Lifestyle/Wetenschap
844889347
Wetenschap

Column Amito Haarhuis

Limburgse golven: krachtige telescoop meet zwaartekracht

Bijna een miljard euro heeft de rijksoverheid half april gereserveerd voor een van de grootste telescopen ter wereld die in Zuid-Limburg moet komen. Rond het drielandenpunt om preciezer te zijn, dus ook een beetje in België en Duitsland.

Deze zogenoemde Einsteintelescoop is geen telescoop zoals we die al kennen. Hij bestaat uit een driehoekig tunnelstelsel dat ongeveer 250 meter diep onder de grond zal worden gebouwd. De stille en stevige ondergrond van Zuid-Limburg is daarvoor bijzonder geschikt.

Verstand te boven

De onderaardse telescoop is in staat om zwaartekrachtgolven waar te nemen. Dat is een natuurkundig fenomeen dat ons verstand bijna te boven gaat. Zwaartekrachtgolven ontstaan als twee extreem zware objecten, zoals zwarte gaten, op elkaar botsen. Je kunt het een beetje vergelijken met de cirkelvormige golven die ontstaan als je een steen in een vijver gooit. De trillingen verspreiden zich in alle richtingen, en bereiken ook de aarde.

Einstein voorspelde het bestaan van zwaartekrachtgolven in 1916 als uitvloeisel van zijn relativiteitstheorie. Het duurde bijna 100 jaar voordat ze ook voor het eerst werden waargenomen, in 2015. Misschien herinner je nog de mysterieuze geluidsfragmenten uit de ruimte die de onderzoekers tijdens het persmoment lieten horen. Ze hadden de zwaartekrachtgolven omgezet in voor ons hoorbaar geluid.

Nog krachtiger

Dat de zwaartekrachtgolven al ontdekt zijn, betekent dus dat er al telescopen zijn die ze kunnen waarnemen: twee in de Verenigde Staten en een in Italië. Nu wil men in Europa een nog veel krachtiger telescoop bouwen. De huidige telescopen nemen gemiddeld twee zwaartekrachtgolven per week waar. Bij de nieuwe telescoop moeten dat er honderden per dag zijn.

Het is nog niet zeker dat de telescoop in Zuid-Limburg komt. Ook Sardinië in Italië is nog in de race. In 2025 wordt op Europees niveau de knoop doorgehakt. De toegezegde financiering van de Nederlandse overheid heeft de kans beslist groter gemaakt dat de telescoop hiernaartoe zal komen.

Amito Haarhuis, directeur Rijksmuseum Boerhaave