Nieuws/Lifestyle
90606708
Lifestyle

Arnhem heeft dus een compleet verborgen wijnkelderstelsel (en daar kun je in)!

De wijnopslag zoals hij in de grote kelder te zien is.

De wijnopslag zoals hij in de grote kelder te zien is.

Bovengronds is Arnhem al de moeite waard vanwege haar bruisende uitgaansleven (indien weer open) en mooie omgeving. Eronder echter ook! De stad herbergt een interessant kelderstelsel.

De wijnopslag zoals hij in de grote kelder te zien is.

De wijnopslag zoals hij in de grote kelder te zien is.

De deuren naar de circa 30 te bezichtigen historische kelders in Arnhem zijn nog dicht vanwege de coronamaatregelen, maar een bezoek kan op de wensenlijst voor betere tijden. Onder de wijk achter de voormalige Rijnpoort bevindt zich een geheel andere wereld: die van de 14e en 15e eeuw. Grote aantallen vaten wijn lagen er opgeslagen.

Gids Rob Slepička leidt ons erdoorheen. Echter niet voordat hij is gestopt bij een onderbelicht punt in de Gelderse stad: het kruispunt van de Oude Oeverstraat, bij de voormalige binnenpoort van de Rijnpoort.

Hij laat een oude tekening zien. Waar nu verkeer raast, vond in de 17e eeuw de bedrijvigheid van de haven plaats, bij de Schipbrug. „Wat bijna niemand weet, is dat hier, in november 1813, de bevrijding van Nederland van de Fransen door de Russische kozakken en de Pruisen begon”, zegt hij stellig.

„Waar nu die foeilelijke wederopbouwflat staat, stond vroeger het bijzondere hotel Du Soleil, waar de Fransen zaten. In deze straat werd fel geknokt. Bevelhebber Termonia werd vermoord en uit het raam gegooid en daarna mochten de soldaten de stad plunderen. Zo ging dat vroeger. Pas daarna kwam koning Willem I uit Engeland om Nederland verder te bevrijden. Een historisch feit, maar eigenlijk beseft niemand het.”

Gegraven tunnels

Op naar de historische kelders die in 1991 werden opengebroken, een project dat in 2001 werd afgerond. Eigenaren van kelders – bijna elk groot huis in Arnhem heeft er wel een – werd gevraagd deze in erfpacht af te staan. Het vele stucwerk werd afgebikt, 120 ton troep werd eruit gehaald, enkele werden dieper uitgegraven en het geheel werd met elkaar verbonden om zo een nieuwe culturele hotspot te creëren.

Het hardhouten eiken van dit trapje moet al zeker 700 jaar oud zijn.

Het hardhouten eiken van dit trapje moet al zeker 700 jaar oud zijn.

Het zijn zogeheten tongewelven: gebouwd als fundament van het huis, met tegelijkertijd ruimte om dingen op te slaan, veelal wijn. Overal op straat zijn de inmiddels dichtgemaakte openingen naar de kelder te zien: Belgisch hardstenen rechthoeken, sommige met graveringen als ’kelder 15e eeuw’ erin. Zoals in de Rijnstraat, voor tapasrestaurant en Tapasbar La Puerta, waar we later onderdoor zullen lopen.

In deze omgeving stonden de eerste stenen huizen van Arnhem. Na drie stadsbranden die de nodige houten huizen met rieten dak met de grond gelijk maakten, moedigde het stadsbestuur rijke kooplieden aan om met stenen te bouwen; zij kregen de dakpannen cadeau.

Hier staat ook het neorenaissance hotel Nouvelle uit 1898, met eronder een gegraven tunnel die de kelders met elkaar verbindt. Vlak erbij het Sint Petergasthuis: het oudste huis van de stad uit 1354, met eronder de grootste kelder met een ingang van roestvrij staal.

Die ingang nemen wij niet. Rob Slepicka loodst ons vanuit het officiële startpunt aan de Oude Oeverstraat naar de gewelven. Hij knipt een zaklamp aan, hoewel er tijdens de renovatie verlichting, verwarming en luchtsysteem zijn aangebracht, en schijnt meer licht in de twee vitrinekasten in de eerste kelder. Hier zijn opgravingen uit de loop der jaren te zien: de vlooien- en luizenkammen bewijzen dat die beestjes van alle tijden zijn en het walrus-ivoren gebit uit 1800 duidt erop dat kunstgebitten langere tijd bestaan.

In een van de kelders vinden we een granito vloer met het fundament van pekelbakken. In de middeleeuwen zat hier een slager. Door het hele gangenstelsel heen vinden we de oorspronkelijke 14e- en 15e-eeuwse vloeren met estrikken klinkers. Af en toe is het oppassen met de afstapjes in de smalle gangetjes of even bukken door de lage poortjes. Een oude, onverwoestbare kluis herinnert aan de firma Noppen, een bedrijf in staalproducten.

De oude kluis van de firma Noppen.

De oude kluis van de firma Noppen.

Papier

Of het vochtig is in de kelders, is een veelgestelde vraag. Met een grondwaterpeil van 18 meter diep en de kelders op 12 meter boven NAP is het antwoord nee. Een drukker bewaarde zelfs zijn papier onder zijn drukkerij. De kelders kennen een constante temperatuur van 8 tot 10 graden, vandaar dat het de perfecte ruimte was om wijn op te slaan.

De soms wel drie meter dikke muren van de verschillende soorten stenen, de onregelmatige grote kloostermoppen van de 14e en 15e eeuw en het grotere formaat bakstenen van de 19e eeuw, blijken perfect voor de klimaatbeheersing.

Ook interessant zijn de uitgespaarde nissen voor kaarsen. Het zijn er niet veel op een muur, volgens gids Rob het teken dat onze ogen toen beter waren dan nu. In een van de kelders vinden we in een muur net iets meer van die uitgehakte nissen; het bewijs dat in die ruimte waarschijnlijk werd gewerkt en dat er meer licht nodig was.

De uitgehouwde nis voor een kaars, om van licht te voorzien.

De uitgehouwde nis voor een kaars, om van licht te voorzien.

Ooit werd het idee opgevat om horeca en kelders in de kelders te vestigen. Het gebrek aan mogelijkheden om de ruimtes af te sluiten, zorgt echter voor een onverzekerbare situatie, evenals de regel dat er slechts maximaal drie uur non-stop onder de grond mag worden gewerkt. In normale tijden vinden er nu regelmatig feesten, bruiloften en wijnproeverijen plaats.

Vlak bij de grootste kelder, die onder het Sint Petersgasthuis, vinden we de enige ruimte met een trap naar een bovenhuis. Geen enkele kelder was via het bovenhuis bereikbaar; daartoe diende de ingangen aan de straat. Het kleine trapje is nog voorzien van houten uiteindes die verbazingwekkend goed zijn bewaard, wetende dat het keiharde eikenhout al ruim 700 jaar oud moet zijn. Het hout diende als bescherming van het steen tegen de stalen ringen van de wijnfusten; robuust en gemakkelijk te vervangen.

Magazijnen

Achterin vinden we een prachtig voorbeeld van zo’n wijnopslag: grote magazijnen, gemetseld onder de gewelven. Dat zijn nog eens wijnkelders!

Doorkijkje naar de wijnkelder.

Doorkijkje naar de wijnkelder.

„Het voorste gedeelte werd tijdens de Slag om Arnhem in september 1944 als schuilkelder gebruikt”, vertelt Rob. Op zijn rondleidingen gaan weleens mensen mee die hier als kind schuilden. „Kun je het je voorstellen? Geen kortstondig bombardement, zoals werd gedacht, maar zes dagen. Zonder toilet, zonder water, zonder voedsel, veel mensen bij elkaar en maar één in- en uitgang. Dat moet verschrikkelijk zijn geweest.”

Vanuit de wijnkelder is er een uitgang naar de gang van cultureel centrum Rozet. De overgang is groot: even waanden we ons in de 14e eeuw, hoorden we bijna de bedrijvigheid, de wijnfusten die werden opgeslagen, het leven toen. De moderne gang leidt ons terug naar de 21e eeuw. Wijntje dan maar?

De rondleiding van het Gilde Stadswandeling Arnhem is (wanneer weer mogelijk vanwege corona) op woensdag, vrijdag en zaterdag te voeren (à 5 euro, waarvan 1 euro naar het Gilde gaat). Voor 4 euro kun je van woensdag t/m zaterdag en de 1e zondag van de maand vrij in de kelders rondlopen.

Meer informatie: wandeleninarnhem.nl, boekingen: infokelders@wandeleninarnhem.nl.

Veilig betalen
14 dagen bedenktijd
webshop logo
Veilig betalen
14 dagen bedenktijd
webshop logo