Nieuws/Lifestyle
3082173
Lifestyle

Column Hart & Ziel

Een zijdezachte oorlogswond

Nooit zal hij het vergeten, de Nederlandse oud-militair. De pijn, de angst en ontreddering van het moment dat hij in zijn rechterknie werd geschoten. De gebeurtenis tijdens een VN-missie in 1993 in Bosnië heeft zijn lichaam een beetje veranderd: een blijvende beschadiging van zijn huid, een beurse plek op zijn ziel.

’Verder geen letsel’, rapporteert de soldaat kort (zoals militairen dat doen) in een strikt feitelijke beschrijving van de oorlogswond. ’Maar het litteken blijft!’ staat er. En die paar woorden zeggen álles…

Uiterlijk mag de schade dan gering zijn en de emoties bedekt, het spoor is onuitwisbaar. Binnenkort is het litteken van de anonieme soldaat echter voor iedereen te bezichtigen. Want de kleine krater is inmiddels tot kunst verheven. Textielkunst.

Het aandenken aan het Bosnisch-Servische conflict dat velen nog vers in het geheugen ligt, is met liefde op zijde geborduurd en maakt deel uit van een binnen Nederland reizende tentoonstelling over littekens. Vanaf april is die te zien in onder meer het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, Bibliotheek Den Bosch en het TextielMuseum in Tilburg. Daarna gaan de kleurrijke borduursels verder het land in en mogelijk de grens over.

Een bijzondere expositie met de huidsporen van uiteenlopende trauma’s: van een blindedarmoperatie, een val op een kin, een vinger die knel zat in een kermisattribuut, van een verbranding, een glasverwonding en ook een keizersnee-geboorte.

Het lijkt wellicht een verzameling bizarre rariteiten, soms zelfs wat gruwelijk, maar het is een feuilleton van indringende verhalen van mensen die soms lang geleden iets meemaakten wat ze hun leven lang al met zich meedragen – en vaak verborgen hielden.

Zoals een nu tachtigjarige mevrouw die, zittend op de schoot van haar moeder, zich lelijk verbrandde aan de houtkachel. „Als baby van een jaar overkwam me dit, dat is nu 79 jaar geleden.” Net als shorttrackschaatser Sjinkie Knegt die levenslang aan zijn verbranding in de eerste dagen van 2019 zal worden herinnerd toen hij de kachel in zijn woonkamer aanstak.

„Achter elk litteken schuilt een verhaal, vaak intiem, dat wordt nu verteld”, zegt (textiel)kunstenaar en kostuumontwerper Joost van Wijmen uit Den Bosch. Vooral door zijn werk als kostuumontwerper komt hij regelmatig in aanraking met de lichamen van toneelspelers en musicalacteurs.

Soms zag hij hun littekens. „De een schaamde zich ervoor, de ander totaal niet. Toch stond ik oog in oog met iets intiems dat lang verborgen was en hoorde ik het verhaal erachter. Ze vertrouwden het me toe”, vertelt Van Wijmen die de kostuums maakte van musicals zoals Buurman en Buurman en de Broadway-musical The color purple.

„Littekens zijn de stille getuigen van een leven dat ineens veranderde, ingrijpend of maar een beetje. Ze zijn de handtekeningen onder de voortgang van het bestaan.” Honderd littekens, honderd levensverhalen. De dragers zijn allemaal een beetje vereerd dat hun ’huidmerken’ straks door heel Nederland te zien zijn.

Mail r.steenhorst@telegraaf.nl

Twitter @ReneSteenhorst