Nieuws/Lifestyle
427576
Lifestyle

’Sensationeel gevoel van liefde’

Thomas blikt met ’Kollektivet’ terug op verbroederende tijden

Hij werd beroemd door het grensverleggende Festen en zijn voor een Oscar genomineerde film Jagten. Voor Kollektivet keerde de Deense regisseur Thomas Vinterberg terug naar zijn jeugd én naar de tijd waarin hij cinemageschiedenis schreef met de Dogma 95-beweging.

In het levendige jaren 70-drama Kollektivet erft Erik een huis dat eigenlijk te groot is voor zijn driekoppige gezin. Hij besluit daarom samen met zijn vrouw Anna om er huurders bij te nemen en zo een commune te vormen. Herinneringen te over voor Vinterberg, die zelf zijn jeugd in zo’n gemeenschap doorbracht. „Ik heb twaalf jaar in een commune geleefd en mis dat ontzettend”, vertelt de 46-jarige regisseur in Berlijn. „Alles draaide om delen. Ik weet nog dat iemand voorstelde om de huur te verdelen naar inkomen, terwijl hij zelf het meest verdiende, waardoor zijn huur verdriedubbelde. Zoiets kom je tegenwoordig niet meer tegen. Er is nu ook veel meer eenzaamheid. Ga lekker samenwonen, vrijen, vechten, drinken; ik snap niet waarom mensen dat nog zo weinig doen.”

 

De manier waarop de huisgenoten in Kollektivet zich tot elkaar verhouden, vormt een feilloze afspiegeling van de maatschappij uit die tijd. Gelijkheid staat voorop, maar intussen krijgt iedereen een duidelijke eigen positie. Anna is een geëmancipeerde vrouw met een mooie baan als nieuwslezer, maar merkt hoe kwetsbaar ze eigenlijk is wanneer Erik haar inruilt voor een jongere vrouw. Intussen zien we hoe hun dochter de vrije liefde ontdekt, hoe de buitenlandse huisgenoot veel wantrouwen moet dulden en hoe vriend Ole zich binnenshuis ontpopt tot een controlerende politiemacht onder de regels van leider Erik, die zichzelf soms als gelijker ziet dan anderen.

 

„Ze proberen een machtsspel wel te vermijden, maar raken daar toch in verstrikt”, legt Vinterberg uit. „Dat zit nou eenmaal in de aard van de mens. Toch denk ik dat Erik er zelf ook onder lijdt. Anna zegt dat ze zich verveelt met hem en dat ze andere mensen om zich heen nodig heeft. Dat is best confronterend. Hij reageert agressief, egocentrisch en word uitendelijk verliefd op een ander. Dat is geen verhaal over vrouwonderdrukking, maar gaat over hoe vervangbaar we allemaal zijn. Absurd en triest vind ik dat.”

 

„Ik geef toe: meestal zijn ’t mannen die vrouwen inruilen. Vaak voor een jonger iemand, iets wat ik zelf ook heb gedaan. Wat dat betreft is Kollektivet ook een persoonlijke schuldbekentenis. Maar belangrijker is dat deze film laat zien hoe vergankelijk alles is. Liefde tussen twee mensen kan zomaar verdwijnen, of iemand kan zomaar doodgaan. Dat heb ik in mijn commune zelf ook meegemaakt.”

 

Vinterberg koos er echter niet voor om een personage naar zichzelf te modelleren. „Dat zou onvoldoende drama opleveren. Ik ben nou eenmaal een Deen, dol op de duisternis. Daarbij wil ik niets zonder gevolgen laten. ’t Zou bijvoorbeeld oneerlijk zijn geweest als Mads Mikkelsen aan het eind van Jagten opeens iedereens vriend was geworden. Zo werkt dat niet. Sommige kijkers krijgen door Kollektivet een slecht gevoel over communes, omdat het zo donker eindigt. Maar toch zie je ook hoe ze nog altijd samen zijn en blijven lachen. Dat is een vrolijk einde voor mij. Ik wilde vooral ook hun loyaliteit en liefde tonen.”

 

Voor Vinterberg een vergelijkbare sfeer met twintig jaar geleden, toen hij met een groep collega’s de filmwereld wakker schudde met de Dogma 95-beweging. Films moesten zo puur mogelijk zijn, dus mochten er geen decors, muziek, tijdssprongen, lampen of make-up worden gebruikt. Vinterberg trapte het spits af met het gelauwerde familiedrama Festen. „We wilden tegen de gevestigde orde in gaan”, vertelt hij. „Vergelijkbaar met een commune, want ook dat werd als iets schandelijks gezien. Iedereen zei dat ik met Dogma mijn carrière om zeep zou helpen. Alsof ik op het punt stond om van een rots af te springen. Zoiets doe je het liefst hand in hand, dus word je erdoor samengebracht. Dat was ook zo bij mijn commune. Een sensationeel gevoel van liefde.”

 

Kollektivet bracht Vinterberg nog meer terug naar zijn Dogma-tijd omdat hij Festen-acteurs Ulrich Thomsen en Trine Dyrholm wist te strikken voor de hoofdrollen. „Een hele warme en vruchtbare hereniging. Interessant om dat koppel weer bij elkaar te hebben. Ik vond ze toen al geweldig en sindsdien hebben ze ieder in zo’n vijftig films gezeten, dus inmiddels zijn ze buitengewoon goed. Wat Trine in deze film doet, is ontzettend puur, dapper en naakt.”

 

Dat is dan ook waar hij als cineast naar blijft zoeken, hoewel dat niet meer volgens de strakke Dogma-regels gaat. „Ik hou nog steeds van risico’s nemen, op dun ijs lopen. Puurheid staat daarbij altijd voorop, net als toen bij Dogma 95. Je kunt je dan afvragen waarom ik niet gewoon zulke films blijf maken, maar dat is inmiddels een stijl geworden. Er bestaat zelfs Dogma-meubilair: expres heel spaarzaam vormgegeven.”

 

Daarom heb ik gezocht naar een andere manier om puurheid en waarachtigheid uit te stralen. Dat heb ik wel meegenomen uit mijn Dogma-tijd: de neiging om iets zo naakt mogelijk te maken. Uiteindelijk is alles wat ik doe menselijke breekbaarheid uitpluizen”, besluit Thomas Vinterberg. „Daarom ben ik hier. Het mooiste wat ik daarmee bereiken kan, is personages of momenten maken die ons bijblijven. Dan creëer je leven.”