Nieuws/Financieel
941937326
Financieel

Column: torenhoge lastendruk en een lege schatkist

Politiek Den Haag moet onthouden: eerst geld verdienen, daarna pas uitgeven.

Politiek Den Haag moet onthouden: eerst geld verdienen, daarna pas uitgeven.

Donderdag presenteerde de Europese Commissie de nieuwste economische voorspellingen voor de EU. Terwijl de beurzen records breken, was de boodschap somber. De groei zal de komende jaren nog wat lager uitvallen dan verwacht en volgend jaar uitkomen op 1,4%. Eerder werd nog 1,6% voorspeld.

Politiek Den Haag moet onthouden: eerst geld verdienen, daarna pas uitgeven.

Politiek Den Haag moet onthouden: eerst geld verdienen, daarna pas uitgeven.

Ook voor Nederland valt de groeiprognose tegen: in 2020 geen 1,5%, maar 1,3%. Onze mooie tijden van 2%-3% groei lijken definitief voorbij, ook al omdat Nederland economisch sterk afhankelijk is van het wel en wee binnen de EU. Over dat laatste is de Commissie niet optimistisch.

Onder de voet

De EU stevent de komende jaren af op een lage groei en er zijn geen signalen die wijzen op een opleving van de Europese economie. Bij deze verwachting spelen niet alleen internationale handelsconflicten en Brexit een rol, maar ook een gebrek aan Europese industriële hervormingen. Europa wordt onder de voet gelopen door de technologische innovaties van China en de Verenigde Staten.

Die landen zetten hun opmars versneld voort op terreinen van digitalisering, kunstmatige intelligentie, robottechnologie, halfgeleiders, nano- en kwantumtechnologie en 5G. Binnen de EU ontbreken de noodzakelijke ontwikkelingen, zoals lidstaten die goed samenwerken, om gezamenlijk een vuist te maken. De EU-landen kiezen vooral voor een eigen ineffectief nationaal tech-beleid.

Donderwolken

Het is opvallend dat in politiek Den Haag deze dreigende donderwolken nog niet zijn opgevallen. Den Haag is vooral bezig met de zogenoemde stikstofcrisis en vervuilde grond (PFAS) en de talloze acties die veel geld uit de schatkist kloppen. De roep om hogere overheidsuitgaven neemt nog steeds toe, zoals extra uitgaven voor het onderwijs, onderzoek, de zorg, veiligheid, sociale advocatuur, het klimaat, het mkb enz. Als je alle eisen optelt kom je structureel al snel in de buurt van een extra uitgavenpost van €10 miljard.

We verbazen ons erover dat we tot op heden nog weinig horen over het feit dat dit geld eerst verdiend moet worden voordat we het kunnen uitgeven. Eerder schreven we al dat ons ’oude’ succesvolle economische beleid met mooie groeicijfers is uitgewerkt. En tot op heden hebben we nog onvoldoende nieuw beleid ontwikkeld om met een voldoende economische groei onze welvaart straks te kunnen betalen.

Innovatie

Daarvoor is in ieder geval innovatievermogen nodig, en juist daar lopen we internationaal achter. We investeren slechts circa 2% procent van ons nationaal inkomen in research & development. Landen waarmee Nederland moet concurreren, geven veelal bijna 3% uit en zijn bovendien hard bezig de bedrijfsinvesteringen aan te jagen en buitenlandse bedrijven naar hun land te lokken door ze het beste investeringsklimaat te bieden.

Deze week ging het bij de verschillende Kamerdebatten niet om de vraag hoe we eerst geld gaan verdienen, zodat we over middelen beschikken voor extra overheidsuitgaven. Nee, met name bij de linkse oppositie stond het uitgeven centraal. Deze partijen maakte het zich wel erg gemakkelijk door de oplossing vooral te zoeken bij hogere belastingen voor hogere inkomens en lastenverzwaringen voor bedrijven en te betogen dat ons land een overvolle schatkist heeft.

Vergrijzing

Tot voor kort klopte dit laaste betoog. Maar ook die mooie tijd is voorbij. Als het gaat om extra structurele overheidsuitgaven, zitten we de komende jaren al met een ’lege’ schatkist. Dat komt niet alleen door de miljarden aan extra uitgaven die Rutte III nu in de publieke sector pompt, maar ook door de gigantische extra overheidskosten die de vergrijzing met zich meebrengt. Deze kosten moeten hoe dan ook gefinancierd worden en veel smaken zijn er niet: betalen uit een hogere economische groei, bezuinigingen op andere overheidsgaven en/of hogere belastingen voor burgers en bedrijven.

Nederland behoort in de EU tot de landen met de hoogste lastendruk; vooral op burgers. Die heeft vooral te maken met de omvang van onze collectieve uitgaven, zoals de rijksuitgaven voor zorg, sociale zekerheid, onderwijs, veiligheid, defensie en het ambtenarenapparaat. In het politieke Haagse jargon wordt dit weergeven in de vorm van de zogenoemde collectieve lastendruk: het totaal dat we aan premies en belastingen aan de overheid afdragen als percentage van het bbp. Onderzoek wijst uit dat een nog hogere lastendruk negatieve gevolgen zal hebben voor onze economische groei en werkgelegenheid.

Loonsverhoging?

Deze lastendruk wordt duidelijk in het volgende voorbeeld. Door de huidige hoge belasting- en premiedruk levert een bruto loonsverhoging van bijvoorbeeld €100 voor veel werknemers netto niet meer dan rond de €40 op. Voor de werkgever gaat het daarbij om een extra loonkostenpost van circa €130. Dit is de beruchte Nederlandse wig (€130 aan loonkosten levert een werknemer netto slechts €40 op). Wie deze uitkomst ziet, zal vraagtekens plaatsen bij het pleitdooi voor loonsverhogingen. We kunnen beter de wig aanpakken.

Deze week meende de linkse oppositie dat we extra collectieve uitgaven vooral moeten gaan financieren met hogere belastingen en premies voor het bedrijfsleven. Maar dit levert veel te weinig op voor alle wensen. Bovendien moet bij deze vluchtweg wel eerlijk worden verteld dat Nederland daardoor economische groei, geld voor de schatkist en banen zal verliezen, vooral in het mkb.

Lage belasting

Daarnaast zullen we zien dat bedrijven Nederland verlaten en tevens dat ondernemers ons land niet meer als vestigingsplaats gaan kiezen. Deze ontwikkeling wordt extra bevorderd doordat in veel landen bedrijven in de watten worden gelegd met onder meer lage belastingen, soepele regels en investeringssubsidies. Daarmee bevorderen ze hun economische groei en scheppen ze banen.

Voor alle politieke partijen, ongeacht de politieke kleur, is de belangrijkste uitdaging voor de toekomst hoe wij in Nederland met het beste beleid ons geld kunnen verdienen. Het klinkt wellicht ouderwets: eerst zorgen voor een duurzame economische groei die werk en ook geld voor de schatkist oplevert en dan pas is de vraag aan de orde hoe deze partijen met het beste beleid extra geld kunnen uitgeven.

Reageren? Mail naar vragen@dft.nl.