974620
Financieel

Het heffen van belastingen wordt steeds moeilijker

Door nationale en internationale ontwikkelingen staan belastingstelsels in de meeste landen hoog op de politieke agenda. Niet alleen omdat belastingen de belangrijkste inkomstenbron van de schatkist zijn, maar ook vanwege de effecten op economische groei en werkgelegenheid. Daarnaast hebben bepaalde belastingen ook invloed op de nationale verdeling van inkomens en vermogens.

Door de sterke internationale concurrentie tussen landen waarbij een lage belastingdruk op werknemers en ondernemers een belangrijke rol speelt, wordt het steeds moeilijker om de schatkist te vullen met belastingen over winsten en salarissen. Daar komt nog bij dat door het digitale werken ondernemers vaak zelf kunnen bepalen in welk land ze belasting betalen. In de praktijk kiezen ze dan voor landen met de laagste lastendruk. Dat is de reden dat steeds meer regeringen hun schatkist moeten vullen met belastingen op consumptie (BTW), heffingen op onroerend goed, milieuvervuiling en energieverbruik.

Belastingen hebben negatieve effecten

De afgelopen decennia zijn er talloze onderzoeken gepubliceerd over de economische gevolgen van verschillende soorten belastingen. De uitkomsten leveren het volgende ruwe beeld op. Belastingen op arbeid, zoals de loon- en inkomstenbelasting, zijn schadelijk voor de economie. Ze tasten de groei en de werkgelegenheid aan. Belastingen over de winsten van bedrijven, zoals de vennootschapsbelasting, sorteren, afhankelijk van de feitelijke belastingdruk, eveneens schadelijke effecten. Ze remmen bedrijfsinvesteringen en kunnen tot belastingvlucht leiden.

Om die reden is in veel Europese landen de winstbelasting fors verlaagd. Het VK loopt daarbij nu voorop. Vorig jaar werd Nederland nog door de Engelse politiek ervan beschuldig dat ons belastingstelsel een belastingparadijs is voor multinationals. Het VK vond dat het kabinet Rutte 2 daar snel een eind aan moest maken. De Engelsen kregen voor deze oproep steun van naïeve linkse actiegroepen in ons land. Inmiddels is het VK met een lage winstbelasting gecombineerd met aantrekkelijke fiscale faciliteiten een offensief gestart om buitenlandse bedrijven, waaronder Nederlandse, naar Engeland te halen. Daarmee boeken ze succes en ons kabinet moet zich zorgen maken.

Onze lastendruk op arbeid is te zwaar

Internationaal gezien is de lastendruk op arbeid in ons land veel te hoog. Voor extra groei en banen is het nodig dat deze druk in combinatie met een vereenvoudiging van de loon- en inkomstenbelasting de komende jaren omlaag wordt gebracht. In onze column van vorige week hebben we aangeven dat het kabinet Rutte over voldoende financiële ruimte beschikt om deze verlaging in de resterende regeringsperiode door te voeren, zonder andere belastingen te verhogen.

Meer progressie is schadelijk

In het kader van de discussie over een belastingherziening willen sommige politieke partijen het belastingstelsel mede inzetten voor een meer evenwichtige verdeling van de inkomens en vermogens in ons land. Gaat het om de inkomensverdeling dan is daar geen enkele aanleiding voor. Nederland behoort tot de landen met de meest gelijkmatige verdeling van inkomens. Niettemin menen voorstanders van meer gelijkheid dat je dat kan bereiken door de inkomstenbelasting nog progressiever te maken door onder meer het tarief van 52% te verhogen tot 60%.

Onderzoek wijst niet alleen uit dat het doel van nog meer gelijkheid daarmee niet wordt gerealiseerd, maar tevens dat deze verzwaring de groei van onze economie afremt en banen vernietigt. Daar komt nog bij dat de verhoging tot 60% per saldo geld kost. Tegenover de plus van de verhoging staat een grotere min die het gevolg is van de negatieve effecten van deze lastenverzwaring. Niet aan beginnen dus.

Belastingheffing beïnvloedt vermogensverdeling amper

Recent heeft een publicatie van het CBS over de ongelijke vermogensverdeling in Nederland zowel in politiek Den Haag als daarbuiten tot de gedachte geleid dat ook hier belastingheffing de oplossing kan bieden. Met extra belastingen over de vermogens van burgers zou je niet alleen de schatkist vullen, maar tegelijk ook een meer gelijke verdeling kunnen realiseren. De SP heeft een plan gelanceerd dat zelfs uit twee heffingen bestaat: een vermogenswinstbelasting en een vermogensbelasting. Een opvallend idee omdat bij de belastingherziening 2001 de vermogensbelasting juist werd afgeschaft omdat deze niet effectief was, steeds minder opleverde en tot belastingvlucht leidde. Bij die herziening is ook de mogelijkheid van een vermogenswinstbelasting onderzocht. Door een ruime parlementaire meerderheid is deze belasting toen afgewezen en is gekozen voor de vermogensrendementsheffing van box 3. Waarom? Uit onderzoek en de praktijk in andere landen blijkt dat een vermogenswinstbelasting ingewikkeld is en tot hoge uitvoeringskosten voor de fiscus leidt. Bovendien is deze belasting gemakkelijk te ontgaan en levert daardoor weinig op.  Niet doen dus.

Een betere vermogensverdeling niet via belastingheffing

Ook wij vinden dat er zowel maatschappelijk als economisch gezien goede redenen zijn om de vermogensverdeling in ons land die tot de scheefste van de wereld behoort beter in evenwicht te brengen. Maar de geschiedenis leert dat met belastingheffing maar een zeer beperkt effect kan worden bereikt: door globalisering en digitalisering wordt het steeds gemakkelijker om vermogens te verhuizen. Bovendien zijn er veel landen die graag vermogende burgers willen aantrekken door die vermogens niet of nauwelijks te belasten. Met deze feiten moet je rekening houden als je gaat sleutelen aan het belastingstelsel.

Ondanks het geklaag van sommige belastingbetalers over box 3 behoort ons land in Europa tot de landen met de laagste belastingdruk over particuliere vermogens. Europees gezien is er daarom wel enige ruimte om naar de middenmoot op te schuiven. In dat kader kan box 3 worden aangepast door twee tarieven te hanteren. Naast de huidige 30% wordt er een tarief van 40% geïntroduceerd voor hogere vermogens. Tegelijk zou dan het huidige fictieve rendement van 4%, dat vanwege de lage rente voor veel belastingplichtige nu te hoog uitvalt, vervangen kunnen worden door het zogenoemde voortschrijdend gemiddelde rendement, zoals door de belastingcommissie Van Dijkhuizen is voorgesteld.

Betere methode voor evenwichtigere vermogensverdeling

We moeten niet de illusie koesteren dat we met belastingheffing op een substantiële wijze de vermogensverdeling beter in balans kunnen brengen. Verreweg de beste methode, waarvoor we al eerder een pleidooi hebben gehouden, is de introductie van algemene winstdelingsregelingen en werknemersaandelen binnen het Nederlandse bedrijfsleven. Het gaat om regelingen die voor alle werknemers gelden en niet alleen voor de top. In verschillende landen wordt deze vorm van vermogensopbouw onder de bevolking gestimuleerd. Hoe? Inderdaad door een gunstig fiscaal regime dat werkgevers samen met de werknemers prikkelt om deze regelingen in te voeren.