Lifestyle/Natuur
1168040344
Natuur

Freek Vonk in Peru oog in oog met beer: ’Blijft oppassen geblazen’

Bioloog prof. dr. Freek Vonk schrijft elke twee weken een column in VRIJ. Vandaag vertelt hij over een onverwachte ontmoeting met brilberen in Peru.

Peru is een van de recente reisbestemmingen waarnaar ik lang heb uitgekeken. In het Zuid-Amerikaanse Andesgebergte, in die ruige, afgelegen omgeving, word ik helemaal kalm. We zijn net aangekomen en ik besluit in mijn eentje op verkenning te gaan.

Als ik om een rots heen loop, sta ik oog in oog met een brilbeer. Ik sta meteen stil terwijl de beer me opneemt. Ik weet dat hier brilberen voorkomen; het was een van de soorten die ik hoopte te filmen.

Brilberen zijn schuwe dieren die niet vaak worden gezien. Dit is de enige wilde berensoort in Zuid-Amerika die met maximaal 200 kilo tot de kleinste ter wereld behoort. Brilberen zijn omnivoren. Vlees maakt een klein deel van hun dieet uit, ook al zijn het officieel roofdieren.

Afgezien van reuzenpanda’s zijn brilberen misschien wel de grootste plantenliefhebbers van alle berensoorten. Ze klimmen hoog in de bomen om vruchten, noten en de harten van bromelia’s te eten, ze houden van wilde orchideeënknollen en palmen, trekken boombast van stammen af en in drogere gebieden maken ze zelfs korte metten met cactussen. Ze hebben in verhouding tot hun afmetingen de grootste kauwspieren van alle beren, een aanpassing aan dit stugge dieet. Ook een beet van deze relatief kleine beer zal als een berenklem aanvoelen. Het blijft oppassen geblazen.

De beer is erg op haar hoede. Dan zie ik waarom: achter haar verschijnt nóg een pluizige kop. Dit moeten een moeder en haar jong zijn. Het jong is al bijna even groot als de moeder, waarschijnlijk ongeveer een jaar oud; ik denk dat het moment waarop ze uit elkaar gaan, niet lang meer zal duren. Maar tot dat moment is moeders wil wet. Want wanneer het nieuwsgierige jong langs haar moeder verder in mijn richting loopt, krijgt ze een tik! De berin is er nog niet zeker van of ik gevaarlijk ben. Ze gaan allebei besluiteloos zitten.

Behalve berenmannetjes die jongen (ook hun eigen kroost) zonder pardon kunnen aanvallen en doden, zijn vooral mensen de grootste vijand van brilberen. Door hun voorliefde voor plantaardig voedsel is zoiets makkelijks als een maïsveld onweerstaanbaar. Bovendien blijven het opportunistische jagers die vooral kleine knaagdieren eten, maar ook weleens vee zouden kunnen aanvallen.

Tel daarbij vernietiging en versnippering van leefgebied op en het resultaat zijn populaties die zich in veel gebieden niet meer konden handhaven. Terwijl het mooie is dat ze zich aan veel verschillende omgevingen kunnen aanpassen, komen de meeste alleen nog in afgelegen bergbossen en nevelwouden voor.

Ik ben niet van plan om dit prachtige tweetal onnodige stress te bezorgen. Ik loop rustig achteruit, zorg dat ik langzame bewegingen maak en praat op lage, kalme toon. Dan wandel ik terug naar ons kamp. Die onverwachte ontmoetingen blijven het mooist!