987709
Financieel

Leve de polder

De economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg zijn van mening dat het polderakkoord bij de huidige economische malaise de beste oplossing is voor economisch herstel. Zij wijzen er wel op dat de positieve effecten pas op de langere termijn zichtbaar worden. Ze gaan er van uit dat het kabinet Rutte 2 ook bij een overschrijding van de Europese norm van 3% in 2014 af zal zien van een extra bezuinigingspakket, omdat door een dergelijk pakket de groei wordt geremd en de werkloosheid verder oploopt.

Het poldermodel is nog springlevend

Toen het kabinet, werkgevers en werknemers begin vorige maand besloten een poging te doen om tot een sociaal akkoord te komen stond vrij wel zeker vast dat er een polderakkoord zou komen. De geschiedenis leert dat bij een zware economische crisis het poldermodel van stal wordt gehaald. Dit model wordt gekenschets door een gemeenschappelijk overleg tussen sociale partners en het kabinet om op centraal niveau afspraken te maken over het sociaal economische beleid, zoals de aanpak van de werkloosheid, loonontwikkeling, ontslagregelingen, scholing, pensioenen en andere sociaal economische kwesties. We zijn een volk dat moppert en volgens internationale denktanks minder pessimistisch zou moeten zijn, maar als het er echt op aan komt, zetten we gezamenlijk de schouders er onder.

Niet iedereen staat te juichen bij dit model. Critici van het polderen vinden dat deze aanpak niet meer past bij deze tijd. Het is in hun ogen ouderwets, stroperig, niet daadkrachtig, terwijl de uitkomsten te vaak waterige compromissen zijn. Veel economen vinden bovendien dat polderen niet de beste maatregelen voor onze economie opleveren. In deze kritiek zit veel waars, maar daar staat tegenover dat met deze krachtenbundeling een economische crisis het best kan worden aangepakt. En daar gaat het om.

De belangrijkste betekenis van het akkoord  is dat er een akkoord is

De afgelopen veertig jaar hebben verschillende kabinetten met werkgevers en werknemers om de tafel gezeten om bij een ernstige economische crisis overleg te plegen over een adequate, gezamenlijke aanpak. Daarbij zijn successen geboekt die ook buiten Nederland de aandacht trokken; in de internationale media werd gesproken over een uniek overlegmodel. Na een krappe maand polderen, werd er gisteren weer geschiedenis geschreven met een sociaal akkoord tussen het kabinet Rutte 2 en werkgevers en werknemers. Los van de inhoud is de belangrijkste betekenis van dit polderakkoord dat er een akkoord is; met als hoofddoelstelling rust en vertrouwen te bieden. Zonder akkoord zou Nederland geconfronteerd worden met arbeidsonrust en moeizame onderhandelingen over cao’s. Daardoor zou onze economie nog verder in het slop raken.

Concessies en compromissen

Kijken we naar de inhoud van het akkoord dan zijn er weinig verrassingen. Het kabinet en de werkgevers hebben zoals verwacht concessies moeten doen aan de vakbeweging. Naast het feit dat de nullijn voor de zorg en ambtenaren niet door gaat, liggen deze vooral op het terrein van de WW en het ontslagrecht en scherpere regels voor flexcontracten. De voorgestelde hervormingen op het terrein van de arbeidsmarkt die in het regeerakkoord waren opgenomen gaan niet door. Gezien de huidige economische malaise en hoogoplopende werkloosheid was het overigens een ongelukkig moment deze voorstellen, waarvoor in de samenleving geen draagvlak is, nu tot uitvoering te brengen. Ook de werkgevers hadden een dergelijk signaal  al naar buiten gebracht.

Het kabinet Rutte 2  heeft het meest ingeleverd. In ruil voor het akkoord gaat het kabinet voorlopig niet extra ombuigen. Op 1 maart van dit jaar maakte Rutte 2 bekend dat een extra bedrag aan bezuinigingen en lastenverzwaringen van 4,3 miljard euro zou worden doorgevoerd om in 2014 te kunnen voldoen aan de Europese begrotingstekortnorm van 3% BBP. Voor dit jaar heeft de Europese commissie al geaccepteerd dat het Nederlandse tekort boven de 3% uitkomt. Voor 2014 is dat nog niet het geval. Gezien de economische malaise in vrijwel alle lidstaten van de EU wordt verwacht dat Brussel ook volgend jaar water bij de wijn zal doen.

Tijdens zijn persconferentie gaf premier Mark Rutte aan zoveel vertrouwen te hebben in de gunstige economische effecten van het polderakkoord dat hij verwacht dat ons land ook zonder het ombuigingspakket deze norm zal halen. De vraag is of dit inderdaad het geval is, zal volgens de premier deze zomer worden bekeken. Valt de uitkomst tegen dan zal het kabinet andere bezuinigen overwegen om toch aan de 3% te voldoen. Ongeacht de resultaten van het sociaal akkoord die deze zomer zeker nog niet zichtbaar zijn en al helemaal niet in het computermodel van het Centraal Planbureau, verwachten wij niet dat het kabinet alsnog extra zal bezuinigen. Dat zou onverstandig zijn. De positieve effecten van het akkoord worden pas op de langere termijn zichtbaar en een extra ombuigingspakket schaadt de economie en leidt tot een vertraging van het herstel. De grote winst van het sociaal akkoord is juist dat dit schadelijke bezuinigingspakket dat de economische groei zou afremmen van tafel is. Als onze economie in een wat rustiger vaarwater is beland, moet het kabinet wel haast maken met hervormingen die nodig zijn om de internationale concurrentiekracht van Nederland te vergroten.

Kritiek op het akkoord

Van verschillende kanten heeft het akkoord al forse kritiek geoogst. De kern is dat het gekenmerkt wordt door waterige compromissen, dat noodzakelijke hervormingen op de arbeidsmarkt niet door gaan, dat het kabinet diep door het stof is gegaan, zich niet houdt aan de 3% en vooral bezig is met uitstel. Dat is allemaal waar en het kabinet doet er goed aan dit niet te ontkennen. Ons land wordt geconfronteerd met een krimpende economie en snel oplopende werkloosheid. In deze situatie is het onverstandig onverkort vast te houden aan afspraken in een regeerakkoord die slecht uit pakken voor het herstel van de Nederlandse economie. Alle voors en tegens afwegend is er op dit moment geen betere aanpak denkbaar dan een polderakkoord. Ook de critici kunnen niet ontkennen dat een dergelijk akkoord veel beter voor Nederland is dan geen akkoord. Door de gezamenlijke afspraken wordt er in ieder geval een signaal afgegeven dat de drie belangrijkste spelers in onze economie het eens zijn en samen aan de slag gaan om onze economie uit het slop te halen.

Dit enkele feit al heeft een positief effect op ons economisch klimaat en kan bijdragen aan een meer optimistische stemming in ons land. Op dit moment liggen zowel het consumenten- als producentenvertrouwen op een laag niveau en maken steeds meer mensen zich zorgen over hun baan. Dit pakt slecht uit voor onze economie. De geschiedenis leert dat economie voor een belangrijk deel draait om psychologie en stemming. Met sombere boodschappen en doemdenken, zo leert de praktijk, praat je de economie verder de put in. Geen akkoord zou een slecht signaal, een sombere boodschap zijn geweest en dat kan ons land zich niet meer veroorloven. Het kabinet Rutte 2 heeft dat goed aangevoeld en heeft zich met het gisteren gesloten polderakkoord gerevancheerd voor de zwakke start. Met dank aan werkgevers en werknemers en ons poldermodel.