977746
Financieel

MKB voor miljarden onder water met renteswaps

Het Nederlandse mkb staat voor zo’n €4 miljard onder water op rentederivaten. Dat stelt financieel adviseur Patrick van Gerwen van Cadension in een ’best guess’ analyse van de totale derivatenportefeuille van het mkb, die de eerste is in zijn soort omdat structurele data over de markt ontbreken. Hoeveel ondernemers in de problemen zitten is onbekend.

Rentederivaten zijn instrumenten waarmee ondernemingen hun variabele financieringslasten voor een bepaalde tijd vast kunnen zetten. De constructie werkt als volgt: De bank geeft een lening met een variabele rente aan de ondernemer en verkoopt er een ’rentederivaat’ bij. Via dat derivaat, een ’swap’, ruilt de ondernemer de variabele rente die hij aan de bank moet betalen in voor een vaste rente. Zo wordt zijn maandelijkse financieringslast voorspelbaar.

Ruilvoordeel

Het ruilvoordeel snijdt bovendien in principe aan twee kanten. Als de variabele rente boven de vaste rente komt, profiteert de ondernemer; hij hoeft dankzij zijn ’swapcontract’ immers alleen de vaste rente te betalen. Maar als de variabele rente onder de vaste rente komt, profiteert de bank; die incasseert immers de hogere vaste rente van de ’swap’ in plaats van de variabele rente op de onderliggende lening. Zolang de ondernemer in de plus staat heeft het derivaat een positieve waarde, zodra de bank op winst staat heeft het derivaat een positieve waarde voor de bank en dus een negatieve voor de ondernemer. Aan het einde van de looptijd van het contract is de waarde nul.

Vestia

Sinds de ondergang van woningcorporatie Vestia als gevolg van speculatie met rentederivaten, weten we echter dat ondernemingen ook enorme risico’s kunnen lopen en zelfs om kunnen vallen door hun rentederivaten. En sindsdien komen er ook steeds meer geluiden naar buiten dat banken ook rentederivaten hebben verkocht aan gewone bedrijven, waarbij het te betwijfelen is of zij behalve de voordelen ook goed zijn voorgelicht over de risico’s en de nadelen van de complexe financiële producten.

AFM

Hoeveel ondernemers met een rentederivaat zijn opgescheept is onduidelijk. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt het bij een ’grove indicatie’ van ’enkele tienduizenden’. Enkele tientallen ondernemers hebben bij de AFM signalen afgegeven dat zij door de derivaten in de problemen zijn gekomen, zegt een woordvoerder van de toezichthouder.

Negatieve waarde

Van Gerwen schat op basis van een aantal openbare bronnen en aannames in dat de banken voor in totaal €51,7 miljard aan nominale waarde aan rentederivaten hebben verkocht aan het mkb. De negatieve waarde daarop beloopt volgens Van Gerwen 0,59%, oftewel €983 miljoen per jaar resterende looptijd. Met een gemiddelde resterende looptijd van 4 jaar komt Van Gerwen op een totale negatieve waarde van €3,9 miljard.

Problemen

Volgens financieel adviseur Frank Wijn, die tientallen mkb-ers bijstaat die kampen met rentederivaten, zijn er maar twee situaties waarin rentederivaten niet tot problemen leiden. ,,Dat is wanneer het hele contract wordt uitgezeten en zolang de bank niet draait aan de rente van de onderliggende lening." Zodra een ondernemer zijn bedrijf tussentijds wil verkopen, de lening wil aflossen of wanneer de bank de rente-opslag verhoogt of er zogenaamde ’margin calls’ worden ingeroepen, dan ontstaan er problemen waar ondernemers vaak vooraf niet bij stil hadden gestaan.