Lifestyle/Culinair
785922932
Culinair

In de ban van Ierse whiskey

Het waren de Ieren die whiskey zo’n 300 jaar geleden als eerste groot maakten door het te exporteren naar de Verenigde Staten.

Het waren de Ieren die whiskey zo’n 300 jaar geleden als eerste groot maakten door het te exporteren naar de Verenigde Staten.

Als je aan Ierse dranken denkt, schieten de Irish creams en stouts als Guinness waarschijnlijk als eerste te binnen. Ierse whiskey (geschreven met ’ey’) verdient echter ook aandacht! We reizen af naar Ierland om het verhaal van deze whiskey te horen en dit levenswater te proeven.

Het waren de Ieren die whiskey zo’n 300 jaar geleden als eerste groot maakten door het te exporteren naar de Verenigde Staten.

Het waren de Ieren die whiskey zo’n 300 jaar geleden als eerste groot maakten door het te exporteren naar de Verenigde Staten.

Het is nat en stormachtig als we arriveren bij destilleerderij Clonakilty, aan de zuidwestelijke kust van Ierland. Hier wordt al negen generaties geboerd door de familie Scully, de eigenaren van de destilleerderij. Die overgedragen landbouwkennis zorgt ervoor dat ze hun eigen gerst kunnen verbouwen, naast water (en soms ook andere granen) de belangrijkste grondstof voor whiskey.

De Ierse versie wordt geschreven met ‘ey’ omdat de Ieren zich destijds – we hebben het over zo’n driehonderd jaar geleden – wilden onderscheiden van hun Schotse concurrenten. Waar whisk(e)y precies is uitgevonden, is niet helemaal duidelijk. Wel staat vast dat de naam is afgeleid van het Iers-Gaelische woord uisce beatha of Schots-Gaelische uisge beatha, kortweg fuisce, dat ’levenswater’ betekent. Fuisce ver-engelsde op een bepaald moment tot whisk(e)y.

Ongeacht de precieze herkomst waren het de Ieren die als eersten deze sterke drank groot maakten. De Ierse whiskey werd op grote schaal naar de VS geëxporteerd. Maar binnenlandse oorlogen en de Amerikaanse drooglegging (de ban van alcohol) zorgden ervoor dat de industrie in elkaar stortte.

In het algemeen gaat het stookproces als volgt; de gebruikte granen, meestal gerst, werden eerst ’gemout’ zodat het zetmeel (de suikers) in de granen vrijkomen tijdens het verhitten in water. Deze suikers worden door gist omgezet in alcohol. Tot zover op dezelfde manier als bier, maar zonder de hop. Het verschil is echter dat de vloeistof daarna meerdere keren wordt gedestilleerd; dus verhit, gekoeld en gecondenseerd, waardoor de basis voor whisk(e)y overblijft. Daarna wordt de drank op eikenhouten vaten gerijpt.

Concurrenten

Schotse whisky en Amerikaanse bourbon (gemaakt van mais) zijn de concurrenten van Ierse whiskey. Het verschil met Ierse whiskey is dat de gerst wordt gedroogd in rookloze ovens en vooral vroeger drie keer gedistilleerd (Schotse whisky twee keer). Bij Schotse whisky wordt de gerst gedroogd boven turfvuren, wat voor die typische rokerige smaak zorgt. Ierse whiskey is wat toegankelijker, zachter, ronder en romiger, misschien wel delicater.

Pittig

„Er zijn vier hoofdstijlen”, vertelt Evan Peterson van Clonakilty Destillery. „Single Grain, Single Malt, Single Pot Still en blends van een van deze drie.”

Evan Peterson leidt ons rond in de destilleerderij. „Wij maken hier onder meer Single Pot Still Irish Whiskey, dat voorheen Pure Pot Still werd genoemd. Het is een traditionele, unieke Ierse stijl. In tegenstelling tot Single Malt-whiskey, waarvoor 100 procent gemoute gerst wordt gebruikt, wordt voor Single Pot Still Irish Whiskey een mengsel van zowel gemoute als ongemoute gerst gebruikt. Dit leidt tot een wat pittigere whiskey die de mond bedekt. Deze specifieke stijl was tegen het einde van de 20e eeuw bijna uitgestorven. Maar nu is hij helemaal terug!”

Clonakilty maakt al negen generaties lang Ierse Whiskey. Daarvoor verbouwt de destilleerderij zijn eigen gerst.

Clonakilty maakt al negen generaties lang Ierse Whiskey. Daarvoor verbouwt de destilleerderij zijn eigen gerst.

De reden voor het gebruiken van gemoute en ongemoute gerst is trouwens historisch. Er werd in de 19e eeuw belasting geheven op gemoute gerst en daarom besloten de Ieren ook ongemoute gerst te gebruiken. Dat vereiste een andere, unieke manier van stoken. Peterson: „Deze belastingontwijking heeft wel geleid tot een unieke pittige whiskey die de mond bedekt.”

Peterson heeft vijf glazen met whiskey voor ons klaargezet om te proeven: Onder meer de Clonakilty Single Batch Double Oak Finish. Peterson: Deze whiskey is gerijpt in oude bourbonvaten en oude Europese eikenhouten rode wijnvaten, uit Bordeaux. „Je ruikt vanille, vers gemaaid gras en rijpe appel en peer. In de mond is het weer kruidig, met peper en gember, maar ook amandel.”

We proeven vooral een aangename ronde zoetheid. Een glas waarvan je na het avondeten rustig – eventueel voor het haardvuur – wilt blijven nippen. Er komen nog meer varianten voorbij, sommige wat zwaarder, andere juist licht, heel toegankelijk voor wie de wereld van whiskey’s wil verkennen. Maar altijd op je gemak, want van een mooie whiskey wil je zo lang mogelijk genieten, nietwaar?