Lifestyle/Thuis & Tuin
25216626
Thuis & Tuin

Bouwprojecten met hout komen van de grond: is dit de oplossing voor de woningnood?

Willem Fokke bij een van zijn houten units, die per vier aan elkaar te koppelen zijn.

Willem Fokke bij een van zijn houten units, die per vier aan elkaar te koppelen zijn.

Leukt hout al tijden ons interieur op, steeds vaker wordt het heel voorzichtig als bouwmateriaal gebruikt. Al is er nog een lange weg te gaan.

Willem Fokke bij een van zijn houten units, die per vier aan elkaar te koppelen zijn.

Willem Fokke bij een van zijn houten units, die per vier aan elkaar te koppelen zijn.

Op het eerste gezicht merk je niet dat het Amsterdamse complex Haut het eerste hoogste houten gebouw van Nederland is. Toch doet het bouwwerk zijn naam eer aan. Onder meer de hoofddraagconstructie, onderkant van de plafonds, trappengangen, wanden en plafonds van het net opgeleverde 73 meter hoge en 21 verdiepingen tellende pand zijn van het geboomte gemaakt.

Haut heeft als een van de eerste in Nederland én in de wereld het zogeheten BREAAM-certificaat verkregen omdat zoveel mogelijk rekening met materiaal, gezondheid van de bewoners en het gebruik van afval is gehouden. Kruislaaghout, het zogeheten cross laminated timber, op verschillende manieren gelegde lagen hout, is extra sterk en vervangt grotendeels beton.

Een unicum en daardoor tevens een uitdaging voor architect Do Janne Vermeulen van Team V Architectuur. „Op deze manier met hout werken is nog nieuw, je kunt niet op standaardregels varen. Het voordeel van hout is dat je geen mal nodig hebt, je kunt vrij direct van tekentafel naar uitvoering.”

Vocht

Een van de nadelen was dat houtbouw tijdens de aanleg niet lang in weer en wind mag staan; vocht trekt erin en het materiaal verliest aan kracht. Al bleek dat tevens een voordeel: zo moest er immers snel worden gebouwd, met een verdieping per week.

In de appartementen is het eveneens alles hout wat er blinkt. Bewoner Carel Bal (67) en zijn vrouw gingen oorspronkelijk voor het uitzicht op de Amstel, maar het feit dat het een houten gebouw betrof, was een plus. „We vroegen ons eerst af hoe het met de brandveiligheid zat, maar de houten muren zijn afgetimmerd met gipsplaten en er hangen overal sprinklers. Bovenal is het gewoon mooi, met het volledig lichthouten plafond en roosters.”

Bal leidt ons rond in hun ruime woning die is ingericht met onder meer notenhouten leren stoelen, een houten vloer en een dito wandkast. „We hebben rekening met de hoeveelheid hout gehouden, we wilden er geen blokhut van maken.”

"Wellicht oplossing voor klimaat en woningnood"

Wat ook opvalt, nu hij er krap twee maanden woont: „De akoestiek is zachter dan in een betonnen huis, dat geeft een natuurlijk en menselijk gevoel.” Dat hij ’s nachts wat geluid uit het plafond hoort komen omdat dit materiaal nu eenmaal werkt, zij het niet veel vanwege de gekozen constructie, heeft alleen maar charme. „Natuurlijk materiaal mag een beetje leven”, aldus Bal.

Hout is een bouwmateriaal dat weliswaar vooral om duurzame en milieutechnische redenen wordt toegejuicht, maar dat het veelgebruikte beton nog lang niet voorbijstreeft. Architect Do Janne Vermeulen heeft echter goede hoop: „Als we dit met hout kunnen realiseren, kun je veel met hybride bouw (een mix met beton, red.).”

Tekentafel

„Het is weliswaar duurder omdat het een minder gebruikt materiaal is, maar je kunt en moet er ook sneller mee bouwen, dat bespaart ook. Er liggen veel houten projecten op de tekentafel, weet ik. Veel bouwbedrijven zijn zich in houtfabricage aan het verdiepen. Nu is het zaak dat zowel vraag als aanbod van houten bouwmaterialen groter wordt en dat de overheid haar rol pakt in het stimuleren ervan.”

Een van de mogelijke inrichtingen van het tiny house.

Een van de mogelijke inrichtingen van het tiny house.

In 2020 werd met andere gemeenten in de regio Amsterdam in een convenant afgesproken dat houtbouw vanaf 2025 twintig procent van alle nieuwbouw zal vormen.

Toch is deze manier niet nieuw. Denk aan de Zaanse Huisjes uit de 16e eeuw. Deze werden volledig uit hout opgebouwd en afgewerkt, maar met de opkomst van baksteen al snel vervangen. Immers, één vonk en alles brandde af. De woningen waren weliswaar karakteristiek, maar nauwelijks te isoleren en vatbaar voor houtrot in het natte Nederlandse klimaat.

"Over houtkap hoeven we ons geen zorgen te maken"

Die brandveiligheid en gevoeligheid zijn nog altijd redenen waardoor er nog voorzichtig met houtbouw wordt omgesprongen, weet bouwkundig specialist John Kersemakers van Vereniging Eigen Huis. De ietwat traditionele bouwwereld gaat logischerwijs toch voor het veelgebruikte, goedkopere metselwerk. „Maar veel materiaal dat met circulaire bouw wordt gebruikt, kun je hergebruiken, in tegenstelling tot beton.”

Al vermoedt Kersemakers niet dat het straatbeeld binnen korte tijd uit louter hout zal bestaan. „Dat hoeft ook niet. Het zou mooi zijn als dit gangbaarder wordt, nu is het vooral voor de liefhebber. Als we allemaal aan het hout gaan, zijn er straks te weinig bomen.”

„Over die houtkap hoeven we ons nog geen zorgen te maken: in Scandinavië is er hout genoeg en alles wat wordt gekapt, wordt meteen weer aangeplant. Een vuren- of grenenboom die vaak wordt gebruikt, groeit in 10 tot 15 jaar weer aan. Dat is een punt van aandacht.” Ook hij benoemt de snelle bouw, waarmee het een goede oplossing zou zijn om de woningnood op te lossen.

Dat is precies de gedachte achter de houten huismodules die Willem Fokke begin dit jaar in de markt heeft gezet. Wonend in Indonesië ging de luchtvervuiling aldaar hem tegenstaan. Dit zorgde ervoor dat hij ging nadenken over hoe hij een steentje kan bijdragen om milieuvervuiling tegen te gaan. Met hout!

Tegelijkertijd bemerkte Fokke bij terugkomst in Nederland ook de woningnood. Zijn concept Strito Studio werd geboren. De modules variëren van 7,2 tot 13,8 vierkante meter, bestaand uit een skelet en wanden van voornamelijk vuren-, populieren- of bamboehout, geïsoleerd met hennepwol en houtvezel.

Gezonder

Ook de afwerking is zo natuurlijk mogelijk waardoor het voor bewoners gezonder is. Van het vaker gebruikte pvc en ook van verf kunnen immers giftige dampen af komen.

De modules kunnen tot een maximum van vier aan elkaar worden geschakeld, bijvoorbeeld bij gezinsuitbreiding. Met een prijskaartje van 140.000 euro bij vier modules van 40 vierkante meter aan leefruimte is de aanschafprijs wellicht duurder, maar het onderhoud is minder kostbaar, zo is Fokkes overweging.

„Mensen vinden het steeds belangrijker om in een gezonde omgeving te wonen. De markt is groeiende, met bijvoorbeeld Ecodorp in Boekel. Ballast Nedam is bezig stappen te maken. Het is nog maar een klein deel van de traditionele bouwindustrie. We hebben mensen nodig die het aandurven en een overheid die erachter gaat staan. Het kan een van de oplossingen voor de klimaatproblemen én de woningnood zijn.”

„We moeten niet alle betonnen huizen slopen en door houten woningen vervangen. Dat is ook niet heel efficiënt, maar het zou mooi zijn als er steeds meer huizen natuurlijk materiaal komen. Mensen houden van natuur, die geeft rust. Wonen in een wereld van bos, wie wil dat nou niet?”

Meerdere projecten

Voorbeelden van projecten die met hout worden aangelegd:

Puur Wonen, Meerhoven

Het casco van de wanden van deze woningen nabij Eindhoven is van kruislaag-vurenhout en wordt circulair gebouwd op een milieuvriendelijke en Co2-neutrale manier. Het kruislaags verlijmd vurenhout heeft als basis een herbruikbare grondstof uit duurzaam geproduceerde bossen in Europa, voorzien van een PEFC-certificaat.

Mandelabuurt, Amsterdam

In het Nelson Mandela-park in Amsterdam Zuidoost komen 700 houten woningen, een basisschool en commerciële voorzieningen waardoor er een complete houten wijk voor 2100 mensen zal verrijzen. Daarmee is Amsterdam de eerste gemeente die houtbouw op grote schaal gaat toepassen. De bouw moet in 2025 beginnen.

Plant je Vlag, Nijmegen

In 2018 ging dit nieuwbouwproject van start. In meerdere opzichten bijzonder aangezien de bewoners veel inspraak hadden. Het casco van de huizen is van crossed laminated timber. De gevelbekleding is van thermisch verduurzaamd hout en de isolatie komt van houtvezel.