Nieuws/Financieel

Nieuwe rekenmodel CPB houdt niet van belastingverlagingen

De economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg concluderen dat door verschillende tegenvallers de kans klein is dat het kabinet Rutte een belastinghervorming zal realiseren. Daarom moet Rutte 2 met een simpel alternatief komen, zonder hervormingen, maar wel met tariefsverlagingen en lagere werkgeverslasten voor ondernemers in het mkb. Vermeend en van der Ploeg zetten ook vraagtekens bij het nieuwe rekenmodel van het CPB waarmee de economische effecten van belastingverlagingen worden berekend; het model houdt niet van verlagingen , zo stellen ze vast.

Vorig jaar presenteerde het kabinet Rutte 2 de ruwe opzet van een plan om binnen tien jaar honderdduizend nieuwe banen te scheppen. Deze doelstelling moet gerealiseerd worden door een ingrijpende herziening en vereenvoudiging van ons belastingstelsel in combinatie met een lastenverlichting op arbeid van 15 miljard euro. Het is de bedoeling dat staatssecretaris Eric Wiebes voor de zomer van dit jaar met concrete voorstellen zal komen.

In politiek Den Haag wordt de kans dat het kabinet de regeringsperiode met dit ambitieuze banenpakket kan afsluiten steeds kleiner geacht. Dat heeft in de eerste plaats te maken met het politieke draagvlak voor de belastinghervorming. Zowel binnen als buiten de regeringscoalitie heeft elke partij eigen ideeën over de opzet van een nieuw stelsel. De verschillen zijn zo groot dat het voor Wiebes eigenlijk onmogelijk is om zowel in de Tweede als Eerste Kamer een politieke meerderheid te halen. Een extra probleem is het vinden van de 15 miljard aan middelen die nodig zijn om de banenmachine in werking te stellen.

Door tegenvallende gasopbrengsten, ondermeer door de Groningse aardbevingsproblematiek, zal dit bedrag zeer waarschijnlijk niet gehaald worden. Deze week werd de staatssecretaris met een nieuwe tegenvaller geconfronteerd. Het Centraal Planbureau publiceerde het rapport De effectiviteit van fiscaal participatiebeleid. In dit rapport becijfert het CPB op basis van een nieuw rekenmodel de werkgelegenheidseffecten van verschillende fiscale maatregelen. Het kan niet anders dat de boodschap van deze Haagse rekenmeester niet alleen Rutte 2, maar ook alle politieke partijen met een mokerslag heeft getroffen. Op basis van het nieuwe computermodel concludeert het CPB dat belastingverlagingen maar weinig extra banen opleveren en dat ze peperduur zijn.

Zo levert een verlaging van het tarief in de inkomstenbelasting in de derde schijf ( nu 42%) met een bedrag van 1,5 miljard euro op de langere termijn slechts vierduizend extra banen op; dat komt neer op ruim 350.000 euro per baan! Een algemene verhoging van de arbeidskorting, het parade paardje van de VVD, waarvoor 1,5 miljard wordt uitgetrokken, zet ook al geen zoden aan de dijk.

Met dit bedrag worden volgens het model minder dan achtduizend fulltime arbeidsplaatsen gecreëerd, bijna 200.000 aan kosten per baan. De computer van het CPB maakt ook korte metten met de sociale vlaktaks van het CDA. Invoering van deze belastinghervorming levert geen extra arbeidsplaatsen op, maar leidt zelfs tot een fors verlies aan banen; er gaan op termijn 60.000 banen verloren. Voor de linkse liefhebbers van een zogenaamde basisinkomen voor alle Nederlanders heeft het nieuwe rekenmodel ook een duidelijke en desastreuze boodschap. In combinatie met een aangepast belastingtarief leidt de invoering van dit idee dat populair is bij GroenLinks tot een verlies van meer dan driehonderdduizend banen.

De bouwers van het model moeten veel uitleggen

Volgens het CPB-team dat na vier jaar empirisch onderzoek het nieuwe rekenmodel heeft ontwikkeld, geeft het betere inzichten in de effecten van fiscaal beleid. Bovendien kan iedereen die geïnteresseerd is in de gevolgen van bepaalde fiscale maatregelen nu snel zien hoeveel banen daarmee gecreëerd worden. Voor de politieke partijen die hun verkiezingsprogramma’s door het CPB laten rekenen heeft dit als voordeel dat ze al bij de keuze van hun verkiezingspakket globaal inzicht krijgen in de werkgelegenheidseffecten. De geschiedenis leert dat partijen met mooie effecten daarmee in de verkiezingscampagne in de publieke opinie goed kunnen scoren.

Zo werd de VVD, na de CPB-doorrekening van het verkiezingsprogramma 2012-2016 uitgeroepen tot de banenkampioen. Vooral dankzij belastingverlagingen en de invoering van een hoge arbeidskorting sloeg het toenmalige model van het CPB op hol en voorspelde dat de liberalen op de lange termijn maar liefst 460 duizend banen zouden scheppen. Tijdens de media campagne heeft de VVD deze papieren banencreatie breed uitgemeten en daarvan zeker voordeel gehad. Andere partijen zaten met veel lagere werkgelegenheidseffecten in het defensief en de SP moest zelfs campagne voeren met een doorrekening die een verlies aan banen liet zien.

Niet alleen met verwijzing naar het nabije verleden roept het nieuwe rekenmodel veel vragen op maar ook omdat belastingverlagingen volgens modellen die internationaal worden gebruikt een goed instrument zijn om economische groei aan te jagen en banen scheppen. Het wordt hoog tijd dat het CPB met een goed onderbouwde verklaring komt voor de opzienbarende verschillen tussen het oude en nieuwe model en daarbij ook internationale rekenmodellen betrekt die een positiever beeld geven van belastingverlagingen. Tegelijk moeten de bouwers van het model ook inzicht geven in de rekenformules op basis waarvan de computer berekend dat een verlaging van de bijstand met een half miljard euro er toe leidt dat op termijn bijna 50.000 mensen de bijstand verlaten en aan het werk zullen gaan. Nog los van sociale aspecten gaan wij ervan uit dat er hier sprake is van een vorm van kortsluiting in het model. Op de huidige arbeidsmarkt is dat aantal banen niet beschikbaar.

Met zoveel tegenslag is er voor Wiebes maar één oplossing. Kom met een volledig uitgewerkt plan waarin wordt aangegeven hoe een eenvoudig belastingstelsel met belastingverlaging er uit zou kunnen zien en houdt er rekening mee dat daarvoor geen politieke meerderheid voor te vinden is en dat het wordt doorgeschoven naar je opvolger. Daarom is het nodig een simpel alternatief achter de hand te hebben: een belastingverlaging in de eerste schijf, een hogere arbeidskorting en een verlaging van de werkgeverslasten in het midden en kleinbedrijf. Stop dit in het oude CPB-model en de computer komt met de honderdduizend banen die Wiebes als doelstelling heeft.