Lifestyle/Reizen
1654716
Reizen

Rodina’s gruwelijke schoonheid

In Skylines berichten onze correspondenten in Parijs, Moskou, New York en Londen over wat hen opvalt.

Wat is er mooier dan vriendschap? Vriendschap die verrast. Als vrijwillige balling in Rusland is je sociale leven grosso modo in drieën verdeeld: je onderhoudt professionele contacten met Russen, je hebt omgang met je Russische vrienden en - ten slotte - met de medebuitenlanders en Nederlanders die krankzinnig genoeg zijn om met jou het Russische lot te delen.

Uit de laatste categorie komt mijn huidige verbazing. Rodina betekent ’moederland’ in het Russisch en is tevens de titel van het onlangs verschenen meesterlijke boek van Arnout Brouwers, dat begint met de volgende woorden: „Er is waarschijnlijk niet veel dat al niet gezegd is over Rusland.”

De bescheidenheid is niet gespeeld, want ik ken de auteur. Jarenlang heb ik het genoegen gehad met hem in Russische cafés te zitten, mijmerend over, scheldend op, dan weer in euforie ontstekend over onze ultieme liefde: Rusland. Hij is met Rusland getrouwd, letterlijk. Net als ik. Zelfs zijn vrouw heeft dezelfde naam als de mijne: Julia.

De 325 pagina’s in Rodina bevatten passages die behoren tot het mooiste dat ooit door een Nederlander over Rusland geschreven is. Nergens wordt de naam van Poetin genoemd. Gelukkig maar. Brouwers proeft niet de nieren van het Kremlin, maar laat een koor van stemmen op de lezer afkomen - van zogeheten kleine luyden, gepensioneerden, arbeiders, vaders, moeders, kinderen, arme sloebers, soldaten, ex-kampbewoners - dat overweldigt, waarbij hij je tegelijkertijd meeneemt naar alle uithoeken van het voormalige Sovjetrijk.

Wat is dat toch, goed schrijven? Ik denk dit: als er achter de woorden een mens opduikt. Een mens met niet alleen verstand, maar met een hart. Een paar jaar geleden zwaaide in Moskou een correspondent af die bij zijn afscheid meldde er trots op te zijn in drie jaar tijd „nooit, geen enkele keer” dronken te zijn geweest. Hij presenteerde het als een heldendaad.

Wij, collega’s, stonden er een beetje besmuikt bij. Zijn krantenstukken waren informatief, maar ontbeerden iedere vorm van leven. Anders gezegd: ze waren ijskoud. Nooit dronken worden in Rusland is hetzelfde als aan het hoofd staan van een bordeel zonder te weten wat seks is.

Nee, dan Arnout Brouwers. Bij hem stroomt de erotiek door al de aderen; hij trakteert de lezer op dikwijls briljante passages en formuleringen. Als hij zijn huidige vrouw leert kennen, gaat het vooral om één ding: licht leven. Hij verhaalt over haar biografie, vol sociale ellende, waarbij ze als meisje in een hok moet vechten voor iedere centimeter privacy. „De hel, dat zijn de anderen. In Frankrijk moet je een diepe denker en existentialist zijn om tot dit inzicht te komen”, sneert Brouwers naar Jean-Paul Sarte. „In Wit-Rusland en Rusland krijg je deze wijsheid er gratis bij.”

De auteur is op zijn best als hij schrijft over persoonlijke zaken, zoals over zijn alcoholische schoonvader die op een dag de dood vindt bij 25 graden vorst, als hij dronken de tocht van 26 kilometer te voet naar huis aanvaardt. Zijn lijk wordt gevonden, naast een fles wijn die hij had gekocht voor zijn vrouw. Wie dit leest en niet met een brok in zijn keel achterblijft, is geen mens. Maar voor hen is Rodina, een parel in de kroon van de Ruslandboeken, dan ook niet bedoeld.