Lifestyle/Wetenschap
1046658682
Wetenschap

’Essentiële voorzieningen zijn geen commerciële goederen’

Groningse wetenschapster onderzoekt recht op energie

’Gas, water en licht mag nooit worden afgesloten’.

’Gas, water en licht mag nooit worden afgesloten’.

’Gas, water en licht mag nooit worden afgesloten’.

’Gas, water en licht mag nooit worden afgesloten’.

De energieprijzen zijn zo hoog dat veel burgers hun rekening niet kunnen betalen. Om te garanderen dat dit altijd gebeurt, moet de toegang tot energie volgens maatschappelijke organisaties een mensenrecht zijn.

’Het sluit aan op al bestaande mensenrechten als adequate huisvesting”, stelt onderzoekster Marlies Hesselman. De docent internationaal publiek recht aan de Rijksuniversiteit Groningen doet een promotieonderzoek over deze kwestie.

Basisbehoeften

„Het recht op energie is nog niet internationaal erkend als mensenrecht, maar die kant gaat het wel op”, zegt ze. „ In 2017 legde de EU bijvoorbeeld in een nieuwe EU Pijler voor Sociale Rechten vast dat iedereen recht heeft op essentiële voorzieningen, waaronder ook toegang tot energie.”

Garantie

In dat jaar is er ook een coalitie opgezet door maatschappelijke organisaties, zo weet Marlies. Zij pleiten voor een recht op schone en betaalbare energie voor iedereen, onder andere door eerlijke prijzen, een garantie op toegang tot energie voor basisbehoeften, een geïsoleerde, energiezuinige woning en een verbod op afsluiting van energie.

Tarieven

De onderzoekster meent dat de Nederlandse regering een bijdrage kan leveren aan de ontwikkeling van het recht op energie door dit internationaal te agenderen en ook nationaal af te kondigen. Maar wie gaat dat allemaal betalen? Van energiebedrijven kan toch moeilijk worden gevergd dat zij lagere tarieven berekenen of gratis toegang geven tot het net?

"’Niemand mag toegang verliezen’"

„De Staat”, zegt de juriste. „Die is ervoor om te zorgen dat iedereen toegang heeft tot basisvoorzieningen. Dat vereist regelgeving, maar ook herverdeling van financiële middelen, bijvoorbeeld door belasting te heffen daar waar geld beschikbaar is: bij bedrijven die (onredelijk) grote winsten maken en bij burgers met hoge inkomens en vermogen. Belastingheffing is in die zin een mensenrechtenzaak.”

VN-verklaring

Marlies Hesselman vindt dat er ook in Azië en Afrika werk van moet worden gemaakt. Een VN-verklaring dat toegang tot energie een mensenrecht is, kan zorgen voor extra druk op de ketel.

Zij wijst ook op de rol van de energiebedrijven die volgens haar dient te veranderen. „Essentiële voorzieningen moeten niet worden gezien als commerciële goederen. Niemand mag de toegang verliezen.”

Huishoudens

Ze steunt een verbod op afsluiting van huishoudens die de rekeningen niet kunnen betalen. „Om te voorkomen dat afsluitverboden tot hoge schulden leiden, zien we in andere Europese landen ook prijsregulering, subsidies, of sociale bonussen voor energiegebruik”, vertelt ze.

Plafond

„De Europese Commissie stelde deze maand een prijsplafond en belasting op winst van energiebedrijven voor. En het kabinet een noodfonds. Het balanceren tussen de reële kosten voor universele toegang tot de energievoorziening en de middelen om ervoor te betalen naar draagkracht is de grote uitdaging voor de komende maanden en jaren.”