maar kort internationaal actief zijn.

Ook het hoger onderwijs zal niet buiten schot blijven. Wereldwijd neemt de concurrentie tussen universiteiten snel toe, mede door digitale colleges. Daarnaast zien we in veel landen een toename van privaat gefinancierde universitaire opleidingen met een bedrijfsmatige aanpak. Met studieprogramma’s spelen ze in op de arbeidsmarkt van de toekomst die onvergelijkbaar is met de huidige. Omdat de nieuwe generatie afgestudeerden tijdens hun werkzame leven te maken krijgt met wisselende functies in verschillende sectoren, wordt in alle studierichtingen veel aandacht besteed aan ondernemerschap.

Het komende decennium zullen steeds meer mensen, ook al is het niet hun eerste keuze, als ondernemer hun brood moeten verdienen. Deze wereldwijde trend is onomkeerbaar. Deze universiteiten worden gekenmerkt door rendementsdenken en zijn populair bij studenten. Niet alleen vanwege de inhoud van het vakkenpakket, maar ook omdat afgestudeerden een grote kans op een mooie baan hebben. Vanwege het succes dat deze instellingen met hun aanpak hebben, zien we dat publiek gefinancierde universiteiten schoorvoetend die weg ook gaan bewandelen.

In alle landen verandert de studentenwereld. Steeds meer studenten gaan ook buiten hun eigen land op zoek naar de beste universiteiten, vaak instellingen die afgestudeerden een bijna 100% kans op een aantrekkelijke functie in het vooruitzicht kunnen stellen. Het gaat om universiteiten met hoge studierendementen die als een internationaal bedrijf worden geleid. Door de verdere opmars van digitalisering en toenemende internationale concurrentie lopen universiteiten die in de ogen van studenten en het bedrijfsleven ‘minder renderen’ de kans in de internationale achterhoede te verdwijnen. Ze zullen daardoor steeds minder studenten trekken en niet meer meetellen.

Knus terug naar de jaren zeventig

Bij diverse studenten, docenten en onderzoekers, vooral afkomstig uit de geesteswetenschappen en kleine talen, is deze onstuitbare ontwikkeling nog niet doorgedrongen. Zij eisen dat de Universiteit van Amsterdam (UvA) het rendementsdenken opgeeft. Met een nostalgie naar het knusse verleden toen je nog eeuwig student kon zijn en wetenschappelijk personeel nauwelijks verantwoording hoefde af te leggen, voeren ze (bezetings)acties tegen de bedrijfsmatige aanpak van het college van bestuur. Omdat die aanpak hun niet bevalt, moeten de belangrijkste bestuurders democratisch worden gekozen door studenten, docenten en onderzoekers en deze ‘club’ moet, zonder kennis en ervaring op dit vlak, ook nog eens mee gaan besturen. Buiten Amsterdam wordt in de universitaire wereld in het algemeen nogal lacherig en een beetje meewarig naar deze jaren zeventig voorstelling gekeken. Maar ook wordt opgemerkt dat de UvA sinds jaar en dag tot de universiteiten behoort met het laagste studierendement en het grootste aantal uitvallers. De studenten besteden gemiddeld ook het minste aantal uren aan hun studie van alle studenten in ons land. Dit gegeven pleit juist voor meer bedrijfsmatig werken en nadruk op rendement in plaats van minder.

Ook om een andere reden is dat nodig. De actievoerders vergeten gemakshalve dat het universitaire onderwijs in ons land in hoofdzaak wordt gefinancierd met geld van de Nederlandse belastingbetaler. Het merendeel van deze betalers is minder bevoorrecht en lager opgeleid dan de actievoerders die nu al een beter betaalde baan hebben of na hun afstuderen in zo’n baan terecht komen. Het is mooi dat deze studenten en docenten idealen hebben en visioenen over een nieuwe universiteit ver weg van het rendementsdenken in de boze buitenwereld die ze niet als hun wereld accepteren. Daar kun je zelfs sympathie voor hebben. Maar dat is hier niet het geval. Integendeel. De rekening wordt bij de belastingbetaler neergelegd en dat betekent dat Jan Modaal voor de kosten van hun idealen moet opdraaien. Het wordt daarom hoog tijd dat politiek Den Haag dat aan de actievoerders duidelijk maakt en aangeeft dat het speelkwartier voorbij is.

Markt mag niet dicteren

De actievoerders hebben wel een punt als een bedrijfsmatige aanpak betekent dat essentiële studierichtingen en faculteiten die geen onmiddellijk marktrendement hebben, gekortwiekt of gesloten worden. Het gaat om vakken als muziek, antropologie, Latijn, Chinees, Hongaars en andere kleine talen, filosofie, pure wiskunde en noem maar op. Oxford, Cambridge, Harvard, Yale en alle andere topuniversiteiten weten dat zulke vakken de kern van een universiteit zijn. De minister, Jet Bussemaker, doet er daarom goed aan dergelijke vakken in ons land te waarborgen; onderwijs en onderzoek mogen niet alleen worden bepaald door de grillen van de markt. Bovendien kan een overmatige focus op rendement er toe leiden dat universiteiten standaarden gaan verlagen en daar is niemand bij gebaat.