Nieuws/Lifestyle
228772487
Lifestyle

Natuur in Nederland

De steppekiekendief is een vreemde eend in de bijt

Vijf jaar lang deed schrijver en natuurjournalist Elvira Werkman samen met Ben Koks af en aan onderzoek naar de steppekiekendief. Een zoektocht die vragen beantwoordde maar ook weer nieuwe opriep. De soort is namelijk een vreemde vogel, zo ontdekten ze.

Groot nieuws toen bleek dat de steppekiekendief vijf jaar geleden in Groningen broedde. De vogel deed dat tot dan toe voornamelijk in Rusland en Kazachstan.

Het maakte Elvira Werkman en Ben Koks, auteurs van het deze maand verschenen boek Dwaalgast in het graan, dusdanig nieuwsgierig dat ze meer kennis wilden vergaren. Voor het naslagwerk spitten ze door archieven, deden ze veldonderzoek en spraken ze met onderzoekers.

„De steppekiekendief bleek een slecht onderzochte soort”, aldus Werkman die eerder een boek over de grauwe kiekendief schreef. „Het kostte me bij dat eerdere boek veel tijd om door alle wetenschappelijke literatuur heen te gaan. Over de steppekiekendief was heel weinig te vinden. Ook omdat hij zeldzamer is en zich niet makkelijk laat onderzoeken.” De populatie wordt geschat op 18.000 tot 30.000 volwassen vogels wereldwijd.

Buitenbeentje

De naam zegt het al: de steppekiekendief heeft de steppe, in zijn geval Rusland en Kazachstan, als oorspronkelijk broedgebied. Tegelijkertijd is het een nomadische vogel en duikt hij op verschillende plekken op, van Rusland tot Afrika, van India tot Groningen. „Hij is vrij onvoorspelbaar, een buitenbeentje.”

Daarbij is het een roofvogel: hij gaat waar zich voedsel bevindt, voornamelijk andere vogels. Daarmee verschilt hij van de grauwe en blauwe kiekendief die muizen als hoofdvoedsel hebben. Bovendien is de steppekiekendief sneller en wendbaarder. „Als je hem ziet vliegen, denk je eerder aan een sperwer, zo flitsend.”

Tijdens het onderzoek kwamen Werkman en Koks erachter dat de bewuste vogel nergens in groten getale aanwezig is. Waarschijnlijk is hij zelfs nog zeldzamer dan de ruwe schatting. Tellen is lastig; dat is alleen op hun winterse slaapplaats mogelijk waar ze soms met wel 3000 exemplaren samenscholen. „Het lijkt erop dat ze onderling kunnen communiceren, maar niemand weet precies hoe.”

Dapper

De steppekiekendief stond zo’n honderd jaar geleden bekend als een algemeen voorkomende vogel. In Rusland werd hij zelfs vaker gespot dan de grauwe of bruine kiekendieven. Als verklaringen voor de drastische afname noemt Elvira Werkman het in de jaren 70/80 veelgebruikte en inmiddels verboden DDT-gif, de ontbossing ten gunste van landbouw, gevolgd door jarenlange ellende van olierampen, zwaar vervuilde rivieren en verdroging. Hij heeft weliswaar nog steeds delen van Rusland en Kazachstan als broedgebied, maar zit inmiddels ook in Finland. In Groningen kan hij voedsel als blauwborsten en geelgorzen vinden.

Afgelopen zomer zorgde de steppekiekendief voor een nieuwe verrassing toen hij een trio-relatie met een ’familielid’ aanging, de bruine kiekendief. Werkman: „Dapper, want de steppekiekendief is de kleinste en de bruine de grootste onder de kiekendieven. Meestal blijft het in zulke gevallen bij flirtpogingen, maar hij heeft met het vrouwtje gepaard. Van de jongen die daaruit zijn voortgekomen, hebben we DNA afgenomen en ze zijn geringd zodat we ze kunnen onderzoeken.”

Een tweede deel van het boek kan daarom bijna niet uitblijven. Ook staat een documentaire op de agenda, waarvoor crowdfunding is opgezet. „De vogel blijft maar verrassen en er zullen altijd vragen blijven.”